Ба номи Худованди ҷонофарин
Ҳакими сухан дар забон офарин

Ба номи он ки ҳастии ҳама махлуқоти олам аз Ўст ва Ў таоло дорои номҳои зебост ва бар бандагонаш хостори накўист ва мехоҳад, ки онҳо низ номҳои зеборо дошта бошанд, то бо номҳои худ нексиришт ва фармонбардори Ў таоло бошанд.

Агар мо ба мафҳуми луғавии калимаи ном назар кунем, мебинем ки он барои муаян кардани шахсе ё чизе ба кор бурда мешавад. Бинобар ин, ман тасмим гирифтам, то дар мавриди фарҳанги номгузорӣдар таърихи қадиму ҷадиди миллатамон ва аҳаммияту таъсири номгузорӣдар руҳияи шахс ба таври мухтасар ибрози ақида намоям.

Ба ростӣ, дар ҷомеаи кунунии мо алалхусус дар Тоҷикистони азиз, падару модарон имрўз тоза ба ин чиз аҳаммияти хосса дода истодаанд. Метавон гуфт, ки мардуми мо аз қадим ба фарзандони худ номҳои хуб ва шевоеро, аз қабили Ҷамшеду Нуширавону Бузургмеҳр, Рустаму Суҳроб, Баҳрому Кайқубод, Судобаю Гурдофариду Таҳмина ва дигарҳо, ки хушсадову хотирмон будаву ба таърихи қадимаи тоҷику форс иртибот дошт ихтиёр мекарданд. Пас аз зуҳури дини мубини Ислом ва пайрави он гардидани мардуми форсу тоҷик ҳам, он номҳои қадимае, ки нисбат ба эътиқодашон тазод надошт ва халал эҷод намекард бо номҳои исломӣомезиш ёфт ва ё сирф ба ҳамон шакли қадимаашон боқӣмонд. Масалан то солҳои истилои ҳукуматдорони рус марзу буми моро, номгузории фарзандони мусалмонон бо усули аҷдодию маҳаллӣва ё сирф тибқи одатҳои маъмулии он замонҳо сурат мегирифт ва калимаҳои Мирзову Саид, Махдуму Хоҷа, Мавлавию Қозӣ, Қорию Ҳофиз, Устою Дуредгар, Наққошу Оҳангар, Хоҷаю Мунаҷҷим ва ғайраҳо ба эътибори унвону шўҳрату касбу мансаб ба ном изофа мешуд ва ё баръакс, ном ба он калимаҳо изофа мегардид. Албатта, ин мерос то замонҳои наздик, ҳатто то солҳои 65- уми қарни гузашта идома дошт. Пас аз кам шудани насли боқимондаи қабл аз истило, насли нави дур аз фарҳангу ҳастии миллию динӣ, ки тамоман дар муҳити нав ва ҷомеаю мактаби дигар зиндагӣва тарбият ёфта буд, ба вуҷуд омадан гирифт. Ин насли ҷадид ва дар чунин муҳити нав ба вуҷуд омадаю тарбиятгирифта номҳои фарзандонашонро ба шеваи муносиби замонашон номгузорӣ мекарданд.

Дар он солҳо ин наслро чун сатҳи маърифати диниашон ба маротиб кам гардида буд, танҳо ҷанбаи худшиносии миллиро дар забон ҷўё гашта ва ин шеваро барои худ қабул карданд ва воқеан ҳам танҳо ҳамин ҷанба метавонист онҳоро ба худ ҷалб кунад, зеро ноогоҳии аз дин ва худошиносӣчунин натиҷаҳоро ба бор меорад. Насли нави дар он солҳо тарбиятдида, ки ба табақаи бомаърифат ва зиёии кишвар шинохта мешуд шеваи номгузории форсии қабл аз Исломро ба худ қабул карда номҳои Сиёвушу Рустам, Манучеҳру Дороб, Дорою Фирузу Афросиёб ва ба инҳо монандро бештар ихтиёр мекардагӣшуданд. Метавон гуфт, ки ин равиш дар байни касоне, ки масоили эътиқодиашон нисбат ба масоили миллиашон камтар аҳаммият дорад, бештар ба чашм мехурад. Дастаи дигаре, ки насли ҳозираи моро дарбар мегирад, метавон он номгузории форсии роиҷгаштаи пас аз солҳои 65 мелодиро ба онҳо нисбат дод. Инҳо наслеанд, ки дар партави тарбиятҳои исломӣ нашъу намо гирифта ва ё лоақал ба дини Ислом эътиқоди қавӣдоранд ва аз уламои вақт, ки ҳамроҳашон ҳузур доранд тақлид ва пайравӣменамоянд ва тибқи нишондоду фармудаҳои онҳо, фарзандон ва навзодони худро ба номҳои муаянардаи онҳо номгузорӣменамоянд. Масалан ин даста номи навзодҳои худро ё ба номҳои ба нисбати Худо банда буданро нишондиҳанда, мисли Абдуллоҳу Абдурраҳмон, Абдулкариму Абдулмаҷид, Абдулхолиқу Абдуррозиқ ва монанди инҳо номгузорӣмекунанд. Баъзеи дигар бошад номҳои паёмбарони илоҳӣ, чун Иброҳиму Исмоил, Яъқубу Исҳоқ, Айюбу Закарийё, Юсуфу Мусо, Исову Муҳаммад ва дигаронро, ки бандагони баргузида ва интихобнамудаи Худованд барои роҳнамоии башарият мебошанд, салому дуруди Худои пок бар равони ҷумлагиашон бодо, ихтиёр мекунанд. Инчунин баъзеҳо барои тифлони навзоди духтар ба дунё омадаашон номҳои модарони паёмбарони илоҳӣ Оминаву Марям, Сорову Ҳоҷар ва дигарҳоро ва инчунин номҳои модарони мўъминон азвоҷи мутаҳҳарот, мисли Хадичаю Оиша, Ҳафсаю Зайнаб ва фарзандони он ҳазратро аз қабили Фотимаю Умми Гулсуму Руқия ва номи занҳои аввал исломовардаву барои нашру густариши дини Ислом хидматкарда, аз қабили Сумаяву Асмо, Зинираву Наҳдия ва дигарҳоро, ки раҳмату ризои Ҳақ шомили ҳолашон бошад, номгузорӣ мекунанд. Ва инчунин қисмате аз мардуми мусалмон фарзандонашонро ба номҳои асҳоби Расули акрам ва ёрони бовафояш, аз қабили Абубакру Умар, Усмону Алӣ, Ҳамзаву Аббос, Ҳасану Ҳусен, Талҳаю Зубайр, Холиду Саъд,Ҳузайфа,Анас,Усома,Қутайбаву Мусъаб ва ба инҳо монанд дигар қаҳрамонону хидматкардагони дини Худо, дуруди Худо бар равони поки ўву ёронаш, номгузорӣ менамоянд.
Албатта, бояд зикр гардад, ки ин табақабандии зикршуда қишри бомаърифат ва фаҳмидаву бофарҳанги ҷомеаро дарбар мегирад. Мутаассифона аз қадим ва ҳатто имрўзҳо ҳам бо номҳое рўбарў мегардем ва онҳоро бо хиҷолатмандӣ ба забон меорем, ки аз шуниданашон инсон дар ҳайрат ва шигифт мемонад, мисли Ҷорўбу Хошок, Пулоду Санг, Тешаю Табар, Зардаку Сурхак, Бузмаку Норас, Ҷангию Тупаланг, Ғулому Зурибек ва ғайра, ки дар асоси тахаюлот ва ақоиди ғалати мардумӣ гузошта шудаанд ва гуё, ки агар фарзанд ба ин ном номгузорӣ шавад он аз балову офатҳо наҷот ёфта ва дар хурдсолӣ намемирад ва наузубиллоҳ гуё, ки чунин номи дурушту дағал он тифлакро аз мурдан нигоҳ медорад. Дар асл бошад ин ҷуз як эътиқоди ҷоҳилона чизи дигаре нест. Барои он ки хонандаи гиромӣва бо андешаву нуктасанҷ нигоҳи дини мубини Ислом ва фармудаҳои Расули акрамро дар ин маврид бидонад вориди мавзўъ гашта ва дастуроту фармоишҳо ва раҳнамуду нишондодҳои Худову паёмбараш ҳазрати Муҳаммад, дуруди Худои тавоно бар равони поки ў, мавриди пайгирӣ ва баррасӣқарор мегирад.

Номгузории фарзанд дар Ислом

Яке аз корҳои писандидаи иҷтимои он аст, ки пас аз таваллуди фарзанд падару модар барои ў номеро интихоб мекунанд то бо он ном шинохта ва садо карда шавад ва барои бегона ва ошно қобили шиносои бошад. Чун шариъати исломӣ комил шуда ва ҳеҷ чизеро фаромўш накарда ва нотамом боқӣ нагузоштааст, албатта, ба ин нукта, яъне номгузорӣ низ таваҷҷўҳи хоса зоҳир намуда ва инчунин аҳком ва нишондодҳоеро дар баробари ин аз худ ба ҷой гузоштааст, ки нишонгари таваҷҷўҳаш ба он аст. Ва ин ҳам ба он хотир аст, ки уммати исломӣ тамоми масъалаҳои марбут ба навзодро, ки боиси иззат ва пурракунандаи шахсияташ мегардад бишиносад ва бакор гирад.

Кай ва ё дар кадом вақт навзод бояд номгузорӣ шавад?

Асҳоби Сунан аз Самура (р) ривоят мекунанд, ки Расули Худо (с) ба ин мазмун фармудааст:
«Ҳар навзоде дар гарави Ақиқааш аст, ки рўзи ҳафтум (ҳайвонеро) сар бурида мешавад ва дар он рўз номгузорӣшуда ва сар-(и навзодро) метарошанд».
Бинобар хабари ин ҳадис, номгузории навзод бояд рўзи ҳафтуми пас аз таваллудаш бошад ва аз тарафи дигар аҳодисе низ дорем, ки далолат дорад бар он, ки номгузории навзод дар ҳамон рўзи таваллуд аст. Албатта, дигар аҳодисе низ омада, ки агар Ақиқа дар рўзи ҳафтум сурат нагирифт мешавад дар рўзи 14-уми пас аз таваллуд ва ё ниҳояташ рўзи 21-уми он сурат бигирад, на пас аз он, зеро он Ақиқа не, балки садақаи одӣҳисоб мегардад. Бояд зикр намоям, ки дар қисмате аз мардуми мо одат аст, ки оилаҳои тифли нахустин дар хонадонашон ба дунё омада, модару тифли навзодро пас аз 40 рўзагӣчун ба хонаи падараш меоранд гаҳворабандон менамоянд. Ин як одати мардумии мо аст ва он аз иршодот ва раҳнамудаҳои дини Ислом набуда, балки гаҳворабандон ва ҷашни маъмулии мардуми мо ба ҳисоб меравад ва он Ақиқае, ки амалкард ва пайравӣ кардани он суннат буда ва ба умеди дарёфти савоби суннат амалӣмегардад, ба шумор намеравад ва як садақаи маъмулие беш нест. Аз ин сабаб, ба хонаводаҳои мўҳтараме, ки мунтазири тифли нахустини худ ҳастанд тавсия менамоям, ки навзодро дар рўзҳои фармудаи Расули акрам (с), рўзҳои 7-ум, 14-ум ва ё 21-уми таваллудаш, корҳои марбут ба ақиқаи навзодро амалӣ намуда итоати савоби суннат ва пайравии Расули акрамро соҳиб гарданд. Дар сурати қодир будан ба Ақиқа ва дидаю дониста сарпечӣ кардан аз он ва ё беаҳаммиятӣ карда суннат наҳисобидани он, хатари мавриди сарзаниш қарор гирифтан вуҷуд дорад, ки аз Расули Акрам саллалоҳу алайҳи ва салам ҳадисеро ба ин мазмун ривоят мекунанд, ки гуфтааст: «Шахсе ки (дидаю дониста ва аз рўи камтаваҷҷўҳӣ ва беаҳаммиятӣ) аз суннати ман сарпечӣмекунад, аз (уммат ва пайравони) ман нест.

Рўзи беҳтарин ва марҳалаи аввалин барои Ақиқаи навзод рўзи 7-уми таваллуди тифл ба ҳисоб меравад ва баъдан марҳалаи дуввум, ки рўзи 14 — рўзагии тифл мебошад ва марҳалаи охирон, ки аз Ақиқаи тифли навзод ба шумор меравад рўзи 21 — рўзагии навзод мебошад ва пас аз он ин маросим бо ҳамин ном ва ё ҳар маросиме, ки ба хотири тифли навзод анҷом мегирад садақаи нофилаи маъмулӣба шумор меравад. Барои он ки ин фармудаҳои пурҳикмат ва гуҳарбори Расули акрамро аз ёд набарем ва аз аҷру савоби он маҳрум нагардем ва фарзанди навзоди худро аз гарав озод намоем, мехоҳам як чизи дигарро низ баён намоям, ки дар мардуми мо одат аст, вақте тифл 4 ё 5 сола ва ё бештар аз он мегардад барои писарони худ туйи суннатӣ(хатнатуй) менамоянд. Ин амал низ ба чунин шакл аз фармудаҳои Ислом нест, зеро барои писарони навзод, тибқи фармудаи Расули акрам саллаллоҳу алайҳи ва саллам хатна намуданаш дар рўзи ақиқааш бо ҳамроҳи тарошидани мўи сари навзод суннат аст ва барои шахси доро лозим аст, ки мўи сари навзодро дар тарозу вазн кунад ва ба миқдори вазни он тилло ва ё нуқра ба камбағалон садақа намояд.
Имом Бухорӣ ва Имом Муслим раҳимаҳумаллоҳ аз Саҳл ибни Соъид (р) ба ин мазмун ривоят мекунанд, ки:
Вақте Мунзир Ибни Абўусайд ба дунё омад ўро ба назди Расули Акрам оварданд. Паёмбар (с) дар ҳоле ки нишаста буд, Абўусайд навзодро бар рўи зонуи он ҳазрат ниҳод. Чун Абўусайд нишасту Паёмбари Акрам(с) ба чизе, ки дар паҳлўяш буд машғул гаштанд Абўусайд амр кард, ки баччаро аз рўи пои он ҳазрат (с) бардоранд.
Паёмбари Худо (с) фармуданд: Навзод куҷост? Абўусайд гуфт: Эй Расули Худо бачаро баргардонидам (то Шуморо азият накунад).
Паёмбар (с) фармуданд: Исмаш чӣбуд? Гуфт исмаш фалон буд.
Фармуданд: На, исмаш Мунзир аст.
Ҳамчунин дар китоби Саҳеҳи Муслим дар ҳадиси Сулаймон ибни Муғийра аз Собит аз Анас (р) омадааст,ки гуфт:
Паёмбари Акрам (с) ба ин мазмун фармуданд: «Имшаб писарам ба дунё омад ва ўро ба номи падарам Иброҳим алайҳи салом номгузорӣнамудам.»
Аз аҳодиси гуҳарбори ҳазрати Расули акрам (с) метавон чунин хулоса баровард, ки дар номгузории навзод аз ҷиҳати фурсати замонӣ вусъат ва фарохие вуҷуд дорад. Навзодро аз ҳамон рўзи аввали таваллуд ҳам мешавад номгузорӣ намуд ва метавон онро то ба се рўз ба таъхир андохт ва ё дар аввалин рўзи Ақиқааш, ки рўзи ҳафтуми таваллуди тифл аст номгузорӣ кард. Албатта, қабл ва пас аз Ақиқа ҳам номгузорӣ кардан ҷоиз аст.
Барои ҳар падару модар лозим аст, ки беҳтарин ва зеботарин номҳоро барои фарзанд интихоб намояд. Паёмбари гиромии Ислом, ки дуруду саломи Худо бар ў бод, дар ҳадисе, ки муҳаддисин онро ҳасан шуморидаанд, бо ривояти Абўдовуд, дар ин маврид мардуми мусалмони пайравашро ташвиқ намуда ва тибқи ин фармудааш амал намуданро амр кардаанд:

انكم تدعون يوم القيامة باسمائكم و بأسماء ابائكم,فأحسنوا أسماءكم

«Рўзи қиёмат шуморо бо номҳои худатон ва номҳои падаронатон садо мекунанд, пас номҳои некро ихтиёр намоед».

Ҳамчунин аз Абдуллоҳ ибни Умар (р) омада аст, ки Расули Худо (с) фармуданд:
إن أحب أسمائكم إلي الله عزوجل عبدالله و عبدالرحمن

«Маҳбубтарин номҳоятон назди Парвардигори якто Абдуллоҳ ва Абдурраҳмон аст».

Исломи азиз усул ва қавонинеро барои номгузории навзод муқаррар кардааст, ки ба шакли зерин мебошад:

а) Ном бояд накӯ бошад:

Бояд номи интихобшуда зебову хушсадо ва дорои маонии ба хайру баракат ва ё сифатҳои нек далолаткунанда бошад ва гўшхарош набудаву дар назари мардум қабеҳ ва зишт нанамояд, мисли Сангу Табар,Тешаву Зардак ва инчунин ба номҳои ҳайвоноти ваҳшию дарранда шабеҳ набошад, зеро кўдак пас аз ба ҳадди булуғ расидан, аз номгузоришуданаш ба чунин номҳо нохуш мешавад ва эҳсоси хиҷолат мекунад.
Албатта, чунин номҳои гўшхарошу номақбул дар баъзе номҳои фардӣва хонаводагӣ(фамилия), ки феълан дар ҷомеаи кунунии мо ба гўш мерасад, аз бетаваҷҷуҳию камаҳаммиятӣ ва ё ноогоҳии мардуми мо нисбат ба усулу қавонини номгузорӣ ва моҳияти он хабар медиҳад.

Тибқи таълимоти Ислом ном бояд баёнгари садоқату поктинатӣ, ҷасорату мардонагӣ ва нишондиҳандаву далолаткунанда бар бандагии инсон дар баробари холиқи ҳастӣ бошад. Исломи азиз мардуми мусалмонро аз номгузори кардан ба номҳое, ки далолат ба бандагии ғайри офаридгори ягона менамоянд ва инчунин нафратангез будаву шахсияти бокаромати инсонро, ки Худои бузургу меҳрубон ўро ашрафи махлуқот номидааст, мавриди беэҳтиромӣ қарор медиҳанд, барҳазар медорад. Паёмбари гиромии Ислом номҳои зишту бемаъноро ҳамеша ба номҳои пурмаънову накў иваз мекард. Падару модар ва умуман ҳеҷ касеро ҷоиз нест, ки фарзандон ва ё касони дигареро бо лақабҳо ва номҳое, ки назар ба нуқсони модарзодии онҳо иртиботдошта, ба мисли кару кўр, лангу шал, калтаю дароз, сурху сиёҳ ва ғайраву ҳоказои фалонӣ, ки ба хилқат ва офариниши худовандӣ иртибот дорад садо бизанад ва ё ном бибарад, зеро чунин ашхосро Худованди мутаол дар каломи покаш дар ояти 11 сураи Ҳуҷурот сарзаниш намуда ва ба онҳо чунин хитоб фармудааст: «Эй касоне, ки имон овардаед, мабод, ки гурўҳе аз мардон гурўҳи дигарро масхара кунад, шояд он масхарашудагон беҳтар аз онҳо бошанд. Ва мабод, ки гурўҳе аз занон гурўҳи дигарро масхара кунад, шояд он масхарашудагон беҳтар аз онҳо бошанд. Ва аз ҳам айбҷўӣмакунед ва якдигарро бо лақабҳои зишт махонед. Бад аст унвони фисқ пас аз имон овардан. Ва касоне ки тавба намекунанд, худ ситамкоронанд».

Соҳиби тафсири «Фӣзилоли-л-Қуръон» дар тафсири ин оят чунин овардааст: «Аз ҷумлаи ин тамасхуру айбҷўиҳо мардумонро мулаққаб кардан ба лақабҳои зишт ва қабеҳ аст. Лақабҳое, ки аз онҳо инсонҳоро нафраташон меояд ва ё эҳсос менамоянд, ки эшонро мавриди истеҳзо ва ё тамасхур қарор медиҳанд. Аз ҷумла, дар мавриди лақабҳое, ки шахсро бо он қимоб кардан мехоҳанд ва ё ҳайсият ва шахсияти бародар ва ё хоҳари мусалмонро таън мерасонад, каме андеша бояд кард. Одоб ва ахлоқи мўъмин ҳам тақозою талаб менамояд, ки бародар ва хоҳари худро набояд бо чунин лақабҳои ношоиста озору азият намуд.»

Паёмбари Худо (с) бисёре аз ному лақабҳоеро, ки дар даврони ҷоҳилият гузошта шуда буданд тағйир дод. Он ҳазрат (с) бо эҳсоси тезбинона ва ҳуши саршор ва дили бузургворашон дарк карданд, ки чунин ному лақабҳои дағал ва дур аз макорим ва шарофати инсонӣдорандагони ин номҳоро дар оянда нангин намуда, руҳан азият медиҳанд ва кароматашонро назди дигарон паст мебаранд, бинобар ин чунин номҳоро дар ҳаёти мубораки худ тағйир доданд. Дар ояти фавқуззикр Худованд мўъминонро аз мулаққаб намудани дигарон барҳазар намуд ва онро хеле бад ва нохушоянд барои мўъминон қаламдод кард ва барои ҳамин ҳам моро аз чунин амалкард дурӣмебояд, чунки ин аз хислат ва шоистагии шахси мўъмин нест. Қобили зикр ва ёдоварӣаст, ки ҳар амале, ки зулм башумор равад, дар таъбири дигараш ширк ҳисобида шудааст ва бинобар далолати оятҳои мутааддиди Худованд дар каломи покаш, ҳар касе, ки ба Ў таоло ширк меоварад Худованд ўро нахоҳад бахшид. Пас моро лозиму шоиста аст, ки худ ва хонаводаамонро аз гирифторӣба чунин гуноҳҳо дур нигоҳ дорем.

Хонандаи гиромӣ, каме тааммул намову бубин, ки дини Ислом чӣ қадар дини раҳмату адл ва саршор аз муҳаббату шафқат аст ва пайравонашро барои бунёди ҷомеаи дорои эътиқодоти саҳеҳ ва дур аз каҷравию инҳирофот равона менамояд, то ҳамеша дар ҷомеъа як фазои орому солим ҳукмфармо бошад ва мардум барои якдигар эҳиром қоил буда, нармгуфтору хушсухан бошанд.

Имом Тирмизӣ ва Ибни Моҷа аз Ибни Умар (р) ривоят мекунанд, ки ҳазрати Умари Форуқ (р) ба номи «Осия-عاصية-» — ба маънои саркаш (барои касе гуфта мешавад, ки фармон намепазирад), духтаре дошт. Расули Худо (с) номи ўро ба «Ҷамила — جميلة » — яъне зебо ва писандида тағйир доданд.
Абўдовуд ривоят мекунад: Паёмбари Худо (с) номҳои
«Осӣ- عاصي»(Нофармон), «Ъутул – عتل» (сахт, дурушт), «Шайтон – شيطان» (Иблис, дурўя), «Ғуроб — غراب (зоғ), «Ҳубоб -حباب (навъе аз мор)» ва дигар номҳои ба инҳо монандро ба номҳои зебою муносиб тағйир медоданд.
Ҳамчунин аз Абўдовуд ривоят мекунанд, ки Расули акрам (с) номҳои зеринро тағйир доданд: Масалан номи «Ҳарб — حرب »- ро, ки ба маънои ҷанг аст ба номи «Силм — سلم», ки мафҳуми сулҳро медиҳад тағйир доданд. Инчунин номи « Музтаҷиъ — مضطجع » — ро, ки маънои хобидаро медиҳад ба номи «Мунбаъис – منبعث», ки ба маънои бархоста мебошад тағйир дод. Ҳатто номи қабилаеро, ки «Бани-з-зания — بني الزّنية» номида мешуд ва маънояш қабилаи фарзандони аз зиноро медод ба «Бани Рушд — بني الرشدة » яъне ба қабилаи фарзандони соҳиби рушд ва омодагӣ ё нумӯ тағйир дод.

б) Ном баёнгари такаббуру бузургманишӣ ва худбинӣ набошад:

Дар ҳадиси саҳеҳе аз Расули акрам (с) ривоят шудааст, ки Паёмбари гиромӣ(с) ба ин мазмун фармудаанд:
«Рўзи қиёмат зишттарини номҳо назди Худованди мутаол номи марде аст, ки худро шоҳи шоҳон яъне Шоҳаншоҳ ном ниҳода бошад. Дар сурате, ки танҳо Худованди мутаол молик ва соҳиби ин ҷаҳон аст».
(Ҳадис ба ривояти Имом Бухорӣ, Имом Муслим ва Абудовуд омадааст).
Инчунин барои худ ва ё фарзандону каси дигаре гузоштани Асмоуллоҳи-л-ҳусно (Номҳои зебо ва нозанини Худованд), монанди: Аллоҳ, Ар-Рабб, Ар-Раҳмон, Ар-Раҳим ва дигарҳо, ки махсуси Худованди бузургу тавоно мебошанд ва ё бакор бурдани онҳо дар номи хонаводагӣмонанди: Илоҳи Сонӣ, Қозиюл-Қузот, Ҳокимул – Ҳукком, Маликул-Мулук ва дигарҳо ноҷоиз аст. Тибқи ҳадиси фавқуззикр аз чунин номгузорӣ бояд сарфи назар шавад, то ки дар рўзи қиёмат сабаби хашми Худованд қарор нагирем.
Ба ҳамин тартиб номгузори ба номҳое, ки махсуси Худованди мутаол набуда байни Худо ва бандагонаш муштарак мебошанд, аз қабили Самиъ, Басир ва дигарҳо, аммо дар забони арабӣ аломати маърифа доранд, яъне дар оғози он ном алиф ва лом (ال) қарор дорад, монанди: (العزيز،الحكيم،العلي،العليم، — Ал-Азиз, Ал-Ҳаким, Ал-Алӣ, Ал-Алим) ва амсоли он ҷоиз нест, вале тавсиф ва номгузории ашхос ба он асомӣ ва номҳое, ки махсуси Худованд нестанд ба сурати накира, яъне бе овардани алиф ва лом «ال» ҳеҷ мушкиле надорад ва ҳамон тавре, ки шоҳид ҳастед номҳое чун : Алӣ ва Ҳаким номҳои асҳоби Паёмбар (с) буданд. Инчунин номҳои дигаре монанди — «عزيز،حليم،رئوف،كريم،رشيد،هادي،نافع» Азиз, Ҳалим, Рауф, Карим, Рашид, Ҳодӣ, Нофеъ ва амсоли инҳо иншоаллоҳ ҳеҷ мушкиле надорад ва ҷоиз аст.
Инчунин суннат аст, ки номгузории навзод бо яке аз номҳои паёмбарон ва солеҳон бошад, то аз яктараф ёду хотирае аз он бузургон монад ва аз тарафи дигар сабаби ташвиқу тарғиб ва пайравӣ аз онҳо шавад.

в) Ном баёнгари парастиши ғайри Худо набошад:

Дар баъзе мавридҳо бо нафароне дучор меоем, ки мазмуни номашон аз рўи камтаваҷҷўҳӣ ва ноогоҳӣ ба бандагӣ ва парастиши ғайри Худои мутаол далолат мекунад, монанди: Абдулкаъба, Абдуннабӣ, Абдурризо, Абдуррасул, Абдулҳусайн, Абдулмуҳаммад ва ё номҳои ғайриарабие, ки дар мардуми аҷами ғайри араб машҳуранд, монанди: Ғуломаҳмад, Ғуломалӣ, Ғуломгелонӣ,Ғуломрасул ва дигар номҳое, ки ба ин шаклу сурат ва чунин маъниҳо бошанд.Як пасвандеҳам изофа дорем «Қул» онҳам маънои ғуломро мекунад мисли Аҳмадқул,Маҳмудқул,Имомқул Чунин номҳо дар шариати Ислом аз номҳои ҳаром ва ширкиёт ҳастанд ва бояд аз чунин номгузорӣ ҷилавгирӣ шавад.
Ибни Ҳазм ривоят мекунад, ки уммати Ислом бар таҳрими ҳар гуна номе, ки баёнгари парастиши ғайри Худо бошад, ҷуз номи «Абдулмутталиб» иттифоқи назар доранд .
Ва ин ҷо шояд саволе дар зеҳни хонандаи нуктксанҷ пайдо шавад, ки чаро ин номҳо ба ҷуз номи «Абдулмутталиб» ҳаром ҳастанд?
Дар ҷавоб метавон чунин далел овард, ки дар сирати Расули акрам мехонем, ки: Дар ғазваи Ҳунайн дар гармогарми набард Расули Худо бар баландие баромада худро чунин шиносонида фарёд заданд, ки —
إمام أحمد 18495، بخاري 2930، مسلم4507،«أنا النّبي لا كذِب أنا إبنَ عبد المطّلِب»
— «Манам Паёмбари барҳақ, дурўғ нест, манам фарзанди Абдулмутталиб».
(Ин ҳадисро Имом Бухорӣ таҳти рақами 2930, Имом Муслим таҳти рақами 4507, Имом Аҳмад таҳти рақами 18495 зикр кардаанд.)

Ва чун Расули Худо содиқул масдуқ ҳастанд ва ба ин дин аз ҳар касе огоҳу донотар, мо низ гуфтани ин номро ба чунин шакл ҷоиз медонем на ба сурате, ки мо худ касеро чунин номгузорӣ кунем, зеро дуруст аст, ки Паёмбар (с) калимаи Абдулмутталибро бар забон ҷорӣ карданд, вале ин ном бурдани он ҳазрат (с) аз боби иншо ва ё ибтидо набуд, яъне ин номро эшон эҷод накардаанд ва қабл аз ҷорӣ сохтани он бар забонашон ин номро қаблан бар бобои он ҳазрат (с) гузошта буданд ва он кас дар миёни қавмашон бо ҳамин ном машҳур буданд ва мардум ҳам бобои Паёмбар саллаллоҳу алайҳи ва салламро бо ҳамин ном мешинохтанд.
Ибни Қайим мегўяд: «Расули акрам (с) дар ин ҷо исмеро баён карда ва ё хабар аз номе додаанд, ки номи бобои эшон буда ва қаблан ба ин ном шинохта шудааст».

Далели дигар дар ин мавзўъ ин аст, ки асҳоби Расули акрам (с) дар назди он ҳазрат (с) номҳои қабилаҳояшонро, ки иборат аз Бани Абдуманоф, Бани Абдушшамс, Бани Абдуддор ва дигарҳо буданд мегирифтанд ва он ҳазрат (с) асҳоби бузургворашро аз чунин номгириҳо боз намедошт ва наҳе наменамуд, зеро ҳар кадоми инҳо як номе аст, ки қаблан барои шинохти он қабилаҳо гузошта шуда ва шахс ё гурўҳе бо он номи хос шинохта мешавад ва худи асҳоб ва ёрони Расули Худо эҷодкунанда ва ё номгузорандаи ин номҳо нестанд. Мехоҳам ба ин баҳс ин нуктаро биафзоям, ки дар мавриди номҳое, ки маънояшон убудияти ғайри Худоро ифода менамоянд, дар умум агар мехоҳем аз он номҳо хабар бидиҳем ва ё аз онҳо сухан гўем ҳеҷ мушкиле барои гўяндаи он ном нест. Вале агар мо худ ин гуна номро дар ҳоли ҳозир ба касе номгузорӣ бикунем, ин амал қатъан ҳаром ва ноҷоиз аст. Умед аст ҳадаф ва мақсади мавзўъро хуб дарк карда ва дуруст фаҳмида бошед.
Як чизи дигарро низ мехоҳам ин ҷо ба падару модарони гиромӣ, ки Худованд ба онҳо фарзанде ато намудааст хотиррасон намоям, ки аз исму номҳое, ки бар гудохташудану дар азоб сўхтан ва ё ишқи сўзон ва саргаштагиҳо далолат менамояд бипарҳезанд, мисли номгузорӣкардан ба номи Шайдою Шайло (ошуфтаву девона шудан), Ниҳоду Ҳайфо (духтари норпистону камар борик), Миёда (зани бо ишва ва нозу карашма), Аҳлом (ҷамъи хоб ва ё бурдборӣ ва ё ҷаҳолат) ва низ як қатор номҳои бачагонаеро, ки ба мафҳумҳои сахиф (нодон, камхирад, аблаҳ) далолат мекунанд номгузорӣ накунанд ва инчунин аз номҳое, ки дар лафз латиф буда, вале маъно ва мафҳуми хубе надоранд сарфи назар намоянд ва номи навзоди худро ба номҳои зебое, ки ба ояндаи тифл асаргузор бошад, номгузорӣкунанд, то шояд он ном дар оянда фахри волидайни гиромӣ ва кишвари азизамон гардад. Беҳтару хубтар мебуд агар падару модари тифл барои номгузории навзод ва нури чашмашон аз номҳои паёмбарони илоҳӣ ва асҳобу ёрони Расули Худо Муҳаммад (с), занҳои покдоману афифа ва хушсалиқаи он ҳазрат, ки Худованди бузургу тавоно дар каломи ҷовидонааш Қуръони карим ба исми «Модарони мўъминон» аз онҳо ном бурдааст ва низ ҳар номе, ки ба убудият ва бандагии Холиқи якто пайвастагиву иртибот дошта бошад истифода намоянд, то шояд ба мисли он бузургворону солиҳин номбардору шуҳратёр гарданд.

Дар ҷомеъаи мо як падидаи дигаре низ вуҷуд дорад ва он ҳам бошад дар як хонавода пай дар ҳам омадани якчанд фарзанди духтар аст, ки падари навзодро нанги ҷоҳилият водор ба он месозад, то худро бе ворис пиндорад ва чун ў дар интизори таваллуд шудани писар аст, номи он духтари навзодашро Басона ва ё Басгулу Басвӣмемонад ва ё як қатор номҳои туркии ифодакунандаи ин маъноро ба он тифлак номгузорӣ мекунад. Барои он ки мавзўъро ба дарозо набарем, ба суроғи китоби осмонӣ Қуръони карим, ки сарчашма ва дастуруламали фиристодашуда аз ҷониби Офаридгор барои раҳнамои ва истифодаи башарият мебошад меравем, то бубинем дар ин маврид чӣ мефармояд.
Дар Қуръони карим чунин омадааст:

Ва чун ба якеашон муждаи духтар диҳанд, сияҳрўй шавад ва хашмгин гардад. Аз шарми ин мужда аз мардум пинҳон мешавад. Оё бо хорӣ(хориро пазируфта) нигоҳаш дорад ё дар хок ниҳонаш кунад? Огоҳ бошед, ки бад доварӣмекунанд.
(Сураи Наҳл, 58 — 59)

Ҳоло агар касе бозҳам хабари таваллуди духтарро пас аз шунидани ин ояти Қуръони карим нохуб ва ё нохуш бидонад, ин шахс ҳатман мушкиле дар ақида ва имонаш дорад ва ё имонаш хеле заъиф асту ақидааш дар ин маврид мутазалзил мебошад, чаро ки ба тақдири илоҳӣ розӣ нест. Агар ин шахс дурустар биандешад дармеёбад, ки агар волидайни ин тифл ва тамоми аҳли замин ҳам даст ба дасти якдигар бидиҳанд қодир ба тағйири қонуни илоҳӣ шуда наметавонанд. Пас чаро беҳуда худро ғарқи гуноҳ мекунанд ва бо он атои Худо нохушнудӣдоранд. Яқини комил дошта бошанд, ки гоҳо духтарҳо корҳоеро анҷом медиҳанд, ки агар тамоми писарони олам ҷамъ шаванд ҳам аз анҷоми он бар намеоянд. Инро аз ёд набояд бурд, ки тамоми насли тайиба ва поки Расули акрам саллаллоҳу алайҳи ва саллам аз насли духтари афифааш бонуи ҳарду ҷаҳон Фотимаи заҳро разияллоҳу анҳо аст, пас хушнуд бошу ифтихор намо, ки Худои қодиру тавоно туро духтар ато намудааст. Дар ҳадисҳои гуҳарбори Набии акрам (с) ба ин мазмун ривояте аст, ки агар марде се духтарро тарбия намуда ба воя бирасонаду ба шавҳар бидиҳад барояш Ҷаннат муаян аст. Аз ин хотир устувор бош ва дар тарбияи гулдухтаронат саҳлангорӣнакун то Ҷаннатро сазовор гардӣ.
Дар миёни мардуми мо одатҳое низ ҳаст, ки чун якчанд фарзанди он хонадон дар хурди бифавтад шавҳар нороҳат мегардаду занро дар ин кор муқассиру гунаҳгор меҳисобад ва омилҳову сабабҳои ин бемориро ҷустуҷў накарда ва аз пайи табобат ҳам намешавад ва аз рўи ноогоҳӣ вуқўи ин маргу мирро ба сабаби он зан ҳисобида, мўҳлати зиндагонию маргро аз тақдироти илоҳӣнамедонад ва он занро бепайи қадам гуфта нақшаи ҷудошавӣва талоқашро тарҳрезӣ мекунад. Алҳамдулиллоҳ дар ҷомеа шахсиятҳои фаҳмида ва мўъминони воқеӣ низ вуҷуд доранд, ки дар ҳолатҳои вуқўи ин гуна ҳодисаҳо сабру шикебоиро пеша мекунанд ва ба муқаддароти Илоҳӣпойбанд мемонанд. Мисоли зиндаи ин гуфтаҳо воқеияти дар хонаводаи нависандаи ин сатрҳо ба вуқўъ омада мебошад, ки чунин хотира дорад. Мувофиқи хотироти нақлкардаи падару модарам 4 фарзанди хонаводаи мо, 2 писар ва 2 духтар, ки хоҳарону додарони ман будаанд, ҳар кадомашон то як солагӣ ва каму беш зиста ба ҳукми тақдир дори фониро падруд гуфтаанд. Вуқўи ин ҳодисот ҳашт соли ҳаёти якҷоя сипаринамудаи падару модари бузургворамро дар бар мегирифт, вале фарзанди дўстрўяке, ки ҳаётро ширинӣ бахшаду ба зиндагӣ одамро дилгарм кунад дастрасашон набуд. Бо вуҷуди ин ҳама шукри Худо падари бузургворам вуқўи ин ҳодисотро аз тақдир дониста тоқат намуданд ва ба тақдири хеш шукр гуфта маъюсу ноумед нашуданд ва аз Худованди бахшанда фарзанди солеҳ хостанд. Чун хост ва тақдири Илоҳӣ будаасту ман ба дунё омадам, тибқи одатҳои маъмулии байни мардуми авом, барои бақои ҳаёти ман баъзеҳо аз падарам хостанд, ки бароям аз ҳамон номҳои ба фикри ботилу ғалаташон алаёзу би-л-Лоҳ «аҷалфиребанда», аз қабили Сангу Кулуху Ҷорубу Хошок ва амсоли инҳо якеро бароям интихоб кунад, то ман зинда монам, вале падари бузургворам алҳамдулиллоҳ бароям номеро интихоб карданд, ки дар Тоҷикистони он рўза собиқа надошт ва ман барои ин номгузорӣ ва таълиму тарбияи соҳибгаштаам худро мадюни падари бузургворам медонам. Инчунин тибқи одатҳои маъмулии байни мардум маро ба назди ягон кўҳнақабре ҳам набурданд ва аз ҳеҷ мазору шаҳиде истиъонат ва кўмак талаб накарданд. Падари бузургворам мегўяд, ки кўмаку дастгириро фақат аз Худованди бузургу тавоно хоҳиш мекардам ва аз Ў таоло фарзанди солеҳ ва бақои умри онҳоро мехостам. Шукри ҳамешагӣ барои Худованди миннатпазир, ки боқимондаҳо дар хонаводаи мо 12 фарзанд, 7 писар ва 5 духтар ҳастем.

Дар ҷомеъаи имрўзаи мо чун хонаводаҳо дучори чунин ҳолатҳо мешаванд, қисмате аз онҳо мераванд ва қабрҳои шуҳадо ва шахсони маъруфро ба қавли худашон васила қарор дода ва аз онҳо талаби кўмак менамоянд ва мехоҳанд то навзоди ононро аз офоту бало ва мусибати марг наҷот диҳад ва ё дар ҳолати бефарзандӣ ба онҳо фарзанд ато намояд, ки ин амалҳо мухолифи фармудаҳои дини Ислом ва нишондодҳои шаръи ҳакимонаи исломи азиз аст. Ҳама мехостагиҳоро танҳо бояд аз Худо бихоҳем ва Ў таоло аст, ки фарзанд медиҳад ва ўро зиндаю солим нигоҳ медорад ва ё умри кўтоҳ медиҳаду мемиронад. Ҳеҷ касе ғайри Ў таоло қобилият ва салоҳияту сазовории ин корро надорад ва Ў таоло аст, ки агар бихоҳад ба шумо чизеро бидиҳад ва тамоми мардуми дунё бо ҳама имкониёти доштаашон монеа эҷод кунанд ва нахоҳанд, ки он чиз ба шумо бирасад, боз ҳам коре аз дасташон намеояд ва он чиз ба шумо хоҳад расид ва низ дар муқобил, агар тамоми махлуқоти Худованд аам аз инсу ҷину вуҳушу туюр бихоҳанд нафъ ва ё зарареро бар ту бирасонанд ва Худованди қодиру тавоно инро нахоҳад боз ҳам коре аз дасташон барнамеояд, чун Ў таоло аст, ки ҳар чӣбихоҳад мешавад ва ҳар чизеро, ки нахоҳад намешавад.
Баъзе аз мардумон фарзандонашонро назри мазоре ва ё шахси маъруфе мекунанд. Бояд донист, ки ин гуна амалҳо аз фармудаҳои дини Ислом набуда амалҳоеанд, ки дар ақида ва пиндори шахс халал ворид месозанд. Назр бояд махсуси Худо бошад ва аз назри ғайри Худо бояд дурӣҷуст.
Мехоҳам ин ҷо чанд нуктаи дигарро низ хотирнишон карда бигўям, ки бо номгузориҳои Сангу Тешаву Табар ва ба назди фолбину мазор рафтанҳову назри ғайри Худо карданҳо тифл аз офату бало намераҳад ва умри кўтоҳ тақдиркардааш дароз намегардаду аз хатари марг наҷот намеёбад. Бояд, ки дидаи басират кушода ва ақлҳоямонро кор бифармоем ва дарк намоем, ки ҳаёти тифл ва ҳаёти ҳамаи мо ва ҳаёти тамоми махлуқот ва ҷаҳони ҳастӣтанҳо дар қабзаи қудрати молик ва холиқи ҳақиқӣ, Худованди таборак ва таъоло аст ва инро аз Ў таоло касе гирифта наметавонад ва Ў таоло аст, ки баракатро мефиристад ва онро собиту устувор нигоҳ медорад ва касеро дар он ҳаққи тасарруф ва тағйир нест. Худои бузургу тавоно атову бахшидани фарзанди духтар ва писарро ба Худ хос гардонида ва дар ин замина дар китоби ҷовидонаи худ Қуръони карим чунин мефармояд:

Аз они Худост фармонравоии осмонҳову замин. Ҳар чӣ бихоҳад, меофаринад. Ба ҳар кӣ бихоҳад духтар мебахшад ва ба ҳар ки бихоҳад писар мебахшад. Ва ё ҳам писар медиҳад ва ҳам духтар. Ва ҳар касро бихоҳад, ақим (нозо) мегардонад, албатта, Ў донову тавоност!
(Сураи Шўро, 49 — 50)

Ҳамаи ин ҳолоти дар оятҳо зикр гардида танҳо тобеъи хоҳиш ва иродаи худи Худованд аст. Ҳеҷ кас, ҷуз Худои қодиру тавоно дар он дахолат надорад ва инро бояд бидонем, ки миёни банда ва Офаридгораш танҳо худи банда метавонад ба Ў таоло мутавассил шавад ва танҳо аз Ў таоло бихоҳад, то барояш онеро, ки дилаш ҳоҳишу орзу дорад бидиҳад. Миёни худ ва Холиқат касеро қарор надеҳ ва инро бидон, ки танҳо дуоҳои холисона ва амалҳои некат аст, ки туро ба Холиқ ва Офаридгорат наздик мегардонад ва бидуни шак Ў таоло аст, ки ба ҳама кор қодиру тавоност, пас биштоб ва танҳо аз Ў таоло бихоҳ. Дарвозаҳои қабули дуъо, то он гоҳ, ки офтоб аз тарафи ғарб тулўъ нанамуда ва ҷонат ба ҳалқумат нарасидааст боз аст.

Бояд яқини комил дошта бошем, ки ин Худованд аст, ки ба Марями покдомани шавҳарнодида фарзанд ато намуд ва ба Иброҳим (а) ва ҳамсари пиру нозо ва аз баҳри фарзанд мондааш фарзанд бахшид ва тифли бепадар тавллудкардаи Марям Исо алайҳи саломро дар гаҳвора гўё намуд ва ба Муҳаммад саллаллоҳу алайҳи ва салам, ки ҳабиби Аллоҳ ва хотами анбиё аст, писар ато намуду онҳоро дар туфулият ва дар замони ҳаёт будани ҳабибаш бо сабабҳои болиғаи назди Худаш маълум ситонид ва он ҳазрат (с) ба ғайр аз Худованди бахшанда ва офаридгораш ба каси дигаре шиква набурд. Инчунин ба маҳбубтарин ҳамсари Расули акрам Оишаи сиддиқа разияллоҳу анҳо, ки ягона зани духтар хонадоршудаи Паёмбари Худост фарзанде ато нанамуд, вале он бонуи афифа ҳамеша аз Худояш розӣ буду танҳо Ў таолоро шукру ниёиш мекард ва ҳар чизе, ки мехост фақат аз Ў таоло хоҳишу талаб мекард. Дар таърих аз ин гуна мисолу воқеъаҳо зиёд омадааст ва мо ба зикри андаки онҳо иктифо менамоем, чаро ки барои шахси оқилу пандпазир ҳамин миқдор ҳам кифоя аст.
Хонандаи гиромӣ, хоҳишу таманниёти банда зиёд аст, вале онро танҳо ва танҳо бояд аз Худованд бихоҳем, чаро ки Ў таоло қодир ба бароварда кардани хоҳишоту таманниёти бандааш аст.
Мехоҳам ин мақоларо бо як савол хотима бахшам ва он ин аст, ки:

Оё номгузорӣ ба номҳои ғайриарабӣ дар Ислом ҷоиз аст?

Бале хонандаи гиромӣ, ҳукми Ислом чунин нест, ки барои фарзандон танҳо номҳои арабӣ гузошта шавад. Ин масъаларо шореъи ҳаким, яъне Худованди соҳиби ҳукму ҳикмат ба худи хонавода вогузор намудааст. Шариъати исломӣаз мо фақат инро мехоҳад, ки ба фарзандонамон номҳои некў ва писандидаро интихоб намоем, то дар оянда ҳам соҳиби ном ва ҳам фарзандонаш, ки бо номи падарашон садо карда мешаванд, аз ба забон овардану шунидани ин ном нашарманд ва мутанафир гаштаву мавриди тамасхури хосу ом нагарданд. Ҳеҷ фақеҳу донишманде номи ғайриарабии шахсро, чун он ном дар забони худи он миллат некмаъно ва накў бошад, ба номҳои арабӣ иваз нанамудааст ва ба он ниёзе ҳам нест.
Бисёре аз мусалмонон пас аз он, ки дини Исломро пазируфтанд, бо вуҷуди оне ки дар муҳити арабӣ зиндагӣ мекарданд, бо номҳои ғайриарабии худ боқӣ монданд.
Дар ин маврид метавонем Морияи Қибтия модари Иброҳимро, ки модари писари Расули акрам саллаллоҳу алайҳи ва салам аст мисол биоварем, ки дар миёни мусалмонон бо ҳамон номи Морияи Қибтияи Мисрӣ машҳур ва маъруф аст.

Мехоҳам суханамро ба поён расонида мақсад ва ҳадафи навиштани ин мақоларо чунин хулоса намоям, ки навзодони миллати шарифи Тоҷикро, ки пас аз чанд сол парчамбардорони ин марзу бум мегарданд ва миллати азизамонро ба ҷаҳониён мешиносонанд, месазад, ки соҳиби номҳои ширину зебое бошанд, ки фахри миллат гарданд, чуноне ки мо бо номҳои хушу зебои аҷдодонамон мефахрем ва худро аз насли онҳо медонем. Барои дурусттар фаҳмидан ва дарки ин масъала метавонем чунин тасаввуреро пеши назар оварда мисол бизанем, ки масалан агар ба ҷои номи Абдурраҳмони Ҷомӣ(Табари Ҷомӣ) мебуд ва ё ба ҷои номи Исмоили Сомонӣ(Хошок ва ё Хоркаши Сомонӣ) мешуд, чӣ асари манфӣ ва номақбулеро дар руҳияи мардуми бофарҳанги мо мегузошт ва ҳол он ки онҳо шахсиятҳои хидматнишондодае ҳастанд, ки миллати моро ба ҷаҳониён шиносонидаанд. Вале шахси бегона аз шунидани чунин номҳои бемаънову гўшхарош миллати моро ба тамасхур мекашид ва шояд моро таъна карда мегуфт, ки ин миллатро бубинед, ки номи бузургон ва нобиғаҳояшон чӣхел нохушу номақбул аст.

Албатта, мо ҳамагӣ умеду орзуи онро дорем, ки иншоаллоҳ аз миллати бофарҳанг ва соҳибмаърифати тоҷики мо абармардон ва нобиғаҳое чун гузаштагони некномашон пешкаши ҷаҳониён гарданд, ки бо номҳои ширину зебо фахри ин марзу бум бошанд, на нобиғаҳои бо номи хашин ва гўшхарош. Дар охир ба ҳама хонандагони гиромӣ фарзандони солиму дўстрўяк ва соҳиби номҳои зеборо таманно дорам.

Сообщение Фарҳанги номгузорӣ дар Ислом появились сначала на ISLOH.net.

(Интернетро истифода бубар! На инки интернет истифодаат барад!)

Эй дурри шараф зи баҳри қавнайн,
Фарзанди азиз қурат-ул-айн.
Бишнав сухани маро, ки панд аст,
Панди падар аст, судманд аст.

Писарам, медонам, асре, ки умр ба сар мебарӣасри интернет ва навовариҳои техникӣҳаст. Намехоҳам берун аз мавзуъ бо ту суҳбат кунам, зеро ҳамеша мегўйӣ: падар, ончи мехоҳӣбароям бе парда бигӯй.

Нури чашмонам, хуб гўш кун! Гугл, фесбук, ютуб, твитер, однокласники, вотсап, вайбер, имо ва дар умум ҳама барномаҳои шабакаи интернет баҳреанд бе паҳно. Аммо ин баҳр дар умқи худ ҳозорон ҳазорро фурў бурда, яъне ба ахлоқи фардии ҷавонону миёнсолон (мардону занон, духтарону писарон) таъсири манфӣ расонида. Гоҳо то он ҳадд ононро муътод мекунад, ки аз ибодат, хўрдану хоб, ҳамсар, фарзанд, падару модар ва ёру дӯст дур мешаванд, дар ҳоле, ки худ аз ин огаҳ нестанд.

Агар истифода аз интернетро дар як маҳдудаи муайяне қарор надиҳӣ, пас мунтазири он ҳам бош, ки ин бемории бедаво инсонро гоҳо пардаи ҳаёву иффат, шараф, каромат ва иззату номусашро медарад, ки ин дигар анҷоми кор аст.
Пас, огаҳ бош! Ба он бисёр дода машав! Ва аз зиёдаравӣ ҳазар кун!

Дар интернет, билхусус дар шабакаҳои иҷтимоӣ мисли замбури асл бош.

Писар: Чӣхел мисли замбури асл?

Падар: Писарам, ҳангоме, ки дохили ҳар шабака ё сомонаи он шудӣмисле, ки занбур ҳангоми бор чидану ихтиёр карданаш ба ҳамон буттагуле менишинад, ки он бӯйи хуш дошта бошад ва аз он самари хуб, ки он асали мусаффо ва гуҳарбор аст, ҳосил диҳад. Пас, ту ҳам ҳангоме, ки дохил шудӣҳама вақт таваққуфатро бар он сомонаҳое кун, ки аз онҳо маълумотҳои муфиди илмӣ, динӣ ва муҳими ҳаётиро фаро гирӣ. Зеро таваққуфат бар мақолаҳои рақиқу фаҳш, акси занҳо ва духтарони урён зеҳну равонатро фасод ва ақли солиматро заҳрогину мағшуш месозад. Аз онон на танҳо барои ту зарар аст, балки зиёни он ба хонадони ту мерасад ва дилу ҳушатро аз ҳамасари ҳалолу хонаи обод ва фарзандони дустрӯят дур месозад.

Писар: Падарҷон, аз дидани онҳо чӣ тавр зиён ба хонадони ман ва ончӣ баён доштед мерасад, ҳеҷ нафаҳмидам. Падарҷон, бе парда гӯед, зеро баъзе суханонат бароям мисли муаммо сарбастаанд.

Падар: Писарам, ончи гуфтам чӣ ҷои нофаҳмӣ дорад?
Акнун ман аз ту мепурсам ту ҳам бе парда ва ончи дар ботинат ва фикру зеҳнат ҳаст бароям бигӯ, то бароят возеҳтару равшантар гардад.

Писар: Падарҷон, ман ҳамеша бо шумо аз хурдӣто ҳол мисли рафиқу дўсти беҳтарин будам ва ончи пурсидаед ба он посухи дуруст додаам, зеро ин тарбияи худи Шумо буд ва ман чунин бузург шудам. Пас, ҳар чи лозим аст бипурсед, то ҷавоб бигўям.
Падар: Мо шо Аллоҳ писарам барои қадрдониат. Аллоҳ то охир туро бароям муттако, ифтихорам дар дунё ва тоҷи заррин дар охират қарор диҳад. Писарам, ту дар 14 солагиат маро хеле хушҳол кардӣ, он ҳангом, ки ҳофизи кулли Қуръон шудӣ ва ҳаргиз он хушҳолие, ки маро аз он сол падид омада буд аз пеши назарам дур нест.Умеди онро дорам танҳо ту сабаб мегардӣ, ки дар рӯзи Қиёмат Аллоҳ тоҷи заррин ва ҷомаи беҳамто назди халоиқ мепўшонад. Танҳо хоҳишам ин аст, ки мабодо интернет сабаб шавад, ки Қуръонро фаромӯш созӣ, то ончи дар сар мепарварам ноумед ба қабр равам.

Писар: Падарҷон, қиблагоҳи азизам, ман алҳамдулиллоҳ аз хурдӣ бо Қуръон унс гирифтаам, агар ҳар рӯз панҷ ҷузъ такрор накунам аз хона берун намешавам. Боз як хушхабари дигар, инки набераатон Аҳмад 20 ҷузъ ҳифз кардааст ва ман низ он тарбияе, ки барои ман додӣдар фарзандам истифода бурдам.

Падарҷон, Аҳмадам ҳоло 8 сола аст ва ҳофизаи қавӣ дорад.

Падар: Алҳамдулиллоҳ, Аллоҳ маро қабл аз маргам гулҳо ва райҳонҳои ҷаннатро дар ин дунё арзонӣдоштааст. Парвардигорамро беҳисоб шукр мегўям.

Писар: Падарҷон, аз мавзуъ дур шудем, ончӣ мехостед бипурсед, то посӯх бигӯям?

Падар: Писарам ҳангоме, ки вориди сомонаҳое мешавӣ, ки дар онҳо занҳои урёнро мебинӣ дар дилат хоҳише ё майле пайдо намегардад, ки ин хонум бо ту бошад ва ҳамсаратро дар назди ҷамоли онҳо поёнтар намеҳисобӣ? Танҳо сухани ростро бигӯ, писарам.

Писар: Падарҷон, ман ончи росту ҳақ аст ба шумо мегӯям, зеро Аллоҳ аз ончи дар қалби ман мегузарад огоҳ аст. Ман ҳаргиз дар интернет зани урёнеро нигоҳ намекунам, зеро қалбам танг мешавад ва вақте онон дар кушодани сомонаҳо дар саҳифаи кампютер ё телефон падид меоянд, дар назарам мисли шайтонҳое намудор мешаванд, ки ғариза ва нафсам, ки ҳама
нафс амр ба бадӣмекунад, ҳатто он нафсу ғаризаам ба онҳо нафрат дорад. Намедонам аз чист, вале воқеъан чунин аст. Ҳамсарамро беҳтарин ҳадияи Аллоҳ дар зиндагӣмеҳисобам, зеро аз ӯ сухани баде, тарки намозе кўтоҳӣдар ончи мехоҳаму мепиндорам, намебинам. Пас, чаро шарики ҳаётамро, модари фарзандонамро паст аз як зани лухт ва беҳаёву беиффате, ки худро дар маърази ҳамагон ба намоиш мегузорад, донам?
Падар: Писарам, аз ин посухат хушҳолам, аммо боз ҳам ончи бароят бояд бигӯям, мегӯям. Агар онҳо дар ту бошанд онҳоро тарк кун ва агар набошанд мушкил нест. Боз ҳам мегӯям, то дар зеҳну равонат боқӣбимонад. Ту дигар савол макун, танҳо гўш бидеҳ ва ман бароят мегӯям;

-мисли замбури асал бош, дар он саҳифа ва сомонаҳое дохил шав ва истифода кун, ки онҳо илмӣ ва нофеъ бошанд. Ончӣхондӣ ва истифода кардӣ ҳатман онро ба рафиқу дўсту хонаводаат расон ва дар расонидани он ҳаргиз бахил мабош.

-ҳаргиз мисли магасе мабош, ки болои ҳар палидӣ менишинад ва бемориву нопокиҳоро ба дигарон мерасонад, бидуни онки худ аз ин амалаш огаҳ бошад.

— интернет мисли бозори бузургест, ки ҳеҷ кас молашро бидуни ба даст овардани чизе, нафъе ё пуле намебарорад.

-пас, ҳамагӣ ончиро, ки мегузоранд бар ивази он чизе мехоҳанд.

-манзури баъзе аз онҳо бо маводи гузоштаи худ фасод кардани ахлоқи ҷавонони мусалмон аст.

-баъзеи дигар мехоҳанд фикри носолиму ғаразноки худро дар миёни мардум интишор намоянд.

-баъзеи дигар бошанд бо навиштани мақолае, шеъре, наворе ё ҳикмате мехоҳанд худро машҳур намоянд.

-Баъзе дигар воқеъан ислоҳкоронанд ва некмардону занонанд, ғамхорони ин умматанд, аммо ончи мегузоранду нашр мекунанд, ибтидо онро таҳқиқ кун, агар росту муайядшуда аст, пас онро бигир ва раҳо макун.

Эй писарам! Туро барҳазар медорам аз кушодани силкаҳое, ки онҳо хароб кунандаи ақлу ҳушанд ва пас аз кушодани онҳо бадбахтии бузурге туро интизор аст, дар ҳоле ту аз оқибати он ноогоҳӣ.

Эй писарам! Туро барҳазар медорам аз нашр намудани латифаҳо ва он суханоне, ки мардумро ба ханда меорад ва аз ёди охират дур месозад. Инчунин аксҳои урён ва видеоҳое, ки дар онҳо чизи андаке, ҳатто аз ҳаром бошад, зеро оне, ки нашраш мекунӣ дар телефон ва эмелҳои ёру дўстонат пайдо мегардад. Дар ҳар назар намудани онон ба он навор ё мақола дар номаи аъмоли ту бадӣ навишта мешавад, зеро ту онро бо фишор намудани тугмачаи клавишат пахш намудӣ ва он то вақте ҳаст бароят бад аст. Ҳамеша қабл аз пахши тугмача аз оқибати он андеша кун, сипас онро фирист. Мегӯянд фурӯшанда пеш аз онки молашро ба намоиш гузорад онро бояд хуб бубинад, то каму костӣва нуқсоне дар он набошад, сипас онро ба харидор пешниҳод кунад, зеро харидор вақте молатро дид бо ту машварат намекунад!

Эй писарам! Бадтарин чизе ман дидам дар шабакаҳои иҷтимоии фейсбук, однокласники, твитер ин комент навиштанҳо буд. Ҳамеша пеш аз он ки чизе менависӣхуб биандеш, ки навиштаи ту оё Аллоҳатро розӣ мекунад ё боиси нозил гардидани ғазаби Ў мегардад. Инро бидон ончӣ навишти он ду малак онро дар сафҳаи аъмолат ҳатман сабт менамоянд. Пас, барои худ ҳаргиз гуноҳ захира макун!

Эй писарам! Ҳеҷ гоҳ тавассути шабакаҳои иҷтимоӣ бо касе, ки ӯро бо чашми худ надидаӣё ашхосе, ки бо илму дониши худ дар ҷомеъа машҳуру маъруфанд, рафоқат макун!

-ҳаргиз шитоб макун, дар ҳукм кардан ва қазовати аҷулона ба мақолае ё коменте, ки менависанд, ё нисбати касе, ки носазояш мегӯянд, ибтидо дақиқ кун, зеро гоҳо нафареро бо иттиҳоме тўҳмат мекунанд, дар ҳоле, ки ӯ пок аст. Гоҳо нафареро носазо мегӯянд, ки воқеъан чунин аст, пас дар ин масъала хеле амиқу дақиқ амал кун, то аз чанд сарчашма ва нафарони содиқ онро нашнавӣ!

-ҳаргиз бо афроде, ки дар шабакаҳо бо номҳои мустаъор (фейкҳо) баромад мекунан, дӯсти макун ва суханони ононро зиёд аҳамият мадеҳ.

-зеро аксҳои онҳо дурӯғ;

-ахлоқашон номаълум;

-суханонашон мисли ҳуввияташон;

-мардумро мехоҳанд қаноъатманд намоянд;

-дурӯғро рост ва ростро дурӯғ вонамуд мекунанд;

-фейкҳоеро мебинем, ки худро мардони дин вонамуд мекунанд, аммо дар асл фосиқанд.

-чи қадар зеборӯёнеро мебинем, ки онҳо дар асл безебтарини мардумонанд.

-чи қадар саховатмандонеро мебинем, ки онҳо дар асл бахиланд.

-чи қадар ҷасурону бозўмандонеро мебинем, ки дар асл тарсуянд.

-магар онеро, ки Аллоҳ ба ӯ раҳм намуда бошад.

Пас, эй писарам аз он идда мардоне бош, ки дар раҳмати Илоҳӣ қарор доранд.

-ҳаргиз бо номи мустаъор (фейк) вориди интернет машав. Зеро Аллоҳ аз ҳама пинҳону ошкор огаҳ аст!

-Шахсе бо номи мустаъор (фейк) вориди интернет мешавад ба худ боварӣ надорад, ки тағйири ном мекунад.
Писарам, чӣтавр ту ба шахсе бовар мекуни, ки ӯ ба худ бовар надорад?

-ҳаргиз дар ин шабакаҳо шахсе туро носазо гуфт ба ӯ носазо магӯ, зеро ӯ аз шахсияти худ сухан мегӯяд ва ту аз шахсияти худ. Ту аз ахлоқи волои худ намояндагӣ мекунӣ ва ӯ аз ахлоқи бади худ. Зеро матъали мардумӣ аст, ки мегўянд: ончи дар дохили дег аст дар кафлез мебарояд. Пас, ҳамеша дохилатро бо ахлоқи волои исломӣ музаййян намо!
Эй писарам! Ончи менависӣ чӣ мақолаи нофеъ бошад чӣкоменти хубе онро бо забонат бихон. Зеро ончи менависӣ малоикаҳо онро менависанд ва Аллоҳ ҳамаро назора мекунад ва ту ҳисоб пас медиҳӣ. Агар хуб бошад бароят аҷру подошест, агар бад бошад ҳасрату пушаймонист!
Эй писарам! Ончӣ барои ту маро ором намегузорад ин баҳри пурталотуми интернет аст. Дар ин баҳр ҳама чиз вуҷуд дорад, чунонеки аз оташи сўзони ҷаҳаннам метарсӣ ҳамчунин аз ҳаромҳои он барҳазар бош, то мабодо шайтон фиребат диҳад ва дар он баҳри фисқу фуҷур ғуттавар гардӣдар ҳоле худат огаҳ набошӣ!

-агар рӯзе аз рӯзҳо ё шабе аз шабҳо нафси саркашат туро ба сомонае бурд, ки дар он ҳаромнамудаҳои Аллоҳ вуҷуд дошта бошад, худро ба даст гир ва дар ҳол аз он берун шав, зеро оташи ҷаҳаннам бо шубҳаҳо оғушта аст ва ҷаннат бо ончи нафсат онро намехоҳад, вале ту бар нафси саркашат мардонавор ҳоким мегардӣ!

-боз ҳам такрор мекунам, агар вориди сомонаи баде шудӣ аз он роҳи гурезро биҷў, чунонеки инсон барои наҷоти ҷонаш аз шер ё ҳайвони ваҳшие, ки аз пушти ӯст, мегурезад, чунон бош!

-агар ончи бароят гуфтам ҳамчунон бошӣман аз ту розиям, вале агар аз ончи бароят гуфтам берун шудӣдар рӯзи Қиёмат ман худ назди Аллоҳ аз ту шикоят мекунам!
Нури чашмонам, яке аз муҳимтарин даромадгоҳҳое, ки шайтон инсонро тавассути он ба домаш меафтонад ин ғафлат ва шаҳват аст, ки сутуни ин ду дом интернет аст.

-огоҳ бош писарам! Ин шабака на барои он дуруст шуда, ки туро ғофил аз динат, ахлоқат ва имонат созад, балки барои он аст, ки туро баръакс ба динат, имонат ва ахлоқат марҳаме бошад, вале агар ту мардонагӣва устувориатро ҳамчун ҷавони мусалмон ба кор барӣ!

-пас, интернетро ту истифода бубар на инки интернет туро истифода барад!

-бо интернет биное соз, ки он бино бо имон, ахлоқ ва матонату устуворӣ муҳкам бошад. Магзор туро аз мақсади аслиат берун созад ва ҳалокат кунад!

-ҳамеша интернетро барои худ чун ҳуҷҷату далел барои рӯзи Қиёматат истифода кун, то назди Аллоҳ бо амалҳое, ки дар он хидмати дину миллату ватанатро анҷом додаӣ, сарбаланд бошӣ. На инки интернет назди Аллоҳ рӯзи Қиёмат ҳуҷҷате дар нокомӣ ва бадбахт шуданат бошад!

-эй Аллоҳ шоҳид бош, ман вазифаи падариамро анҷом додам ва ончи як падар барои писар бояд насиҳат кунад, то роҳнамун шавад, анҷом додам.

Хонандаи гиромӣ! умед аст аз ин васияту насиҳат панде гирифта бошед ва ончи инҷо баён гардид ба фарзандон ва ёру дўстони худ расонед ва дар ислоҳи онҳо саҳмгузор бошед ва аҷри азимеро соҳиб гардед.

Сармояи умр бас азиз аст,
Дарёб, ки ин нафас азиз аст.
Умре, ки баҳо бувад гаронаш,
Бо ҳар баду нек магзаронаш…

Бо эҳтироми хоси хос
дўстдори шумо азизон

Сообщение НАСИҲАТИ ПАДАР БА ПИСАР ДАР ИСТИФОДАИ ИНТЕРНЕТ появились сначала на ISLOH.net.

Марде ҳамеша ҳамсарашро мефаҳмонид,ки хонаро тоза ва озода нигоҳ дорад вале ҳеҷ тағйироте намедид.Як рӯз дар як варақ ҳадисеро навишт,ки матни он чунин буд.
( إن الله يحب إذا عمل أحدكم عملا أن يتقنه )
Аллоҳ дӯст медорад ҳангоме,ки яке аз шумо кореро анҷом дод ба хуби ё накӯйи онро анҷом бидиҳад!”

Ин навиштаро дар ошпазхона часпонид,то ҳамсараш вақте вориди он гардад ин навиштаро бубинад,умед аст ислоҳ шавад.
Ҳамсараш вақте вориди ошпазхона шуд ва ин навиштаҷотро дид.Аввал мисли дигар занҳо ба ғазаб омад,дар фикри он шуд чӣ айби шавҳарашро пайдо кунад.Пас аз каме фикр гуфт: пайдо кардам ва бидуни ҳеҷ тағйироте он навиштаро аз ошпазхона гирифт ва онро дар хонаи хобашон(спальный) часпонид,то шавҳарашҳам корашро ба хуби анҷом бидиҳад.

Дар ҳар шухие як миқдор ҳақиқате нуҳӯфта аст.Аз ин бояд ҳам занҳо нисбати тозагии хонаҳояшон фаҳманд,ки мардҳо дар умум хонае тоза ва мураттаб набошад хело бадашон меояд.Инчунин занҳо вақте мардҳояшон корҳои хонадориашонро ба ваҷҳи хуб анҷом намедиҳанд бадашон меояд.Пас ҳарду бояд дар ин ду аҳамияти хосса бидиҳанд ва ба хуби анҷом бидиҳанд онро.

Аммо нисбати ин ҳадис барои аҳли нақд гуфтаниям,ки ҳадиси заъиф аст вале дар хело кутуби ҳадис омада аст.Лутфан мақсади ин навиштаро канор нагузоред ва дар тахриҷи ҳадис оғоз намоед.Мегузорам матни тахриҷи ҳадисро,то дигар рӯйи ин масала комент нанависед!.

Муҳаммадиқболи Садриддин.

Тахриҷи ҳадис.)
( إن الله يحب إذا عمل أحدكم عملا أن يتقنه )
أو ( يحكمه )

ضعيف :
رواه الطبرانى في ( الأوسط ) ( 891 )
وأبو يعلى ( 4386 ) 
والبيهقى في ( شعب الإيمان ) ( 4/ 334 )
وابن عدى في ( الكامل ) ( 6/ 2359 )

من طريق بشر بن السرى عن مصعب بن ثابت عن هشام بن عروة عن عائشة رضى الله عنها .
قال الطبراني : » لم يرو هذا الحديث عن هشام إلا مصعب ، تفرد به بشر » أ.هــ
قلت : كذا قال ، وقد تابعه الفضل بن موسى كما عند ابن أبى داود في المصاحف ( ص152 )
أما مصعب بن ثابت ، فقد ضعفه الأئمة مثل أحمد وابن معين وأبو حاتم 
وقد أخرجه البيهقي من وجه أخر في ( الشعب )
من طريق مالك بن أنس عن هشام به 
ولكن هذا لا يصح ، فقد أشار البيهقى إلى ذلك بقوله عقب هذه الرواية : ( وأظنه خطأ ) .
ثم أسند الحديث من طريق بشر بن السرى عن مصعب بن ثابت به 
وقال » هذا أصح ، وليس لمالك فيه أصل والله أعلم» أ.هــ
وقال الهيثمي في ( المجمع ) ( 4/ 98) 
«رواه أبو يعلى عن عائشة ، وفيه مصعب بن ثابت ، وثقه ابن حبان ، وضعفه جماعة » .
قلت : هو ضعيف كما مر بيانه .
ولكن العجب من المناوي حيث قال
» وفيه بشر بن السرى تكلم فيه من قبل تجهمه، وكان ينبغى للمصنف * الإكثار من مخرجه، إذ منهم أبو يعلى وابن عساكر وغيرهما» أ.هــ
قلت : بل علته مصعب بن ثابت كما مر بيانه .
وقال البوصيري في ( إتحاف الخيرة المهرة ) ( 3 / 382 / 2942)
» هذا إسناد ضعيف لضعف مصعب بن ثابت » أ.ه

Сообщение Марде аз тоза набудани ҳамсараш шикоят кард. появились сначала на ISLOH.net.

(бахши шашум)

Масалаи сарпарастии кудак хело як масалаи муҳим ва ҷиддие мебошад. Ин мушкилот бештар пас аз талоқ печида ва мушкилзо мебошад. Дастаи аввал мард ва зан ё падар ва модар мехоҳанд тифл бо онҳо бошад ва даъвоҳои зиёд мешавад. Дастаи дуввум бошад мехоҳанд тифл пеши зан бошад ва падар пул бидиҳад то модар тарбият кунад. Дастаи севвум мехоҳанд тифл пеши мард бошад то зан шавҳари дигар кунад вале тифл пеши мард бошад. Гоҳо мешавад тифлро на мард мехоҳад сарпарасти кунад ва на зан.Агарчи ман барои ҳар як кдоми ин наменависам.Танҳо баёни ончи дар фиқҳи исломи омада аст онро ҳамчун намӯна баён намоям.То камеҳам бошад ба ин масала равшани андозам.Мехоҳам нахуст ончи муҳим аст онро баён намоям,зеро ин масларо мебинам аслан ба инобат намегиранд.

Сарпарастӣ аз тифли хурдсол он аст, ки аз чизҳои зиёновар ҳимояташ карда ва ба роҳи росту хуби фоиданок ва судманд раҳнамоияш намояд.
Сарпарастӣ намудан аз тифл, хоҳ писар бошад ва хоҳ духтар, воҷиб ва лозим аст ва набояд тифл ба ҳоли худ партофта шавад. Зеро раҳо кардани тифл ба ҳоли худаш, сабаби ҳалокати ҷисмонӣ ва фасоди ахлоқи вай гардида, дар натиҷа худ ва ҷомеъаро ба хатар рў ба рў месозад. Сарпарастӣ аз тифл ду давраи фарқнок ва гунонун дорад:

а) Давраи издивоҷ;

б) Давраи талоқ.

АВВАЛ — САРПАРАСТӢ ДАР ДАВРАИ ИЗДИВОҶ
То вақте ки зиндагии зан ва шавҳар ба шакли табиъиаш идома дорад, ҳар кадом аз падар ва модар ҳақ доранд, ки тифл дар оғўшашон бошад ва ҳар кадом ба андозаи тавони худ ба тарбияи ҷисмӣ ва маънавии вай бикўшанд ва муҳимтарин аҳкоме, ки дар ин давра ба сарпарастӣ таъаллуқ мегирад, иборат аст аз:

1. Модар аз нигоҳи қазоват масъули шир додани тифли худ нест, вале аз ҷиҳати диёнат, масъули шир додани тифли худ мебошад, ба ин маънӣ, ки агар нахоста бошад, ки тифли худро шир бидиҳад, қозии шаръ ўро ба ин кор маҷбур сохта наметавонад ва падари тифл аст, ки бояд барои он тифл, дояе гирифта ва ё таъоми муносиберо барояш таҳия намояд. Вале аз ҷиҳати ин, ки ҳеҷ шире ва ҳеҷ ғизое аз нигоҳи тиббӣ ва манфиъат ҷойи шири модарро гирифта наметавонад, аз рўйи тараҳҳум ба тифл, бояд модараш ўро шир бидиҳад;

2. Дар се ҳолат шир додани тифл бар модар лозим мегардад:

а) Дар сурате, ки дояе барои тифл пайдо нашавад;

б) Дар сурате, ки тифл синаи дояро қабул накунад;

в) Дар сурате, ки барои падар ва ё худи тифл, моле набошад, ки битавон аз он мол музди дояро пардохт кунад;

3. Агар падари тифл қудрати доя гирифтанро надорад, бояд барои тифл дояе бигирад, ки омада ва дар назди модараш тифлро шир бидиҳад;
4. То вақте, ки зан дар никоҳи шавҳар ва ё дар иддааш аз талоқи раҷъӣ қарор дорад, агар зан тифли худро шир медод аз ин шир додан соҳиби музд намегардад ва чизеро, ки ҳақбар аст, нафақа асту бас.

ДУВВУМ – САРПАРАСТӢ ДАР ДАВРАИ ТАЛОҚ
Агар падар ва модар ба сабабе аз сабабҳо аз ҳам ҷудо шуда ва шерозаи хонаводагиро вайрон карданд, дар ин сурат модар дар сарпарастӣ намудан аз тифл, аз падар ҳақрастар аст.

1. Баъд аз ин ки сарпаратии тифл, ба модар интиқол ёфт, агар тифл ширхор буда ва модар ўро шир медод, падари тифл бояд музди ширдиҳии ўро ба таври маъмул барои модари тифл бипардозад;

2. Ҳамчуноне ки модари тифл аз шир доданаш барои тифл мустаҳиқи музд мегардад, аз сарпарастӣ ва нигаҳбонии тифл низ мустаҳиқи музд мегардад;

3. Тамоми хароҷоти тифл, аз хўрок ва пўшок, ҷои зист ва дору ва ғайра бар ўҳдаи падари тифл аст;

4. Аксари муддатеро, ки зан мустаҳиқи музди шир мегардад, ду соли қамарӣ аст;

5. Аксари муддатеро, ки зан мустаҳиқи сарпарастӣ нисбат ба писар мегардад, пурра кардани ҳафт сол ва нисбат ба духтар, тамом кардани нўҳ сол аст.

6. Баъд аз ин ки сарпарастӣ ба поён расид, агар падар ва модар дар бораи ин, ки тифл назди кадом яке аз онҳо бимонад, ба тавофуқ расиданд, мутобиқ ба он амал менамояд ва агар бо ҳам мухолифат намуданд, дар мавриди сарпарастӣ аз писар, падар мустаҳиқтар ва дар мавриди сарпарастии духтар, модар мустаҳиқтар аст.

7. Агар падари тифл пеш аз гузаштани давраи ширдиҳӣ ва сарпарастӣ вафот намуд, то вақте ки модар мустаҳиқи ширдиҳӣ ва сарпарастӣ барои тифл бошад, музди ширдиҳӣ ва сарпарастиаш соқит намегардад ва метавонад музди худро аз моли таракаи падари тифл ба таври мутаъориф бардорад.

8. Ҳамон тавре, ки музди ширдиҳӣ ва сарпарастии тифл бар ўҳдаи падар мебошад, дигар хароҷоти тифл аз қабили либос, дору, ҷои зист, хизматгор ва ғайра низ бар ўҳдаи падар мебошад. Бинобар ин, аз нигоҳи моддӣ, падар дар се чиз масъул аст:

а) Музди ширдиҳӣ;

б) Музди сарпарастӣ аз тифл;

в) Нафақаи тифл.

9. Агар шахси дигаре аз наздикони тифл, ки шоистагии сарпарастӣ дорад, омодагӣ нишон диҳад, ки аз тифл бе дарёфти музд сарпарастӣ намояд, агар падари тифл тавонгар буда ва қудрат ба додани муздеро дошт, модари тифл ҳақ дорад, ки худ сарпарастии тифлро ба ўҳда гирифта ва аз падари тифл, ки шавҳари пешинааш мебошад, музди худро дарёфт кунад. Агар камбағал буда ва тавоноии додани муздро надорад, сарпарастии тифл ба он қавмаш ва хешовандонаш супурда мешавад. 
10. Агар падари тифл камбағал бувад ва каси дигаре аз хешу табори тифл, ки шоистагии сарпарастии тифлро дошта бошад, пайдо нашавад, ки бе музд ба вай сарпараст шавад ва модараш ҳам бе музд тифлро ба ўҳда нагирад, тифл ба модараш дода мешавад ва музди сарпарастӣ бар зиммаи падар қарз мемонад, ки бояд дар вақти пулдор шудан, он қарзро адо намуда ва ё модари тифл ҳаққи худро барояш бибахшад.

ҲАҚҚИ САРПАРАСТӢ БАЪД АЗ МОДАР
То вақте, ки модар салоҳияти сарпарастӣ аз тифлро дошта бошад, аз ҳар каси дигаре ба ин кор ҳаққи бештар дорад. Вале агар монеъае дар ин кор пайдо шавад, ҳаққи сарпарастии тифл ба шахсҳои дигаре интиқол меёбад. Тартиби шоистагӣ барои сарпарастии тифл баъд аз модар ба таври зайл аст:

1. Модари модари тифл.
2. Модари падари тифл.
3. Аппаи ҳақиқии тифл.
4. Хоҳари модари тифл.
5. Хоҳари падарии тифл.
6. Духтари хоҳари ҳақиқии тифл.
7. Духтари хоҳари модарии тифл.
8. Холаи ҳақиқии тифл.
9. Холаи падарии тифл.
10.Холаи модарии тифл.
11. Духтари хоҳари падарии тифл.
12. Духтари бародари ҳақиқии тифл.
13. Духтари бародари модарии тифл. 
14. Духтари бародари падарии тифл.
15. Аммаи ҳақиқии тифл.
16. Аммаи модари тифл.
17. Аммаи падарии тифл.
Агар аз инҳо касе вуҷуд надошта ва ё мавҷуд бошад, вале ҳақдор ба сарпарастӣ шинохта намешуд, сарпаратии кўдак тифл ба хешу табори мардаш ба тартиби зайл интиқол меёбад:
1. Падари кўдак.
2. Бобои кўдак.
3. Бародари ҳақиқии кўдак.
4. Бародари падарии кўдак.
5. Амаки ҳақиқии кўдак.
6. Амаки падарии кўдак. 
7. Амаки ҳақиқии падари кўдак.
8. Амаки бобои кўдак.
9. Падари модари кўдак.
10. Бародари модарии кўдак.

ШАРТҲОИ САРПАРАСТӢ
Онҳое, ки номбар кардем, вақте сарпарасти кўдак мегарданд, ки дорои шартҳои зайл бошанд:

1. ОҚИЛ БУДАН
Бинобар ин, шахси девона ва ҳамчунин камақл, ки хуб ва бадро аз ҳам фарқ кардан наметавонад, ҳаққи сарпарастии тифлро надорад.

2. БОЛИҒ БУДАН
Бинобар ин, кўдаке, ки ҳанўз ба синни балоғат нарасидааст, ҳаққи сарпарастиро надорад ва наметавонад ин масъулиятро ба ўҳда бигирад.

3. ҚОДИР БУДАН
Бинобар ин, шахси оҷиз, монанди кўр, бемор, пири барҷоймонда, шахси бекифоят ва мисли инҳо ҳаққи сарпарастии кўдакро надоранд.

4. ИЗДИВОҶ НАКАРДАН
Ҳаққи сарпарастӣ то вақте барои зан собит мемонад, ки ба шавҳар набаромада бошад ва баъд аз ин, ки издивоҷ намуд, ҳаққи сарпараст шуданро надорад.

5. ФОСИҚ НАБУДАН
Фосиқ касе аст, ки гуноҳи кабира содир намуда ва ё бар гуноҳони сағира майл дошта ва пайваста онҳоро анҷом диҳад. Бинобар ин, шахси зинокор, шаробхор, қиморбоз, раққос, бенамоз, тарккунандаи намози ҷамоъат, бангӣ, нашъаманд ва мисли инҳо ҳаққи сарпарастии тифлро надоранд.

Чанд нукта:
1. Агар зан бо яке аз наздикони кўдак, масалан, амакаш издивоҷ намуд, ҳаққи сарпарастӣ аз ўҳдааш соқит намегардад.
2. Мусалмон будан дар сарпарасти кўдак будан шарт нест, бинобар ин, зане, ки кофир аст, низ метавонад, сарпарастии тифлро ба ўҳда бигирад;

Вале ба назарам бояд як шартро дар ин ҷо зарурӣ донист ва он ин аст, ки агар тарси ин вуҷуд дорад, ки тифл зери таъсири зани кофир қарор гирифта ва гаравидаи дину мазҳаби ў хоҳад гардид, бояд сарпарастии кўдак аз чунин зане гирифта шавад.
Идома дорад мақолаи баъди нафақаи зан мебошад онро дунбол намоед!

Сообщение НИГОҲДОРӢ Ё САРПАРАСТӢ АЗ ТИФЛ появились сначала на ISLOH.net.

Агар марде беш аз як ҳамсар дорад, бояд дар миёни онҳо адолатро ба таври комил риоя намояд.

Сухани Худо: Ва лан тастатиъу ан таъдилу байнан – нисои ва лав ҳарастум фало тамилу куллал майли фатазаруҳо кал муаллақа.

«Ҳар қадар бикӯшед нахоҳед тавонист, то адолатро дар миёни занҳо барқарор созед, пас тамоми майли худро ба ҷониби яке накунед, ки дигареро дар азоб гузоред». 
(Сураи Нисо, ояти 129)

Паёмбари Худо (с) мефармоянд: «Касе, ки ду зан дошта бошад ва якеро бар дигарӣ бартарӣ медиҳад, дар рӯзи қиёмат як тарафаш хамида буда, он тарафашро ба худ мекашад». Бинобар ин, адолат дар миёни занҳо то ҷое, ки дар тавони инсон аст, лозим аст ва тафсили ин адолат дар нуктаҳои зерин хулоса мегардад:

1. Барои ҳар кадом аз онҳо хонаи мустақил ва ҷудогона омода намояд, магар он ки худи онҳо ба ризоияти комили худ дар зиндагӣ намудан дар як хона мувофиқат намоянд;

2. Дар хоб шудан дар хонаи ҳар кадом зан адолат ва баробариро риоя намояд, яъне агар дар хонаи яке аз онҳо як шаб мехобад, дар хонаи дигарӣ ҳам як шаб хобад ва агар ду шаб мехобад дар хонаи дигарӣ ҳам ду шаб бихобад;

3. Лозим нест, ки агар бо яке аз занҳо дар шаби навбаташ ҳамхобагӣ кард, бо дигарӣ ҳам дар шаби навбаташ ҳатман алоқаи ҷинсӣ намояд, бо вуҷуди ин набояд якеро комилан тарк карда, ҳамеша бо дигарӣ ҳамбистар гардад;

4. Агар занҳо дар ҷои дур аз якдигар зиндагӣ дошта бошанд, масъалан, яке дар як шаҳр ва дигаре дар шаҳри дигар ва ё яке дар як мамлакат ва дигар дар мамлакти дигар, агар дар назди яке аз онҳо як моҳ ва ё ду моҳ мемонад, бояд ҳамин муддатро дар назди дигарӣ бимонад, магар он ки яке аз онҳо ҳаққи худро бо дигарӣ бахшад;

5. Бемор будани зан сабаби соқит шудани ҳаққаш намегардад, яъне зан агарчи бемор бошад, бояд шавҳараш дар шаби навбаташ ба хонаи ӯ бихобад;

6. Дар вақти рафтан ба сафар, агар лозим бошад, ки яке аз ҳамсаронашро бо худ барад, бояд миёни онҳо қуръакашӣ (жеребовка) намояд. Ҳар кадом, ки қуръааш баромад, ӯро бо худ барад, магар он ки дар бурданаш монеъае вуҷуд дошта бошад ва ё он зане, ки қуръа ба номаш баромадааст, худ аз рафтан узр хоста, ҳаққи худро ба дигарӣ диҳад.

7. Касе, ки ҳамсари нав мегирад, агар ин ҳамсар духтар бошад, ҳақ дорад ҳафт шаб ва агар бева бошад се шаб наздаш боқӣ бимонад ва баъд аз он навбатро миёни ҳамсаронаш риоя намояд.

8. Он чи, ки барои яке аз ҳамсарони худ аз либос, хӯрока ва таҷҳизоти хона, зару зевар ва монанди инҳо таҳия мекунад, бояд барои дигар ҳам ҳамин чизро таҳия намояд, магар он ки худи зан бо рағбат ва майли худ, чизеро ба шакли дигаре мувофиқи хоҳиш ва ё мувофиқи синну соли худ бихоҳад, ки дар ин сурат бояд нархҳо ва арзишҳои онҳо баробар бошанд.

9. Ин масъаларо ҳам бояд донед, масъалан шумо ду ҳамсар доред ва ё се ҳамсар доред. Аввали фарзанди бештар, дуввумӣ аз аввалӣ камтар ва саввумӣ боз аз дуввумӣ камтар дошт. Дар ин ҷо бояд ба ҳар як ҳамсар дар масъалаи хариди эҳтиёҷоташон алоҳида ҳисоб карда, шавад. Масъалан набояд ончи барои ҳамсари аввалӣ,ки шаш фарзанд дорад барои ҳамсари дуввум, ки се фарзанд дорад ҷудо ва тахсис намоед. Ё барои саввумӣ, ки 1 фарзанд дорад мисли аввалӣ харидорӣ намоед. Ҳар кадомашро ба андозаи масрафаш бояд харҷ намоед ин ҷо комилан адолат аст.

10.Агар шумо чанд ҳамсар доред, вале яке аз онҳоро бештар дӯст медоред. Дар ин масъала шумо гунаҳкор нестед, зеро дӯст доштан дар адолат дохил намешавад ва кори дил аст ва он дар ихтиёри шумо нест. Далели ин бахш ҳамон ояте, ки дар боло зикраш рафт, сураи Нисо,ояти 129 аст, вале дар дигар масоил бояд ҳамагиро яксон нигоҳ кард ва ончи лозим аст дар навбату таъминот бароварда намоед.

Умед аст дар адолат миёни ҳамсарон мувозиб мебошед, то зулм аз шумо сурат нагирад ва рӯзи қиёмат як тарафатонро кашида бо машаққат баред.

Ончи марбут ба издивоҷ,хостгорӣ,никоҳ,ҳуқуқҳои марду зан буд ба охир расид.Бо адолат миёни ҳамсарон ин бахшро бо силсила мақолот ба поён расонидам. Агар Аллоҳ муваффақам намояд,мавзӯй талоқро бо силсила мақолот шурӯъ менамоям.

Сообщение Адолат миёни ҳамсарон появились сначала на ISLOH.net.

Тавре ки зан бар шавҳар ҳуқуқи моддӣ дорад, ҳуқуқи маънавӣ низ дорад ва ин ҳуқуқҳо иборатанд:

1. Равияи нек.

Бар шавҳар лозим аст, то ба ҳамсари худ ба рафтори хуб ва равияи нек ва бахшишу бурдборӣ, муносибат намояд, ҳатто агар аз ҳамсараш дилихуше ҳам надорад, боз ҳам бояд муносибати нек кунад.
Сухани Худо: «Бо занҳо некрафторӣ кунед ва агар аз онҳо бадатон меомад, (бидонед, ки) чӣ басо чизе аст, ки аз он бадатон меояд, вале Худованд дар он чиз хайри фаровонеро қарор медиҳад». 
(Сураи Нисо, ояти 19)

Паёмбари Худо (с) мефармоянд: «Мусулмонони комилтар касонеанд, ки ахлоқашон беҳтар бошад ва беҳтарини шумо касонеанд, ки бо ҳамсаронашон муомалаи беҳтар дошта бошанд», ва мефармоянд: «Ашхоси обурӯманд, занҳоро эҳтиром менамояд ва ашхоси паст, занҳоро иҳонат (хор ва паст) менамоянд».

Аз ҷумла ҳусни муошират бо зан он аст, ки бо вай шӯхӣ ва хушзабонӣ намояд. Оиша (р) мегӯяд: «Паёмбари Худо (с) бо ман дар давидан мусобиқа мекарданд ва ман аз эшон пеш мешудам, вале ҳангоме ки фарбеҳ шудам, эшон аз ман пеш шуда ва фармуданд: Ин бо он, яъне вақте буд, ки ту аз ман пеш мешудӣ ва акнун ман аз ту пеш мешавам».
Дар ривояти дигаре омадааст, ки рӯзе Оиша (р) сардард шуда буд, назди Паёмбари Худо (с) омада ва гуфт: Вой сарам, вой сарам». Паёмбари Худо (с) (аз рӯи шӯхӣ ва хушзабонӣ) фармудаанд: «Ғам махӯр, агар мурдӣ, бароят дуо хоҳам кард».

2. Ҳифозат аз обрӯ ва шарофати зан.

Зан аз яктараф дилкаш ва мавриди тамаъи ҳамагон аст ва аз тарафи дигар нотавон буда, қудрати дифоъ аз худро камтар дорад. Бинобар ин бар шавҳараш лозим аст, то аз вай бо тамоми қудрат ва имконияти худ аз он чӣ ки ҷон, мол ва обрӯи ӯро доғдор месозад, фидо намояд. 
Паёмбари Худо (с) мефармоянд: «Се гурӯҳанд, ки ба ҷаннат дохил намешаванд: озордиҳандаи падару модар, даюс ва зане, ки худро монанди мардҳо месозад» ва тавре ки худи паёмбари Худо (с) дар ҳадиси дигаре баён доштаанд, “Даюс касе аст, ки аз алоқаи номашруъи мардум бо занаш парвое надошта бошад”.

Албатта, ин ҳам хос ба зан ва шавҳар нест, балки бояд падарон аз фарзандони худ ва бародарон аз хоҳарони худ дифоъ намоянд, вале бо таассуфи бисёр зиёд, касоне, ки аз мусалмонон дар диёри Ғарб зиндагӣ мекунанд, назар ба қонунҳои бебандубаронаи он давлатҳо наметавонанд аз номус ва обрӯи худ дифоъ намоянд.

Ба ин маънӣ, ки занҳо дар он кишварҳо агар масъулияти динӣ ва шарофати инсонии худро дар назар нагиранд, чунончи, баъзеҳо намегиранд, наметавонанд шавҳарҳои худро раҳо карда, барои худ шавҳари дигаре интихоб намоянд ва ё бо вуҷуди шавҳар доштан, бо афроди дигаре робитаи рафиқӣ барқарор намояд. Албатта, ин кор барои духтароне, ки шавҳар надоранд, осонтар ва омодатар аст ва меъёри асосӣ дар он сарзамин, ризоияти ду тараф асту бас. Ин кор боиси фосид шудани ахлоқи ҷомеъа мегардад. Иншоаллоҳ, дар охири ин китоб ва ё дар китоби ҷудогонаи дигаре ҳукми зиндагӣ дар диёри ғайриисломиро бо тафсили бештаре баён хоҳам кард.

Ҳамбистарӣ бо ҳамсараш.

Чуноне, ки мард майл ба ҳамхобагӣ дорад, зан ҳам мувофиқи табиати худ мехоҳад гоҳу ногоҳ бо шавҳараш ҳамбистар гардад. Аз ин ҷост, ки шариъати ислом бар зан ва шавҳар лозим гардонидааст, то дар вақти майли ҳар як аз ду тараф, ҷониби дигарро ба қадри имкон хоҳишашро бароварда созад. Бисёре аз донишмандон мегӯянд, ки мард ҳар боре, ки одати моҳонаи зан бартараф гардад, бояд ақаллан як бор бо вай ҳамбистар гардад ва далелашон ин сухани Худованди Мутаъол аст, ки мефармояд: 
Сухани Худо: Фаизо татаҳҳарна фаътуҳунна мин ҳайсу амараку-муллоҳ.
«Баъд аз ин, ки занҳо аз одати моҳонагӣ пок шуданд, ба тавре, ки Худованд шуморо ба он амр кардааст, бо онҳо омезиш намоед».
(Сураи Бақара, ояти 222)

Чанд нукта.

Агар шахсе дар сафар ва ҳатто дар набарди роҳи Худо бошад, бояд ҳадди аксар баъд аз гузашти шаш моҳ назди ҳамсараш баргардад. Аз ин ҷо аст, ки Имом Аҳмад ибни Ҳанбал (р) мегӯяд: «Касе, ки шаш моҳро дур аз ҳамсараш мегузаронад, бояд барояш огоҳӣ дод, агар назди ҳамсараш баргашт, хуб ва агар барнагашт, қозӣ зани ӯро ҳукми талоқ диҳад».
Ба назарам бояд ин дар сурате бошад, ки худи зан чунин талаберо дошта бошад, вагарна бе талаби ӯ, қозӣ набояд ба чунин кор иқдом намояд.

Ман шоҳиди шикояти бешумори занон ҳастам, ки аз шавҳарҳояшон шикоят мекунанд. Яке менависад чор сол аст шавҳарам ба Русия рафтаст дигар аз ӯ хабаре нест. Дигаре менависад ман 3 сол аст дар чунин ҳол қарор дорам, дигар тоқат надорам чӣ кор бояд кунам? Тақрибан чунин шикоятҳо аз занҳо хеле зиёданд. Шавҳарони ин занҳо бояд аз Аллоҳ тарсанд ва дар чунин ҳол ҳамсарони худро қарор надиҳанд. Ҳатман роҳе пайдо кунанд ва занҳояшонро назди худ баранд ва ё ҳатман ба наздашон раванд. Ҳоҷати ҳамсарони худро бароварда созанд. Дар ғайри ин сурат ҳар иштибоҳе аз занҳояшон сурат гирифт он мардон ҷавобгӯи онҳо мебошанд.Таъмини ҳамсар фақад хӯрдан ва пӯшонидани онҳо нест. Бароварда сохтани ҳоҷати нафсони онҳо айнан мисли ин таъмин мебошад.

Гӯянд, шабе Умар (р) дар айёми хилофати худ ба мақсади нигаҳбонӣ ва хабар ёфтан аз аҳволи мардум дар кӯчаҳои Мадина гаштугузор дошт, садои занеро шунид, ки шеърхонӣ дорад дар шеъри худ мегӯяд:
«Шаб бар ман дарозу торик аст, зеро ҳамрозе надорам, то бо вай ишқ варзам ва агар тарси Худо намебуд, тахти хобашро ба ҷунбиш дармеовардам».
Умар (р) аз ҳоли он зан пурсид, гуфтанд: «Фалон зан аст, ки шавҳараш ба ҷанг рафтааст». Умар (р) шахсеро ба суроғи шавҳараш фиристода, ӯро ҳозир сохт.
Баъд аз он Умар (р) назди духтараш Ҳафса (р) рафта, пурсид: 
-Зан чӣ муддате метавонад бе шавҳар сабр намояд? 
Ҳафса гуфт: 
— Шахсе чун ту, аз шахсе чун ман, бояд чунин суол кунад?
Умар (р) гуфт:
— Агар маслиҳати мусалмононро дар назар намедоштам, чунин савол намекардам. 
Ҳафса (р) гуфт:
— Панҷ ё шаш моҳ. Ҳамин буд, ки Умар (р) ҳадди аксари мӯҳлати хидмати аскариро шаш моҳ тайин намуд.

Одоби ҳамхобагӣ.

Чӣ тавре ки пештар ҳам ёдовар шудем, лаззат бурдани зан ва шавҳар аз якдигар ҳаққи мусаллами онҳост, вале барои ин лаззатбарӣ аз нигоҳи ислом одобе аст, ки бояд дар назар гирифта шавад ва ин одоб иборат аст:
1. Набояд зан ва шавҳар дар вақти ҳамбистар шудан ба якдигар, ба таври комил бараҳна ва урён шаванд. Паёмбари Худо (с) мефармоянд: «Набояд худро пурра лучу бараҳна намоед, зеро касоне ҳастанд, (яъне малоика), ки шуморо ҷуз дар вақти қазои ҳоҷат тарк намекунанд ва вақте ки мард бо ҳамсараш ҳамбистар мешавад, аз онҳо, (яъне аз малоика) ҳаё карда, ба онҳо эҳтиром намояд».
Инро низ пеши худ дошта бошед, агар ҳангоми ҳамхобагӣ ҳар ду урён ҳам бошед пас аз он ҳатман суннат аст то ҳарду мустаҳаб кунед ва пас аз он либосе бипӯшед ва хоб равед, зеро дар ин амал фоидаҳои зиёде нуҳуфта аст.
2. Суннат аст, то дар вақти иродаи ҳамхобагӣ «Бисмиллоҳ» гуфта, аз шайтон ба Худованд (ҷ) паноҳ биҷӯяд ва дуоеро, ки паёмбари Худо (с) иршод намуданд, бихонанд ва он дуо ин аст: 
«اللهم جنبنا الشيطان، وجنب الشيطان ما رزقتنا،»ومن السنة التسمية قبل الجماع وقول:
«Бисмиллоҳи, аллоҳумма ҷаннибнаш–шайтона, ва ҷаннибиш – шайтона мо раззақтано» ва маънояш ин аст «Ба номи Худо (ҷ), Худоё! Шайтонро аз мо ва аз фарзандоне, ки барои мо медиҳӣ, дур бигардон».

3. На мард ва на зан набояд аз он чи, ки ҳангоми ҳамбистар шудан байни онҳо мегузарад, барои дигарон қисса намояд. Аз Абуҳурайра (р) ривоят аст, ки: Рӯзе Паёмбари Худо (с) баъд аз адои намоз барои мардум гуфтанд: 
— Аз ҷои худ барнахезед ва аз мардҳо пурсиданд: 
— Оё аз шумо касе ҳаст, ки бо ҳамсараш дар ҳоле, ки дарвозаашро баста ва пардаҳоро меовезад, ҳамбистар шавад ва баъд аз он баромада ва барои мардум бигӯяд: ман бо ҳамсари худ чунину чунон кардам? Мардҳо сукут карданд. Баъд аз суолро аз занҳо пурсиданд:

«Оё касе аз шумоён ҳаст (ки он чи, ки байни ӯ ва шавҳараш мегузарад), барои дигарон қисса намояд? Духтари навболиғе ба ду зону нишаста ва худро он қадар баланд кард, ки Набии карим (с) ӯро дида, садояшро бишнаванд ва гуфт:
— Бале! Ба Худованд қасам, ки ҳам мардҳо қисса мекунанд ва ҳам занҳо. Паёмбари Худо (с) фармуданд:
— «Оё медонед касе, ки чунин мекунад монанди кист? Монанди марди шайтон ва зани шайтоне аст, ки дар роҳ якдигарро дида, дар ҳоле, ки мардум ба тарафи онҳо менигаранд, бо ҳам ҳамхобагӣ мекунанд».
4. Агарчи дар муносибатҳои мухталифе пештар ёдовар шудем, ки ҳамхобагӣ бо зан аз тарафи пас ё худ ақиб ҳаром аст ва зан набояд ба ин кор ризоят диҳад, вале дар ин ҷо ин нуқтаро ҳам ёдовар мешавем, ки ҳаром будани ливотат (ҳамхобагӣ аз роҳи қафо) бо зан ба каломи сареҳ ва ошкори Қуръони карим ва суннати набавӣ собит гардидааст. 
Сухани Худо: “Нисоукум ҳарсул – лакум, фаъту ҳарсакум анно шиътум”.
«Занҳои шумо киштзори шумо ҳастанд, ба ҳар шакле, ки мехоҳед ба киштзори худ дароед».
(Сураи Бақара, ояти 223)

Ва албатта, мурод аз киштзор, маҳалли тухмпошӣ ҷиҳати ба вуҷуд омадани фарзанд аст.

Сабаби нузули ин ояти карима ин буда, ки мардуми яҳуд дар замони Паёмбари Худо (с) ин тавр гумон мекарданд, ки агар касе бо занаш аз тарафи пушт дар фарҷаш алоқа кунад, фарзандаш каҷчашм меояд. Мардуми ансори Мадина, ки бо қавми яҳуд ҳамсоя буданд, чунин ақидаро пайравӣ мекарданд. Вале Худованди Мутаъол бар хилофи назарияи онҳо, ояти болоро нозил гардонид ва иҷоза дод, то мардҳо ба ҳар усуле, ки мехоҳанд бо ҳамсарашон омезиш намоянд, вале шарт он, ки тибқи баёни қуръонӣ, дар макони ҳарс (киштзор-фарҷ) бошад, на дар макони фарс (яъне маҳалли ғоит), яъне дубур — ақиби зан. Паёмбари Худо (с) омезиш бо занҳоро аз роҳи дигар бо сароҳати комил манъ намуда, мефармояд: 
«Касе, ки бо занаш ливотат мекунад, малъун аст».

Бо ин ҳам, агар касе бо занаш чунин кори зишт ва норавоеро анҷом дод, дар сурати ҳаром донистани он муртакиби гуноҳ гардида, вале занаш талоқ намегардад ва агар ин корро ҳалол бидонад, кофир мешавад.

1. Ҳангоми ҳамхобагӣ рӯи худро ба тарафи қибла накунад;

2. Мард пеш аз шуруъ намудан ба ҳамхобагӣ бо занаш бозӣ ва мулотифат намояд, то шаҳвати занашро барангехта, аз ҳамхобагӣ лаззати бештаре баранд;

3. Агар мехоҳанд дубора алоқа намоянд, беҳтар аст зан ва шавҳар истинҷо намуда, осоре, ки аз ҳамбистарии пешина боқӣ мондааст, аз худ бишӯянд ва тоза намоянд;

4. Агар касе ду ҳамсар дорад, бо яке аз онҳо дар назди ҳамсари дигараш ҳамхоба нашавад;

5. Бояд ҳамбистар шуданашон бо якдигар тавре сурат бигирад, ки фарзандон инро эҳсос накунанд;

6. Кӯшиш кунад, ки дар ҳуҷрае, ки тифлҳои болотар аз ҳафт сол вуҷуд доранд, бо ҳам алоқа накунанд, агарчи фарзандон дар зоҳир хоб бошанд, зеро эҳтимоли бедор будан ва ё бедор шудани кӯдакон низ вуҷуд дорад ва албатта, набояд кӯдакон аз чунин корҳое огоҳӣ ёфта, ба он ошно шаванд;

7. Мард набояд ҳамсарашро маҷбур намояд, ки бо хӯрдани дору ва ё бастани даҳони бачадон (спирал гузоштан) ва монанди инҳо монеъи ҳомила шудан гардад;

8. Худи мард ҳам набояд бо истеъмоли баъзе доруҳо ба монанди пӯшидани ғилофак ва ғайра монеъи ҳомила шудани ҳамсари худ гардад. Магар дар ҳолатҳои хосе, ки барои зан ва шавҳар раво аст, то аз бордор шудани зан пешгирӣ ба амал оваранд ва шарҳи ин ҳолатҳо ба қарори зайл аст.
Ҳолатҳои раво будани пешгирӣ аз бордорӣ.

Ҳолатҳое, ки сабаби иҷозаи пешгирӣ аз бордор шудан барои занро медиҳад, инҳоанд:

а) Бисёр будани фарзандон ба ҳадде, ки зан ва шавҳар аз тарбияи онҳо ба таври бояду шояд оҷиз ва нотавон бошанд;

б) Зане, ки заиф буда, аз ҳомила шудан зарар бинад;

в) Зане, ки пайваста ва паи ҳам ҳомила мешавад;

г) Камбағал будани мард, ба тавре ки аз нафақа додани фарзандони худ оҷиз буда, ё барояш сабаби машаққат ва бадбахтӣ мешавад;

д) Имом Ғаззолӣ (р) навъи панҷумеро бар ин навъҳои чаҳоргона афзудааст ва он тарси зан ва шавҳар аз ҷамол ва хушандомии зан аст, ба тавре ки бордор шудан, занро бадандом ва зишт намояд.

Ҳатто иддае аз донишмандон бар ин назаранд, ки пешгирӣ аз ҳомила шудан, кори мубоҳе аст, агарчи сабаби муҳиме ҳам вуҷуд надошта бошад. Далелашон ҳадисе аст, ки Имом Бухорӣ ва Имом Муслим (р) аз Ҷобир (р) ривоят мекунад, ки гуфт:
«Мо дар замони Паёмбари Худо (с) азл мекардем ва ин дар ҳоле буд, ки ваҳй нозил мегардид».

Яъне агар азл ҳаром мебуд, ваҳй нозил гардида, моро аз ин кор манъ мекард ва мурод аз «азл» он аст, ки мард ҳангоми рехтани оби манӣ, худро аз зан дур кунад, то он дар беруни фарҷ рехта ва бордорие сурат нагирад.

9. Баъд аз ин, ки нутфа дар раҳми зан ҷой гирифт, агар сабаби муҳиме монанди он чӣ, ки дар мавзуи азл зикраш рафт, вуҷуд дошт, афтондани бачаи шикам (аборт) то пеш аз гузаштани яксаду бист рӯз дар назди баъзе аз олимон ҷоиз аст. Вале баъд аз гузаштани ин муддат, ки рӯҳ дар ҷанин дамида мешавад ва зинда мегардад, афтонданаш ҷиноят шумурда мешавад ва раво нест.

Мақолаи баъдӣ “Адолат миёни ҳамсарон” аст. Пас аз он мепардозем ба масъалаи талоқ, навъҳои он, чигунагии он ва ҳолатҳои талоқ, зеро ин масъала дар ҷомеъаи мо хеле зиёд ба чашм мерасад. Ҳар рӯз як ё ду савол дар ин мавзуъ, талоқ ба унвонии ман ирсол мешавад. Манзур аз нашри мақолаҳои мазкур низ посух ба саволҳои ҳаррӯзаи хонандагон аст. Аз ин пас ҳар ки дар мавзуъҳои мазкур савол медиҳад, метавонад ба ин мақолаҳо руҷуъ кунад.

Сообщение Ҳуқуқи зан дар назди мард ва баъзе одоби хонадорӣ дар шаръ появились сначала на ISLOH.net.

(Тавсия ба хоҳарон ва бародарон то охир хонед)

Тавре ки зан бар шавҳар ҳуқуқ дорад, шавҳар низ бар зан ҳуқуқ дорад. 
Сухани Худо: “Ва лаҳунна мислул–лази алайҳинна бил маъруфи ва лир-риҷоли алайҳинна дараҷатун..”.
«Ва барои занҳо баробари вазифаҳое, ки бар ӯҳда доранд, ҳуқуқи шоистае муқаррар шудааст ва мардҳо бар онҳо як навъ бартарӣ доранд..».
(Сураи Бақара, ояти 228)

Паёмбари Худо (с) мефармоянд: «Агар касеро амр мекардам, ки барои каси дигаре саҷда кунад, занҳоро амр мекардам, ки барои шавҳаронашон саҷда намоянд ва ин ба сабаби ҳуқуқе аст, ки Худованд барои мардҳо бар ӯҳдаи занҳо (ҳамсаронашон) қарор додааст». Бинобар ин бар занҳо лозим аст ҳуқуқи шавҳарони худро ба таври комил риоя намоянд ва муҳимтарин ҳуқуқи шавҳар бар зан ин аст:

1.Эҳтироми шавҳар.

Занҳо бояд барои шавҳарони худ эҳтиром дошта бошанд ва бикӯшанд, ки ризоияти хотирашонро ба даст оваранд ва ба ин кор на танҳо ҳаққи шавҳари худро адо мекунанд, балки ризоияти Худованди мутаъолро низ ҳосил намуда, худро сазовори ҷаннат месозанд.
Паёмбари Худо (с) мефармоянд: «Ҳар зане, ки ба болини хобаш меравад ва шавҳараш аз вай розӣ бошад ба ҷаннат меравад»

2. Итоати шавҳар.

Ба ин маънӣ, ки агар шавҳар аз ҳамсараш чизе мехоҳад, то ҷои имкон хоҳишашро бароварда сохта ва ба вай итоат намояд. Паёмбари Худо (с) мефармояд»: «Беҳтарини занҳо он зан аст, ки чун бар ӯ назар кунӣ, хушат биёяд ва чун амраш кунӣ, итоатат намояд ва чун ба чизе савганд бихӯрӣ, савгандатро бароварда созад ва чун аз назараш биравӣ шарафи худ ва моли туро ҳифз намояд» ва албатта лозим будани итоат бад-ин шарт аст, ки фармон ва амри шавҳар дар гуноҳ набошад. Масалан, агар шавҳар аз занаш мехоҳад, ки бе ҳиҷоб аз хона берун шавад ва ё кори бар хилофи иффат ва покиро анҷом диҳад ва ё мусиқӣ, рақс ва ё ороишгарӣ биёмӯзад ё монанди инҳо. Зан дар ин ҳолатҳо набояд ба шавҳараш итоат намояд, зеро итоати махлуқ дар гуноҳи Холиқ, яъне Аллоҳ иҷозат нест. Итоат дар он масоиле, ки онҳо дуруст ва мухолифат ба шаръ надошта бошанд. Агар шавҳар маҷбураш кунад барои анҷоми амали мухолифи шаръ аз ӯ талаби талоқ намояд, зеро зиндагӣ бо чунин марди беимон ва дур аз фармудаҳои шаръ оқибатҳои нохуш дорад.

3. Худдорӣ накардан аз ҳамоғӯшӣ.

Агар шавҳар аз занаш мехоҳад, ки бо вай ҳамбистар шавад, дар сурате, ки барои зан узри ҷиддие набошад набояд аз ин хиҳиши шавҳар худдорӣ намояд. Паёмбари Худо (с) мефармояд: «Агар мард ҳамсарашро ба болинаш талабид ва ҳамсараш аз омадан ба болинаш худдорӣ намояд, агар дар ин ҳолат шавҳараш озурдахотир бихобад, малоика то субҳ он занро лаънат мекунад».

Чанд нукта.

Баъзе аз занҳо дар муқобили ҳамбистар шудан бо шавҳарҳояшон аз онҳо талаби пул ва ё либос ё кадом чизи дигареро мекунанд, ки бештар аз он чи, ки шариъат барояшон дар умури нафақа тайин намудааст, мекунанд, гунаҳкор мегарданд ва чизеро, ки аз шавҳарони худ дар муқобили ҳамбистар шудан бо онҳо мегиранд, барояшон ҳароми мутлақ аст.

4. Пазируфтани сарпарастии шавҳар.

Хона давлати хурде аст ва барои ҳар давлат бояд сарпарасте вуҷуд дошта бошад ва бе ин кор низоми зиндагӣ барҳам хӯрда ва назму интизом ҷои худро ба худсарӣ ва худкомагӣ медиҳад ва табиъат ва фитрат тақозо мекунад, ки ин сарпарастӣ ба дасти мард бошад на ба дасти зан. Гоҳ-гоҳ баъзе аз занҳо дар кору бори зиндагӣ аз баъзе мардҳо ақлонияти бештаре дошта, сарпарастии беҳтар мекунанд, камёб, нодиранд ва барои камёб ва нодир ҳукми мушаххасе нест.
Худованди мутаъол сарпарастии мардро бар зан тайид намуда, мефармояд:

Сухани Худо: “Арриҷолу қаввомуна ъалан-нисои бимо фаззалаллоҳу баъзаҳум ъало баъзив–ва бимо анфақу мин амволиҳим, фассомеҳоту қонитотун ҳофизотул – лилғайби бимо ҳафизаллоҳ”.

«Мардон аз ҷиҳати бартарие, ки Худованд ба баъзе нисбат ба баъзе дигаре додааст ва нисбат ба ин, ки аз молҳояшон нафақа мекунанд, корандеши занон ҳастанд, пас занони шоиста ва нек фармонбардорӣ карда, дар ғоиб будани шавҳарони худ, ҳофизи кунандаи ҳуқуқе ҳастанд, ки Худованд ба ҳифзи он амр кардааст».
(Сураи Нисо, ояти 34)5. 
5. Ҳамроҳӣ бо шавҳар.

Марду зан бо ҳам шарики зиндагианд, бад-ин маънӣ, ки дар ғаму шодӣ ва шебу фарози зиндагӣ шарики ҳам ва дар паҳлӯи ҳам бошанд. Аз ин рӯ агар мард аз рӯи эҳтиёҷи зиндагӣ аз ҷое ба ҷои дигар тағйири макон мекунад, дар сурате, ки аз ҳамсараш бихоҳад ва монеъе вуҷуд надошта бошад, бояд ҳамсараш аз вай итоат кунад ва бо вай ҳамроҳӣ намояд, аммо дар ду сурат метавонад, зан аз ҳамроҳӣ бо шавҳараш худдорӣ намояд:

Аввал ин, ки шавҳараш натавонад дар ҷое, ки биравад, хона ва ҷои муносиберо, ки лоиқ барои зиндагии он зан бошад таҳия намояд;

Дуввум, рафтани зан бо шавҳараш сабаби беиффатӣ ва ё зарар дар ҷону моли вай шавад. Масалан, агар мард қасд мекунад, ки дар кишварҳои Ғарб зиндагӣ кунад, зан агар донад, ки рафтанаш дар он диёр сабаби халал ворид шудан ба шарофаташ мегардад, метавонад аз рафтан бо шавҳараш ба он кишварҳо худдорӣ кунад.

Муаллифи китоб «Фиқҳус-суннаҳ» чанд шарти дигарро низ дар ин замина зикр кардааст.
1. Рафтан аз як ҷо ба ҷои дигар, аз рӯи маслиҳати муҳиме бошад, ки бе мунтақил шудан ба он макон, он маслиҳат ба даст наояд;
2. Шавҳар тавон дошта бошад, ки нафақаи занро дар ҳолати сафар ба шакли муносиб таҳия намояд;
3. Шавҳар мол ва ё касбу коре дошта бошад, ки битавонад ба воситаи он нафақаи зиндагии худу ҳамсар ва фарзандони худро таҳия намояд;
4. Роҳ ва маконеро, ки мехоҳад бираванд, амн буда, хатаре занро дар ҷону мол ва шарофаташ таҳдид нанамояд;
5. Зан дар ҳолате бошад, ки битавонад ба мушкилоти сафар сабр намояд;
6. Ҷое, ки шавҳар мехоҳад занро ба он ҷо барад, маҳали густариши бемориҳо набошад;
7. Миёни маҳалли зиндагии ҳозираи зан ва маҳалле, ки мехоҳад шавҳараш ӯро ба он ҷо кӯчонад, фарқи зиёде аз нигоҳи гармиву хунукӣ, хушкӣ ва намнокӣ, ки сабаби зарар барои зан гардад, вуҷуд надошта бошад;
8. Каромат ва эҳтироми зан дар маҳалли нав, монанди каромат ва эҳтиромаш дар маҳалли аввал нигаҳ дошта шавад… Ҳамчунин эътибороти дигаре, ки дар чунин ҳолат бояд ба назар гирифта шавад.

6. Иҷозат хостан аз шавҳар.

Агар зан ба мақсади анҷом додани коре мехоҳад аз хона берун равад, бояд аз шавҳараш иҷозат гирад. Паёмбари Худо (с) мефармояд: «Ва аз ҳаққи шавҳар бар занаш он аст, ки бе иҷоза аз хонааш берун нашавад ва агар берун шуд, то вақте, ки ба хона бармегардад, Худованд ва малоикаи ғазаб бар вай лаънат мекунанд, магар он ки тавба кунад ва ё ба хона баргардад».
Вале донишмандон ҳолатеро аз ҳукми умумӣ хориҷ намуда, гуфтаанд, ки барои зан иҷозат аст, ки дар ин ҳолатҳо бе иҷозаи шавҳар аз хонааш берун равад ва ин ҳолатҳо иборат аз:

1. Рафтан ба дидани падару модар, ба дидани маҳрамҳо мисли бародар, хоҳар, амак, тағо ва монанди инҳо. Ҳамчунин ҷиҳати аҳволпурсии онҳо дар ҳолати беморӣ ва ё рафтан ба тасаллият ва таъзияти онҳо дар ҳангоми мусибат;

2. Берун шудан аз хона, ки эҳтимоли мунҳадим (вайрон шудан)-и он меравад;

3. Берун шудан барои адои ҳаҷ дар сурати будани маҳраме, ки дар сафари ҳаҷ бо зан ҳамроҳӣ намояд, мисли падар, бародар,писар ва монанди инҳо;

4. Берун шудан барои таҳсили илме, ки омӯхтани он барои зан зарур аст ва ин дар сурате, ки шавҳараш аз таълими вай оҷиз буда ё аз таълимаш саркашӣ намояд. Дар ҳамаи ин ҳолатҳо риояти ҳиҷоби шаръӣ ҳатмист.
Кор кардани зан берун аз хона.

Агар зан дорои ихтисос ва касбе бошад, ки шариъат онро ҷоиз донистааст, метавонад ба он кор дар хона ва дар берун аз хона идома диҳад, вале ба шарти он ки машғул шуданаш ба он амал сабаби зарар ба шавҳараш нагардад.

Имом ибни Обидин (р) дар китоби «Раддулмухтор» мегӯяд: 
«Онеро, ки дар ин боб бояд гуфт, ин аст, ки манъ кардани зан аз кор, бояд дар сурате бошад, ки кор кардани вай сабаби поймолшавӣ ба ҳаққи мард ва ё зарар ба вай ва ё лозим будани беруншавии зан аз хона гардад. Вале агар кор кардани зан сабаби зарар барои мард нагардад, набояд занро аз кор кардан манъ намуд, ҳамчунин агар зан ба коре машғул бошад, ки махсус бо занҳо бошад, монанди момодоя будан, ки дар ин сурат набояд ӯро аз берун шудан аз хона манъ кард». Аз гуфтаҳои ибни Обидин (р) чунин дониста мешавад, ки:

1. Зан агар дар дохили хона барои худ кор кунад ва ин кор сабаби зараре барои шавҳар нагардад, набояд монеъи кори вай шуд;

2. Зан ҳақ надорад ҷиҳати кор кардан бе иҷозаи шавҳар аз хонааш хориҷ гардад;

3. Агар зан коре дорад, ки ба манфиъати ҳамаи мардум бошад ва шахси дигаре натавонад он корро анҷом диҳад, набояд шавҳар монеъи берун шудани зан аз хона ҷиҳати анҷом додани он кор гардад, монанди зани момодоя, мурдашӯй, муъаллимаи Қуръон ва улуми динӣ,табиби зойимон (акушерка) забондонӣ, ки онро барои занҳо омӯзонад ва мисли инҳо;

4. Агар мард барои зан иҷоза диҳад, зан метавонад дар берун аз хона кор кунад, агарчи мард аз ин кор зарар бинад, зеро зарар надидан ҳаққи мард аст ва ҳар кас наметавонад аз ҳаққи худ барои шахси дигаре бигзарад, агарчи ба зарар бошад. Масалан, талабгор ҳақ дорад, ки ҳаққи худро ба қарздор бахшад, агарчи ин кор ба зарараш бошад.
Вале чизе, ки бояд дар назар дошт, ин аст, ки набояд кор кардан дар ин ҳолатҳо сабаби фасод ва фитна ва ё беиффатии зан гардад. Вагарна кор карданаш ҷоиз нест, агарчи кор карданаш ба иҷозаи шавҳар бошад. Албатта, ин дар сурате аст, ки фитна ва фасод собит шуда бошад, на эҳтимолӣ, зеро эҳтимоли фасод ва фитна барои зан дар хонааш низ вуҷуд дорад. Чунончи ин эҳтимол барои мард низ дар хона ва дар берун аз хона мавҷуд аст, дар ҳоле ки чунин шарте, барои вай дар назар гирифта нашудааст.

Масъулияти зан аз корҳои хона.

Бисёре аз донишмандон бар ин назаранд, ки зан масъули корҳои хона монанди пухтупаз, шустушӯй, тозагӣ ва озодагии хона нест, балки масъули ҳамаи ин корҳо шавҳар аст, ки ё худ ва ё хизматгоре, ки барои зан омода месозад, ин корҳоро анҷом диҳад.

Дар китоби «Фатовои ҳиндия», дар мазҳаби ҳанафӣ омадааст: «Агар зан гуфт, ки пухтупазро анҷом намедиҳам, касе ӯро ба пухтупаз маҷбур сохтан наметавонад ва бар шавҳар лозим аст, ки ё худ шахсан нону таъомро барояш таҳия намояд ва ё касеро ҷиҳати омода кардани пухтупаз барои ҳамсараш омода кунад». 
(«Фатовои ҳиндия», саҳ. 548)

Имом Абуисҳоқи Шерозӣ дар мазҳаби шофеъӣ мегӯяд: «Ба зан хидмат кардан барои шавҳар, дар корҳои нон пухтан, орд кардан, таъом пухтан, шустушӯй ва амсоли ин лозим нест» («Алмуҳазаб ва шарҳу такмилуҳул маҷмуъ», ҷилди 15, саҳ. 150).
Имом Дардир дар мазҳаби моликӣ мегӯяд: «Бар шавҳар ду шарт лозим аст, ки барои ҳамсараш хидмат намояд: аввал, он ки шавҳар доро буда, қудрати хизматгор гирифтан барои ҳамсарашро дошта бошад.

Дуввум, он, ки ҳамсараш дорои қудрату манзалат буда, хизмат кардан барояш муносиб бошад, ки агар ин ду шарт мавҷуд бувад, бар шавҳар лозим аст, то барои ҳамсараш хизматгоре бигирад. Вале агар ҳамсараш дорои қадр ва манзалат набуда ва ё шавҳар камбағал буда ва имкони ин ки хидматгоре барои зан бигирад барояш муяссар нагардад бояд зан корҳои дохили хона, мисли хамир кардан, ҷорӯб задан ва пухтупазро барои шавҳараш анҷом диҳад. Бо ин ҳам бар зан хизмат кардан ба меҳмонҳои шавҳар лозим нест».
(«Ашшарҳулкабир», ҷилди 2, саҳ. 510-511).

Имом Ибни Қудома дар мазҳаби ҳанбалӣ мегӯяд: «Ба зан лозим нест, то бар шавҳараш хидмат намояд, яъне барои зан лозим нест, ки хамир кунад, нон пазад ва таъом таҳия намояд. Ҳамчунин ба зан лозим нест, ки хонаро ҷорӯб карда, аз чоҳ об кашад, … чорпоёни шавҳарашро об диҳад ва ё кишташро бидаравад».
(«Алмуғнӣ», ҷилди 7, саҳ. 21).

Имом ибни Ҳазми Зоҳирӣ мегӯяд: «Нафақаи хизматгори зан бар шавҳар лозим нест, агарчи шавҳар писари халифа ва зан духтари халифа бошад ва чизе, ки бар шавҳар лозим аст ин аст, ки шахсеро вазифадор созад, то обу нони ҳамсарашро дар субҳу шом барояш таҳия намуда ва тамоми корҳои хона, монанди ҷорӯб кардан, гилем такидан ва ғайраро ба ӯҳда бигирад».
(«Алмуҳаллӣ», ҷилди 10, саҳ. 90).

Он чи, ки аз қавл ва раъйи уламо дар мазҳабҳои гуногун дониста мешавад, ин аст, ки масъулияти корҳои хона, монанди пухтупаз, хамир кардан, шустушӯй, ҷорӯб кардан ва монанди инҳо бар ӯҳдаи мард аст, на бар ӯҳдаи зан, яъне шавҳар бояд шахсан анҷом додани ин корҳоро ба ӯҳда бигирад ва ё касеро ба хизмат гирад, то ин корҳоро анҷом диҳад. Вале бо ин ҳам назари ман аз ончӣ хондам ин аст, чун иртиботи зану шавҳар бо ҳам иртиботи ёрӣ кардан ба ҳамдигар ва ҳамкорӣ дар пешбурди корҳои зиндагӣ аст, бинобар ин:

а) Агар имконоти иқтисодии шавҳар тақозо кунад ва монеъи дигаре вуҷуд надорад, тавре ки пештар ёдовар шудем, бояд хизматгор ва ё ҳамкореро ҷиҳати анҷом додани корҳои хона омода намояд;

б) Агар чунин имконоте барои шавҳар вуҷуд надорад, зан то ҷое, ки зараре бар ҳолаш ворид нагардад, беҳтар аст, то аз рӯи ҳамкорӣ ва ёрӣ расондан бо шавҳар, корҳои хонаро то ҷои тавонаш анҷом диҳад. Баъзе аз занҳои саҳоба чунин мекарданд. Асмо (р) хоҳари Оиша (р) мегӯяд: «Тамоми корҳои хонаи Зубайрро анҷом медодам (Зубайр шавҳари Асмо буд), аспашро нигоҳубин карда, алаф медодам».
в) Агар зан аз рӯи ҳамкорӣ ва меҳрубонӣ корҳои хонаро анҷом диҳад, бояд шавҳараш аз вай ташаккур намуда, дар айни ҳол дар анҷом додани корҳои хона бо ҳамсараш ба қадри имкон ҳамкорӣ намояд.

Нашавад, ки пас аз хондани ин мақола дигар занҳо аз анҷоми корҳои хона худдорӣ намоянд. Фарҳанги мо тоҷикон аз қадим чунин буд, ки корҳои дохили хона, пухтани хурок, ҷомашӯӣ,нигоҳдорӣ аз кӯдак,шир додани кӯдак,тозагии хона ба ӯҳдаи зан буд ва то ҳол ҳам ҳаст. Алҳамдулиллоҳ занҳои мо дар олам назир надоранд ва аслан дар ин масъала ҳеҷ мушкиле вуҷуд надорад, мисли занҳои арабу, эронӣ ва хориҷиҳо нестанд. Ончи марбут ба беруни хона аст, ки он таъмини ризқу рӯзӣ, дарав, ҷамъоварии ҳезум, об додан ва нигоҳубини ҳайвонот, корҳои замини зироатӣ бар дӯши мардон буд.

7. Ороиш ва зинати зан барои шавҳар.

Барои зан мустаҳаб аст, ки худро барои шавҳараш ороиш дода, зебу зинат намояд ва беҳтарин ороиш барои зан, баъд аз шустушӯ ва назофат, сурма кашидан ба чашм, пошидани атр ва хушбӯиҳо аст. Вале бо тааҷҷуб ва таассуф, ки бисёри занҳо ба ороиш кардан барои шавҳарони худ чандон аҳамият намедиҳанд, аммо вақте ки ба ким кадом маҳфил, мисли, тӯй ва ё меҳмонӣ рафтани мешаванд худро монанди шаби аввали арӯсиашон зиннат дода, ба гуфтаи мардум «ба ҳафт қалам ороиш медиҳанд», тавре ки дар хонаи худ кобусе (сиёҳӣ) мебошад ва дар берун аз хона товусе. Агар занҳои мо худро барои шавҳаронашон ҳамеша мураттаб ва ороиш диҳанд бо боварии комил мегӯям мард сонияшуморӣ мекунад, то тезтар ба хона баргард. Инчунин дар фикри зани дигаре, ки худро барои шавҳаратон зиннат додааст намешаванд, зеро мард медонад чунин ҳамсари зебо дар хона дорам ва мунтазири ман аст. Вале вақте мард ба хона омад дарвозаи хонаро зан боз кунад бо қавоқи гирифта бо буйи пиёзи хӯрок ва дохил ношуда аз мушкилот шуруъ кунад интизор набошед, ки шавҳаратон бо чунин ҳолат шуморо хушбахт мегардонад ва зиндагӣ мекунад. Пас гунаҳкор занҳо мебошанд на мардҳо, зеро худатон мардро бо ахлоқу манзари бадатон аз худ рондед. Ҳамеша зебо ва хушахлоқу нарм гуфтору ҳалим бошед, то шавҳар ҳамеша мафтуни шумо бошад.

8. Бе иҷозаи шавҳар касеро ба хонааш нагузорад.
Зан набояд бе иҷозаи шавҳар ба касе иҷоза диҳад, чи зан бошад ва чи мард, ки ба хонааш дохил гардад. Вале маҳрамҳои зан, монанди падар, модар, бародар, хоҳар ва мисли инҳо ба таври маъмулӣ ҷиҳати диду боздиди вай ба хонааш омаданд, ҳақ дорад, то барояшон иҷозаи дохил шудан ба хонаро дода, дар ҳадди маъмул аз онҳо пазироӣ намояд.
Вале агар касе аз мардҳои ғайри маҳрамаш, чӣ аз хешу табори худ бошад ва чӣ аз хешу табори шавҳараш дар вақте ки маҳраме барои зан дар хона вуҷуд надорад, хостанд ба хона дохил шаванд, зан набояд барои онҳо иҷозаи дохил шудан ба хонаро диҳад, агарчи он шахс бародар ва ё амак ва ё тағои шавҳараш бошад.

Аз Уқба ибни Омир (раз) ривоят аст, ки Расули акрам (салаллоҳу алайҳи васаллам) фармуданд: “Шуморо барҳазар медорам аз дохил шудан назди занҳо (манзур ғайри маҳрамҳо аст). Ин ҳангом марде аз Ансор гуфт: Эй Расули акрам (салаллоҳу алайҳи васаллам) оё бар бародари мард ҳам? Паёмбар (салаллоҳу алайҳи васаллам) гуфтанд: Бародари мард марг аст, (яъне набояд бародари мард дар ҳолати набудани бародараш ҳангоме ки ҳамсари бародараш танҳост ворид гардад)”.
(Ҳадиси мутаффақун алайҳи)

Ин масъала дар миёни мо роиҷ аст, вале хело ҳассос аст, зеро ҳолатҳои зиёди фитна вуҷуд дорад миёни бародари шавҳар ва ҳамсари бародар, зеро ҳар марду зане номаҳрам танҳо шуданд шайтон сеюми онҳост. Ҳоло мегӯям дар хона кист мегӯяд ҳамсарам бо бародарам. Мепурсам каси дигаре ҳаст мегӯяд не танҳо ҳардуяшон ҳастанд. Ин хеле кори хато ва кушодани дарвозаи фитна ва фасод аст. Ман худ шоҳиди чандин ҳолати зино ҳастам, ки аз ман мепурсанд бо ҳамсари бародарам чунин кардам ҳукми ин чӣ аст? Пас мардҳо бояд ин масъаларо аҳамияти ҷиддӣ диҳанд. Ҳаргиз бародари шумо маҳрами ҳамсари шумо наметавонад бошад, зеро пас аз талоқ додани шумо ва ё вафотатон метавонад пас аз идда ҳамсари шумо ба ақди бародаратон дарояд. Боре ҳам ба ин масъала аҳамият додаед? Агар не пас ҳанӯзам дер нашудааст ва мувозиби ин масъала бошед, то худро даюс ва ҳаёти ширини худро талх накунед. Нагӯед бародари ман чунин нест ва ман бовар надорам. Ин ҳукми шаръ аст ва дар боло ҳам инро хондед, ки ҳевар ё қайни марг аст гуфтанд. Манзур аз марг ончи дар боло гуфтам, мебошад.

9. Нигаҳбонӣ аз амволи шавҳар.

Ҳар кас дар даруни хонаи худ каму беш моле дорад ва ин амвол ба таври умум дар назди зан буда, дар ихтиёраш мебошад ва аз ҳуқуқи шавҳар бар занаш ин аст, ки зан аз ин молҳо сарпарастӣ намуда, дар истифода аз онҳо исроф ва харҷи беҳуда нанамояд ва эҳсосаш чунин бошад, ки ин амвол дар наздаш амонат буда, дар нигаҳбонӣ аз онҳо масъулият дорад. Бе иҷозати шавҳар чизе аз амволи ӯро ба ҳеҷ кас надиҳад, ҳатто бе иҷозати шавҳар ҳаққи ба бародарон ва хоҳарони шавҳараш додани чизеро надорад. Мутаассифона дар мо ин одат зиёд аст. Аслан ҳамсари бародарро бародарон ва хоҳарони мард ҳеҷ каромату қадре қоил нестанд. Ҳар коре хоҳанд анҷом медиҳанд ва ҳатто иҷозат ҷои худаш сухан гуфтан намемонанд.Ин аз бародарам аст ва ту ҳаққи сухан гуфтан надори. Бояд зан ин ҳолатро хуб фаҳмад ва онҳоро фаҳмонад, ки ин амонат аст ва ман ҳаққи додани онро бе иҷозати бародаратон надорам. Ҳақ дорад бигӯяд ҳоло дар ин вақти ҳассос маҷбураш накунед, ки ман инро мегирам, зеро мардон гоҳо наметавонанд не бигӯянд вақте додару хоҳараш дар хона қарор доранд. Аммо пас аз он имкони он вуҷуд дорад, ки хархашаи бузурге миёни мард ва ҳамсараш сурат бигирад, ки чаро маро занг задӣ ва ё чаро нагуфти не. Ин масъаларо аҳамият диҳед ва амонати шавҳаратонро ҳифз кунед.

Паёмбари Худо (с) мефармоянд: «Ҳар кадоматон монанди чӯпон ҳастед ва аз раъйияти худ масъулият доред ва зан сарпарастии хонаи шавҳарро бар ӯҳда дошта, аз чизҳои зери дасти худ масъул аст».

Итминон дорам аз ин мақола хоҳарону бародарон истифода намоянд ва дар зиндагии хеш ба кор баранд. Агарчи мақола тӯлонитар гардид, аммо барои огаҳии хуби хонандаи азиз ногузир будам ин ҳамаро баён созам. Дар мақолаи баъдӣ ба ҳуқуқҳои маънавии зан бар мард ишора мекунем, то аз онҳо низ воқиф гардед.

Сообщение Ҳуқуқи шавҳар дар назди зан появились сначала на ISLOH.net.

АВВАЛ — МУСАТАҲАБОТИ АҚДИ НИКОҲ

1. Ин, ки дар вақти ақди никоҳ пеш аз иҷоб ва қабул ин хутба хонда шавад: 
Инналҳамда лиллоҳи, настаъинуҳу ва наъузу биллоҳи мин шурури анфусино ва мин сайиоти аъмолино май – яҳдиҳил – лоҳу фало музилла лаҳу ва май – юзлил – фало ҳодия лаҳу ва ашҳаду ал – лоилоҳа иллаллоҳу ва ашҳаду анна Муҳаммадан абдуҳу ва расулуҳу, ват – тақул – лоҳаллази тасоалунна биҳи вал- арҳоми, ин – наллоҳа кона алайкум рақибан, ё айюҳал – лазина аманут – тақуллоҳа ва қулу қавлан садидо – юслиҳ лакум аъмолакум ва яғфир лакум зунубакум ва май – ютиъил – лоҳа ва расулаҳу фақад фоза фавзан азимо.
Албатта он хутбаҳоеки дар никоҳҳои мо мехонанд боке надорад ва метавонед онҳороҳам бихонед

2. Ин, ки дар ақди никоҳ ба иловаи шоҳидон, мардуми дигаре аз аҳли хайру салоҳ ҳозир бошанд;

3. Ин, ки ақди никоҳ дар рўзи ҷумъа ва дар масҷид баста гардад;

4. Ин, ки никоҳ дар моҳи шаввол бошад (моҳи шавол пас аз иди Pамазон ва як моҳ қабл аз иди Қурбон, яъне дар миёни ду ид).

Мардуми араб дар замони ҷоҳилият бар ин ақида буданд, ки никоҳ дар моҳи шаввол сабаби бадбахтии зан ва шавҳар мегардад ва аз ин ҷо буд, ки Оиша (р) дар радди ин ақида гуфт: ки «Паёмбари Худо (с) бо ман дар моҳи шаввол издивоҷ намуданд ва дар моҳи шаввол арўсӣ(тўй) намуданд ва кадом як аз ҳамсарони Паёмбари Худо (с) аз ман хушбахтар ҳастанд?».

5. Мустаҳаб аст, ки ақди никоҳ ва тўй эълон гардида ва шакли пинҳонӣнабошад. Дар «Саҳеҳ-ул- Бухорӣ» аз Холид ибни Заквон (р) ривоят аст, ки гуфт:

«Рабиъ духтари Мауз (р) бароям гуфт, ки дар ҳангоми арўсиям паёмбари Худо (с) омада ва дар рўи гилеми хонаам ҳамин тавре ки ту нишастаӣ, нишастанд ва дар ин вақт духтарҳои қабила доира зада ва овозхонӣдоштанд».
6. Мустаҳаб аст, ки шавҳар таъомеро ҷиҳати изҳори хушӣаз ин муносибати нек барои хешовандон ва дўстони худ ва ҳамсари худ таҳия намояд. Паёмбари Худо (с) барои яке аз саҳоба, ки мехост тўй кунад, фармудаанд: «Таъомеро таҳия кун, агарчи ба (забҳ кардани) як буз бошад».

Хонандаи гиромӣ ончи гуфта шуд мустаҳаб аст анҷом додани онҳо.Масалан шумо хостед дар моҳи дигаре рӯзи дигаре никоҳ кунед,хостед дар хона никоҳ кунед,дар ғайри рӯзи ҷумъа никоҳ кунед,дар никоҳи шумо одами зиёде иштирок надошт. Никоҳи шумо дуруст аст вале ончи гуфтем дустдошта шудааст агар тавонед онҳамро анҷом диҳед хуб.Вале агар рафту натавонед боке надорад ва никоҳи шумо дуруст аст.Инро аз ёд набаред манзур аз ихтиёри масҷид ва ҷамъи одамон аз он сабаб аст,ки эълон бошад ва ин издивоҷ пинҳони сурат нагирад.Чун яке аз шартҳои никоҳ эълон аст то ҳама донанд фалон мард фалон духтар ё занро ба ақди худ даровард.

ДУВВУМ — МАКРЎҲОТИ АҚДИ НИКОҲ

ДАР АҚДИ НИКОҲ ИН КОРҲО МАКРЎҲ АСТ:
1. Ин, ки дар маҷлиси арўсӣ(тўй) аз сарватмандони деҳа ва маҳалла даъват ба амал ояд ва камбағалон аз он маҳрум бошанд. Паёмбари Худо (с) мефармоянд:
«Бадтарин зиёфат дар тўйе аст, ки сарватмандонро даъват менамоянд ва камбағалонро тарк мекунанд».
2. Ин, ки дар маҷлиси никоҳ корҳои хилофи шаръ анҷом пазирад. Монанди созу сурудҳои нораво ва бебанду бор, якҷо шудани мардҳо ва занҳо бо якдигар, баргузории маҷлиси қимор ва шароб, тарҳи масъалаҳои ихтилофбарангез, ба мисли матраҳ намудани масъалаҳои гурўҳии ранҷишовар, ғайбат кардан, тўҳмат задан ба монанди инҳо. Албатта, мақсад аз кароҳат, таъсири ин корҳо дар ақди никоҳ аст, ки онро макрўҳ сохта ва ботил намекунад. Вагарна анҷом додани ин корҳо дар зоти худ аз муҳаррамот буда ва ҳатто бисёрии онҳо аз гуноҳони кабира аст.

3. Пошидани пул ва қанду қандалот. Баъзе аз мардум одат доранд, ки дар шаби арўсӣ ё рӯзи арӯсӣ миқдори пул ва қандеро ба сари арўс ва ё домод рехта ва мардум барои худ онҳоро ҷамъ мекунанд. Чун ин кор дар бисёр ҳолатҳо сабаби издиҳом ва ҳатто зери по мондани кўдакон мегардад, сарфи назар кардан аз он беҳтар аст, магар дар ҷое, ки эҳтимоли чунин хатаре вуҷуд надошта бошад, ин амал боке надорад.
Дар мақолаи баъди маҷлиси ақди никоҳ ё чигуна сурат гирифтани он шартҳои ақди никоҳ бо мисолҳо баён мегардад.

Сообщение ОДОБИ АҚДИ НИКОҲ появились сначала на ISLOH.net.

Устод аз шумо хоҳиш менамоем дар мавриди хостгорӣ чизе нависед. Зеро ин масаларо аз нигоҳи шариъати исломӣ чигӯна аст намедонем. Хуб мешуд комил ҳама ҷанбаҳояшро баён медоштед то ҷавонони издивоҷ кунанда онро мефаҳмиданд ва ба гуноҳ даст намезаданд.Хуб мешуд хостгории мард аз зан ва зан аз мардроҳам баён менамудед. Зеро ҳоло духтарони зиёде вуҷуд дорад,ки аз мардон хостгори менамоянд.Посухҳои шумо моро хело қаноатбахш мекунад зеро хело фаҳмо ва услубатон педагогона мебошад.Мухлиси шумо Зафар Носиров донишҷӯ аз Амрико

Хостгорӣ иборат аз он аст, ки мард барои зан пешниҳоди издивоҷ дода ва дар айни ҳол ду тараф аз сифатҳои ҷисмонӣ ва ахлоқии якдигар бохабар бошанд, зеро ақди издивоҷ масъалае аст, ки дорои аҳамияти бисёр буда, бар мард ва зан ҳатто бар хонаводаҳояшон таъсир гузошта ва давомаш ба дарозии зиндагӣ то охири умр аст.

Аз ҳамин сабаб, паёмбари Худо (с) барои шахсе аз эшон дар мавриди издивоҷ машварат хоста буд, машварат доданд, то занеро, ки мехоҳад бо вай издивоҷ намояд, бубинад.
Аз Муғира бини Шўъба (р) ривоят аст, ки гуфт: Аз зане, ки ўро надида будам, хостгорӣ намудам. Паёмбари Худо (с) фармуданд: «Ўро бубин, зеро дидан сабаби улфат ва саъодат байни шумо мегардад».

ХОСТГОРИИ МАРД АЗ ҶОНИБИ ЗАН
Ҳангоми издивоҷ маъмул он аст, ки мард аз зан хостгорӣ менамояд, вале оё раво аст, ки зан ба ин амал иқдом варзида ва барои мард пешниҳоди издивоҷ бидиҳад? Дар ҷавоб бояд гуфт, ки: бале, хостгорӣ кардани зан аз мард низ раво аст.
Имом Бухорӣ (р.ҳ.) дар китоби худ «Саҳиҳул- Бухорӣ» аз Саҳл бини Саъд (р) чунин ривоят мекунад: «Зане назди паёмбари Худо (с) омад ва барояш пешниҳоди издивоҷ дод, паёмбари Худо (с) рағбат нишон надоданд, шахсе, ки дар он маҷлис ҳузур дошт ба паёмбари Худо (с) гуфт: ўро барои ман ба никоҳ бидиҳед».
Имом ибни Ҳаҷар (р.ҳ.) дар шарҳи ин ҳадис мегўяд:
«Ин ҳадис далолат бар ин дорад, ки зан метавонад барои мард пешниҳоди издивоҷ бидиҳад ва дар ин кор айбе барои зан нест».
Вале бояд марде, ки зан барояш пешниҳоди издивоҷ медиҳад, шахси нек ва диндор бошад, на шахси фосиқ ва беҷогард.
Имом ибни Обидин (р) мегўяд: «Зан бояд мардеро ихтиёр намояд, ки диндор, хушрафтор, саховатманд ва сарватманд бошад ва аз издивоҷ намудан бо шахси фосиқ бипарҳезад».
Албатта, ин сухан ҷанбаи нишондодӣ дорад, на илзомӣ ва ҳатми. Ба ин маънӣ, ки агар зан бо марди бадрафторе ва ё бахил ва ё камбағале пешниҳоди издивоҷ дода ва бо вай ақди издивоҷ барқарор намуд, никоҳаш сиҳат дошта, аз нигоҳи шаръӣ мушкиле вуҷуд надорад.Вале он зан худаш пас аз издивоҷ ба баъзе мушкилоти камои ва ё машғул будани шавҳараш мегардад.Аз ин хотир духтарон бояд қабл аз пешниҳоди издивоҷ ба мардон намудан хуб диққат бидиҳанд тараф ки аст. То дар оянда ба мушкиле мувоҷеҳ нагарданд.

ШАРТҲОИ ХОСТГОРӢ
Хостгорӣ, чӣ ба пешниҳоди мард бошад ва чӣ ба пешниҳоди зан, ду чиз дар он шарт аст:

1. Он, ки монеъи дар издивоҷ намудани он зан ва мард бо якдигар вуҷуд надошта бошад (монеъаҳои никоҳ дар фасли муҳаррамоти никоҳ баён доштам).

2. Он, ки он зан таҳти хостгории шахси дигаре набошад ва агар аз яке аз ин ду шарт тахаллуф сурат гирифт, ҳукми он ба қарори зайл аст:

АВВАЛ- ТАХАЛЛУФ АЗ ШАРТИ АВВАЛ
Дар сурати тахаллуф аз шарти аввал, яъне: дар сурате, ки байни никоҳи мард ва зан монеъи шаръие вуҷуд дошта бошад, касоне, ки дар никоҳи онҳо монеъ вуҷуд дорад дар саволи муҳаррамот мақолаи муфассал навишта будам, хостгорӣ намудан аз он зан ва издивоҷ намудан бо вай ҳаром аст ва агар дар чунин ҳолате издивоҷ сурат гирифт, бояд никоҳи онҳо ботил гардида ва марду зан шадидан маломат ва сарзаниш шаванд. Магар дар як ҳолат ва он иборат аз ҳолате аст, ки зан дар иддаи шахси дигаре қарор дошта бошад ва шарҳи он ин тавр аст:

Хостгорӣ аз зани мўътада
Зани мўътада, зане аст, ки аз шавҳараш ба сабабе аз сабабҳо монанди талоқ, вафот ва ё хулъ ҷудо шуда бошад, барои чунин зане то муддати муайяне (ки шарҳаш дар боби идда хоҳад омад), издивоҷ кардан бо шахси дигаре раво нест, вале оё хостгорӣ намудан аз вай ҳам ҷоиз набуда ва ҳаром аст ва ё он, ки хостгорӣ ҷоиз аст? Ҷавоби ин суол ин тавр аст:

а) Агар иддаи зан аз талоқи раҷъӣ бошад, набояд аз чунин зане ба ҳеҷ рў хостгорӣ намуд, зеро талоқи раҷъӣ, монеъи бозгашт ва руҷўъи шавҳар ба занаш дуруст мегардад ва шавҳар метавонад пеш аз ба поён расидани иддаи зан дар ҳар вақте, ки хоста бошад, бе ақди никоҳ ва маҳр ба занаш муроҷиъат намояд;

б) Агар иддаи зан аз талоқи бойин (ниҳоӣ) бошад, чун шавҳар метавонад аз он зан хостгорӣ намуда ва дар сурати мувофиқаи зан, ҳатто дар айёми иддааш дубора бо вай издивоҷ намояд, аз ин ҷиҳат, то вақте, ки иддаи зан ба поён нарасад, набояд шахси дигаре аз он зан хостгорӣ намояд;

в) Агар иддаи зан аз вафот бошад, хостгорӣ намудан аз чунин зане ба таври равшан ва возеҳ ҷоиз нест. Вале ба таври киноявӣ раво аст. Масалан, барояш гуфта шавад, ки агар шавҳараш вафот намуд, тақдири Худо буд ва иншоаллоҳ Худованд шавҳари беҳтареро бароят муяссар хоҳад кард ва ё бигўяд: фарзандам мехоҳад издивоҷ намояд ва ҷустуҷў дорад то зани некў ва ботаҷрибаеро пайдо кунад ва монанди ин суханон.

Сухани Худо: 
«Бар шумо гуноҳе нест, ки аз он занон (яъне заноне, ки шавҳарҳояшон вафот намудаанд), ба таври киноя хостгорӣ кунед ва ё бе ба забон овардан (фикри издивоҷро дар дили худ пинҳон доред)» .
(Сураи Бақара, ояти 235)

Вале хостгорӣ ба таври ошкоро ва равшан раво нест, зеро хостгорӣ ба шакли ошкоро сабаби озурда шудани хотири аҳлу авлод ва хешовандони шахси вафотёфта мегардад.

Чанд нукта:
1. Гарчи хостгорӣ ба таври киноявӣ дар иддаи вафот ҷоиз аст, вале ақди никоҳ то ҳангоми ба поён расидани иддаи зан ба ҳеҷ рў ҷоиз нест. 
«То вақти ба поён расидани идда иқдом ба издивоҷ накунед».
(Сураи Бақара, ояти 235)

2. Агар зане дар вақти идда ба марди дигаре, ғайр аз шавҳаре, ки ўро талоқ додааст, издивоҷ намояд, чунин никоҳе фосид буда ва бояд қозӣ никоҳ ўро ботил намояд;

ДУВВУМ — ТАХАЛЛУФ АЗ ШАРТИ ДУВВУМ
Дар сурати тахаллуф намудан аз шарти дуввум, яъне дар сурати хостгорӣ кардан аз зане, ки таҳти хостгории шахси дигаре қарор дорад, чунин амале аз нигоҳи Ислом кори бад ва нописанде аст. Паёмбари Худо (с) мефармояд:

«Мусалмон бо мусалмони дигар бародар аст, пас барои мусалмон раво нест чизеро бихарад, ки бародараш мехоҳад онро бихарад ва ё аз зане хостгорӣ намояд, ки бародари мусалмонаш хостгори он зан аст, магар он ки хостгори аввал, хостгории он занро тарк карда бошад».

Бинобар ин, зан набояд дар як вақт хостгории ду шахсро қабул намояд, балки ё бояд бо хостгорӣ аввал ба тавофуқ расида ва издивоҷ намояд ва ё барояш ҷавоби рад дода ва баъд аз он бо хостгории дуввум вориди гуфтугў гардад.
Агар зане бо хостгори аввал ба тавофуқи ибтидоӣ расид ва пеш аз ақди никоҳ хостгори дигаре, омада ва зан хостгори аввалро гузошта ва бо дуввумӣ издивоҷ намуд, гарчи зан ва хостгори дуввум кори бадеро анҷом додаанд ва аз ин кори худ гунаҳкор мешаванд, вале никоҳашон дуруст мешавад.

ДИДОРИ ЗАН БО ХОСТГОРАШ
Асл он аст, ки назар кардани зан ба сўи мард ва назар кардани мард ба сўи зан аз рўи шаҳват ҷоиз нест, вале назар ба ин ки иқдом намудан ба издивоҷ бе қаноъат ва дилпурии комил дар бисёре аз ҳолатҳо сабаби талоқ ва бадбахтии зан ва шавҳар мешавад, шариъати Ислом барои ҳарду тараф иҷоза додааст, то пеш аз никоҳ якдигарро бубинанд ва баъд аз интихоби дуруст ва қаноъати комил, иқдом ба издивоҷ намоянд.

Аз Ҷобир (р) ривоят аст, ки паёмбари Худо (с) фармуданд:
«Вақте ки аз зане хостгорӣ намудед, агар метавонистед, ки ба чизе аз он зан нигоҳ кунед, ки сабаби никоҳ кардани шумо бо вай шавад, ба он чиз нигоҳ кунед».
Аз Абуҳурайра (р) ривоят аст, ки гуфт: 
Шахсе занеро аз мардуми ансор хостгорӣ намуда буд, паёмбари Худо (с) аз он шахс пурсиданд: 
«Он занро дидаӣ»? 
Он шахс гуфт: 
-Не, надидаам. 
Фармуданд: 
«Бирав ва ўро бубин, чун дар чашмони мардуми ансор чизе аст».

Тавре, ки мулоҳиза мекунед, паёмбари Худо (с) шахси хостгорро амр намудаанд, то занеро ки аз вай хостгорӣ дорад, пеш аз издивоҷ бубинад ва амр агар воҷиб набошад, ҳадди ақал мустаҳаб аст. 
Вале бисёри мардум на танҳо барои хостгор иҷозаи дидани занеро, ки аз вай хостгорӣ намудааст, намедиҳанд, балки агар мард чунин дархостеро изҳор намояд, шояд аз вай озурда гардида ва бо бадзабонӣ ба вай ҷавоби рад бидиҳанд.

ЧИГУНАГИИ ДИДАНИ ЗАН БО ХОСТГОРАШ
Гарчи раво аст, ки зан ва марди хостгор якдигарро бубинанд, вале ин дидан ва хабар ёфтан аз якдигар ба равиши ғарби ё амрикои ва руси нест, ки зан ва мард байни худ робитаи дўстӣ барқарор намоянд, ба хонаи якдигар рафтуомад кунанд, ба сафари се – чаҳормоҳа бираванд, дар як хона ва рўи як ҷойгаҳ бихобанд ва таҷрибаҳои дигареро анҷом бидиҳанд. Соатҳо бо телефону скайпу вайберу ватсап суҳбат кунанд ҳарчи хостанд бигуянд.Баъд аз он, агар хостанд бо якдигар издивоҷ намоянд ва агар нахостанд, аз якдигар ҷудо шаванд. Балки дидани марди хостгор аз зане, ки аз вай хостгорӣ намудааст, дар қонуни исломӣ шартҳои муайяне дорад, ки риояи онҳо лозимӣ ва зарурӣ аст ва ин шартҳо иборатанд аз:

1. Дар ҳангоми дидани зан бо марди хостгор, бояд маҳрами зан вуҷуд дошта бошад ва маҳрами зан касе аст, ки никоҳи зан ба таври абад барояш ҳаром бошад, монанди: падар, фарзанд, бародар, амак ва монанди инҳо, яъне набояд марди хостгор бо зане, ки аз вай хостгорӣ дорад, дар як ҷо, бе маҳрами зан хилват намояд;

Паёмбари Худо (с) мефармоянд:
«Касе, ки ба Худо ва рўзи охират имон дорад, набояд бо зане ки маҳрамаш вуҷуд надорад, танҳо бинишинад».

2. Дар ҳангоми дидани зан бо марди хостгор, ба ғайр аз рўй ва кафи даст ва қадами пои зан дигар ҳамаи ҷисмаш бояд комилан пўшида бошад;

3. Агар валии зан, масалан, падараш мувофиқат дошт, ки марди хостгор, занро бубинад, вале худи зан иҷоза надода ва мувофиқат надошт, валии зан метавонад ин корро бе хабардор кардани зан анҷом диҳад;

Масалан, бе он ки занро хабардор кунад, ҳамроҳи марди хостгор дар хона нишаста ва аз духтараш, ки аз будани шахси хостгор дар хона хабаре надорад, бихоҳад, то ягон чизеро барояш биёварад ва ҳангоме, ки духтараш дохил шуд, марди хостгор ўро бубинад, ки дар ин ҳолат агар чашми марди хостгор ба мўй ва ё гардан ва соқи пои он духтар низ биафтад, боке надорад.

4. Агар марди хостгор намехост, ки занро бубинад, вале зан мехост, ки марди хостгорро бубинад, зан ҳақ дорад, ки чунин хоҳише бинамояд. Зеро ҳамон тавре ки мард мехоҳад бо зани мавриди писанди худ издивоҷ намояд, зан низ мехоҳад ва ҳақ дорад, то бо марде издивоҷ намояд, ки мавриди рағбат ва писандаш бошад;

5. Баъд аз дидани мард ва зан бо якдигар, агар якдигарро писандиданд, бо ҳам издивоҷ менамоянд ва агар написандиданд, ҳеҷ кадом ҳақ надорад, то айберо, ки дар дигарӣ дидааст, дар ҷои дигаре ва барои шахси дигаре баён намояд ин одати бад дар мо хело зиёд аст;

6. Дидани марди хостгор бо зан ҷиҳати хабар ёфтан аз зебоии хилқат аст, ки масалан, мард ва ё зан хушрўй ҳастанд ва ё бадрўй, сафед ҳастанд ё сиёҳ, баландқомат ҳастанд ё кўтоҳқад, фарбеҳ ҳастанд ё лоғар ё ба монанди ин сифатҳо;

Аммо огоҳ шудан аз сифатҳои ахлоқӣ, монанди хушрафторӣ ва бадрафторӣ, хубзабонӣ ва бадзабонӣ, ҳалим будан ва асабӣ будан ба монанди инҳо бояд бо ҷустуҷў аз тариқи хешовандон ва ё ҳамсоягон ва ё дўстони зан ва мард сурат пазирад, на аз тарафи зан ва марди хостгор аз тариқи тамос ва рафтуомад бо якдигар. Зеро огоҳ шудан аз чунин корҳо лозимаи он аст, ки зан ва мард муддати зиёде бо ҳам нишасту бархост ва рафту омади пайдарпай дошта бошанд ва ин коре аст, ки аз нигоҳи Ислом ҷоиз нест;

7.Баъд аз ин ки мувофиқати аввали байни ду тараф сурат гирифт, то вақте ки ақди никоҳ сурат намегирад, набояд марди хостгор бо зане, ки аз вай хостгорӣ намудааст, тамос ва робитае дошта бошад. Зеро зан ва марди хостгор, пеш аз никоҳ ба якдигар бегона буда ва зан ва шавҳар гуфта намешаванд. Ин, ки баъзе аз хонаводаҳо барои зан ва хостгораш иҷоза медиҳанд, ки пеш аз ақди никоҳ дар як ҷо хилват намоянд, монанди он аст, ки барои духтари худ иҷоза диҳанд, ки бо шахси бегонае дар як ҷо мулоқот намояд аз ин амал худдори намоед.

8. Баъд аз ин ки ақди никоҳ сурат гирифт, онҳо бо ҳам зану шавҳар гуфта мешаванд ва ҳеҷ монеъае аз нишасту бархост ва ҳатто ҳамбистарӣ вуҷуд надорад, агарчи тўй ҳанўз баргузор нагардида бошад.

ДАСТКАШӢ АЗ ХОСТГОРӢ
Хостгорӣ муқаддимаи никоҳ аст, бинобар ин, агар мувофиқаи ибтидоӣ байни ду тараф сурат гирифт, зан ва мард бикўшанд, то агар монеъаи воқеъӣ вуҷуд надошта бошад, ақди никоҳро анҷом диҳанд, вале агар пеш аз ақди никоҳ, яке аз ду тараф аз мувофиқа ва ваъдаи пешинааш пушаймон гардида ва аз қавли худ баргашт, дар сурате, ки сабаби муваҷҷаҳе барои ин пушаймонӣ вуҷуд надошта бошад, ин кор амали нописанде буда ва гунаҳкор мегардад. Вале ҷудоии зан ва мард аз якдигар дар ин марҳила ҳоҷат ба талоқ ва идда надорад. Ба ин маънӣ, ки зан ҳамсари он марди хостгор нашудааст ва метавонад дар ҳамон рўзе, ки мард ва ё зан аз хостгорӣ даст кашида ва ба тарафи муқобили ҷавоби рад медиҳад, он зан бо ҳар шахси дигаре, ки хоста бошад, издивоҷ намояд.
Таманно дорам то ин ҷавоб бароятон қаноаткунанда бошад ва азон баҳрае гирифта бошед.
Бо эҳтиром

Сообщение ХОСТГОРИИ МАРД АЗ ЗАН ВА Ё ЗАН АЗ МАРД АЗ НИГОҲИ ШАРЪ появились сначала на ISLOH.net.

Пеш аз он, ки зан ва шавҳар иқдом ба издивоҷ менамояд, бикўшанд, то аз шарики ҳаёти худ маълумоти кофӣ ба даст оваранд ва бо касе ақди издивоҷ барқарор созанд, ки сабаби саъодат ва некбахтии худи онҳо ва фарзандони онҳо гардад, на он ки имрўз издивоҷ намуда ва фардо аз сабаби баъзе пешомадҳои ногувор, корро ба талоқ ва ҷудоӣ кашида, сабаби бадбахтии худ ва фарзандони худ ва хонаводаҳои худ шаванд. Пас касе, ки саъодати худ ва фарзандони худ ва хонаводаи худро мехоҳад, бикўшад, то шарики ҳаёташ дорои ин сифатҳо бошад:

1. Диндор бошад;

2. Аз хонаводаи обрўманд бошад;

3. Аз нигоҳи таҳсил монанди худ ва ё болотар аз худ бошад;

4. Оромтабиъат, хушсурат ва хушрафтор бошад;

5. Безурриёт набошад ва ин чизро метавон аз нигоҳи муқоиса ба дигар аъзои хонавода ва ё роҳи муъоинаи тиббӣ фаҳмид;

6. Синни мард камтар аз синни зан набошад;

7. Фарқи бисёр зиёде байни зан ва байни шавҳараш аз нигоҳи синну сол вуҷуд надошта бошад, яъне ин тавр набошад, ки зан чаҳордаҳсола ва мард шаст ва ё ҳафтодсола бошад ва баръакс, мард ҷавони бистсола ва зан пири ҳафтодсола бошад.

Нуктаҳо:

Ин сифатҳои ҳафтгона ҷанбаи афзалият дошта, масъалаҳое нестанд, ки дар никоҳ шарт ва ё воҷиб бошанд, ба тавре ки ба онҳо амал нашавад, сабаби халал ва вайронӣ дар никоҳ гардад. Яъне зан метавонад бо марде издивоҷ намояд, ки дорои ҳеҷ як аз ин сифатҳо набошад, масалан, бадрафтор бошад, безурриёт бошад, синнаш ба андозаи синни бобои вай бошад. Чунончи, мард метавонад ба зане издивоҷ намояд, ки дар синни худ монанди модаркалонаш бошад, бадзабон ва бадрафтор бошад, аз хонаводаи бадноме бошад, нозо бошад ва мисли инҳо. Вале бешак, риояи сифатҳое, ки зикраш рафт, сабаби саъодат ва хушбахтӣ ва риоя накардани онҳо сабаби бадбахтӣ ва ҳатто аз ҳам пошида шудани хонавода хоҳад гардид.

Аз ин ҷост, ки паёмбари Худо (с) мефармоянд:
«Касе, ки духтарашро ба шахси фосиқе медиҳад, дар ҳақиқат силаи раҳми худро қатъ мекунад».
Ва касе аз Ҳасан ибни Алӣ (р) пурсид: 
— «Духтаре дорам, ўро барои чӣ касе ба занӣ бидиҳам»? 
Ҳасан (р) гуфт:
«Ўро ба касе ба занӣ бидеҳ, ки аз Худо битарсад, агар духтаратро дўст дошт, ўро мўҳтарам хоҳад дошт, варна бар вай зулм нахоҳад кард».

Ҳакиме гуфтааст, ки набояд бо ин гурўҳ аз занҳо издивоҷ намуд:

1. Бо зани ҳаннона ва он зане аст, ки шавҳари пешинаашро дўст дошта ва ба сабабе аз сабабҳо аз вай ҷудо шудааст, вале муҳаббат ва дўстиро фаромўш накардааст;

2. Бо зани маннона ва он зане аст, ки агар барои шавҳараш коре анҷом медиҳад, бар вай миннат гузошта ва кори худро ба рўяш мекашад.

3. Бо зани аннона ва он зане аст, ки ҳамеша нолиш карда ва аз анҷом додани корҳо худдорӣ менамояд;

4. Бо зани ҳаддоқа ва он зане аст, ки чашмаш ба дигарон буда ва аз шавҳари худ мехоҳад, то барои ў ҳамон мол ва либосҳоеро таҳия намояд, ки фалон зан ё фалон ҳамсоя дорад.

5. Бо зани барроқа ва он зане аст, ки шабу рўз ба сурху сафед кардани дасту рўй ва чашму рўй худ гирифтор буда ва бар шавҳар ва фарзандони худ ғамхорӣ намекунад.

6. Бо зани шарроқа ва он зане аст, ки беист сухан гуфта ва барои касони дигаре, ки дар маҷлисаш ҳастанд, фурсати гап заданро намедиҳад.
Умед аст аз ин мақола маълумоте гирифта бошед.

Сообщение СИФАТҲОИ ШОИСТА ДАР ЗАН ВА ШАВҲАР появились сначала на ISLOH.net.