Пас аз барпосозии Сессияи 16-ум дар кохи «Арбоб»-и Хӯҷанд, нерӯҳои мусаллаҳи Русия ва Узбекистон тавассути  дастнишондаҳои дохилияшон миллати тоҷикро бо мили силоҳ аз ин раванд боздошта, имрӯз ба қаъри зулумоти диктатураи кавданона ва яккатозии ҳизбие чун яккатозии ҲКҶТ ворид кардаанд.

Пас аз соли 1994 кӯҳнаҷунубҳои пиркоммунисту раиси шӯрои олии говбонашон сари ақл омада, диданд, ки дигар ҲКҶТ-у КПСС-ву Раёсати Шӯрои Олию Совети Вазирону яккатозии кавданонаашон ба дарди ҷаҳони муосир намехӯрад. Охир, Шӯравӣ сар аз охири соли 1990 ба ахлотрӯбаи торихи инсонӣ парт гаштаву тандису ҳайкалҳои доҳии Шарипович Раҳмонов  дар ошғолҳову металаломҳову анборҳо зери саргини сагҳои вилгарду кабӯтарони ваҳши як ваҷаб ахлоту чангу ғубор гирифтаанд; СССР-и ҷоноҷони Раиси Колхози ба номи В.И.Ленин ҳам барқарорнашаванда аст. Ва дар санаи 15.12.1994 (пурра пас аз 2 соли ғасби пойтахту пароканда сохтани ҳукумати қонунии Муросои Миллӣ) Абдулмаҷид Достиеви моямоли Оменҳутеп ҳизбе бо номи Ҳизби Халқии Тоҷикистон ташкил дод, ки Шарипович, пас аз тақрибан 20 соли «коммунистӣ», акнун «халқӣ» гардонида шуд. Халқӣ гардонидан пас аз коммунист-миронидан ҳаққ аст, «яфъалу Елтсин мо яшо ва Ислом Карим мо юрид!»

Пасон Криса Раҳмонови говдузди данғарӣ  занғарӣ карда, барои аввалин бор ба дуздӣ сар кард: ҲХТ-ро пас аз муталошӣ кардани «Фронти Халқии хоҷагонаш», дар санаи 1998, пас аз Созишномаи «мо бо Ҳизби террористию экстремистии Наҳзат дар ягон ҷо шартнома набастаем», моли худ кард. Мегуфта бошӣ, ки Майрами садшӯяи наскидаридаву Шарипчақури пияндари ҳизаш барояш ҳизб тӯҳфа карда бошанд.

Баъд аз ҳодисаи шӯриши сарҳанги узбактабор Маҳмуд Худойбердиев дар санаи 4-ум то 8-уми ноябри соли 1998, Раҳмонов 2 ҳизбро дар ҳамкорӣ бо ӯ муттаҳам кард. Ин ҳодисаро Иброҳим Усмонов чунин оварда аст:

«Вокеаҳои аввали ноябри соли 1998 сарнавишти ду ҳизб — Ҳизби сотсиалистии Тоҷикистон ва Ҳизби ягонагии халқ таъсири ҳалкунанда расонд.

Ҳардуи ин ҳизб ба он гунаҳкор карда шуданд, ки дар воқеахои  Хӯҷанд даст доштанд, 8 декабри соли 1998

Суди Олии Тоҷикистон дар ин бора масъала баррасӣ карда, фаъолияти Ҳизби ягонаи халқро манъ кард.

Ҳизби сотсиалистии Тоҷикистон бошад, 13 ноябри соли 1998 дар раёсати худ изҳорот дод, ки дар воқеаҳо шарик нест, воқеаҳои Хуҷандро маҳкум мекунад ва дар ин бора расман ба Президент муроҷиат намуд. Аммо роҳбарияти ҳизб аз идомаи таъқибашон гумонбар буданд.

30 Марти соли 1999 роҳбари Ҳизби сотсиалистии Тоҷикистон С.Кенҷаевро шахсони номаълум террор карданд.  Дар тирамоҳи соли 1999 байни роҳбарияти нави ҳизб ихтилоф ба амал омад.[i]

Хулоса, аз 12 ҳизб дар соли 1999 ҳамагӣ 6 ҳизб боқӣ монд!  Баъди аз нав бақайдгирӣ шаш ҳизб боқӣ монд.

Баъди интихоботҳо як ҳизб баста шуд. 27 декабри соли 2002 боз як ҳизби нав Ҳизби сосиал-демократии Тоҷикистон ба қайд гирифта шуд.

Ба ин маълумотҳо диққат фармоед:

Моҳи Майи соли 1999 кӯшиши ташкил кардани

Ҳизби ҷунбиши миллии Тоҷикстонба амал омад,

Оинномаи ин ҳизб, ки мақсадаш «барпо кардани ҷомеаи шаҳрвандӣ, давлати хукукбунёд дар Тоҷикистон, хусусияти таърихию фарҳангии мамлакатро ба назар гирад, фароҳам овардани шароит барои иштироки шаҳрвандон, қатъи назар аз миллат, забон ва дин, дар ҳал кардани масъалаҳои ҷумҳуриявӣ, минтақавӣ ва маҳаллӣ» буд, низ чоп шуд. Аммо ба фаъолияти ин ҳизб рухсат дода нашуд.[ii]

Барои бастани ҳизбҳои ғайрикисагӣ ва рақиб Раҳмонов сар аз соли 1997 то 1999 бар иловаи юриши сарҳанг Худойбердиев дар саннаи 4-8.11.1998, қаблан спектакли сӯиқасд ба ҷони ҳақираш дар санаи 30.04.1997 дар назди ҳамон қасри наҳсе, ки бар он зери таҳдиди мили силоҳи хоҷагонаш дар санаи наҳси манфури 16.11.1992, дар Сессияи 16 ум, аз никтоӣ ба ктоӣ расидро ташкил карда, қири шимолиҳоро баровард. Сабаби ин сӯиқасди ноком ҳамоно реша дар зулму зӯргуиву ҳайвонии нафси бетарбияи Раҳмонову тарафдоронаш дошта, ки дар санаи 14-17-уми ҳамон моҳи апрели соли 1997 мунҷар ба ошӯби фарогир дар зиндони Хӯҷанд гашт, ва бо ирсоли одамкушонаш Раҳмонов тавонист 158 инсонро танҳо ба хотири онки маҳбусон намехостанд аз зиндонҳои минтақаи худ ба зиндонҳои Душанбешаҳру Ёвон интиқол ёбанд, кушаду 200 тани дигарро захмӣ созад! Ҳоло ин версияи режими одамхори дурӯғгӯи рӯсиёҳи Шарипчақурович аст, дар асл бошад ин шумора метавонад хело зиёдтар аз ин омор бошад.[iii]

Ҳеҷ ҷои шигифтӣ надорад, ки чаро дар зиндонҳои Тоҷикистони пас аз сарикороии Шарипчақурзод ин қадар солҳо, ба ин густурдагӣ ошӯбҳову балвову бесарусомониҳо рух медиҳаду сагҳои муғулии булдог-Раҳмонов барои пахшу қалъу қамъи асируфтодагон «сафарбар» баҳри «безараргардонӣ» мегарданд. Вале ба ин нуқтаи масъалаи таваҷҷӯҳ фармоед, ки ҳамагӣ «ошӯбҳо»-и воҳиманок танҳо пас аз  Сулҳи кашидашудаи дурӯғини режими нотоҷики Шарипович рух додан дорад. Як сабаб дорад: то соли 1997 дасти ғадру қатли Шарипчақури тоҷиккуш боз буду ҳар гоҳе хумори  нӯши хуни тоҷикаш мегирифт, мигҳову болгардҳову зиреҳпӯшу тӯпхонаҳои аз хоҷагонаш баорият гирифтаро ба 4 самти Тоҷикистон «сафарбар» мекарду дарёе аз хун равон мекарду мегуфт: «Мо бо хун омадаву бо хун меравем».  Вале пас аз созишномаи сулҳи «да-ридашуда» аз тарафи Шарипуф, ягона ҷои озодона куштани тоҷикон ҳамоно зиндонҳо боқӣ монда аст, ки пеш аз ҳар як ИНТИХОБОТИ ТЕАТРӢ дар он рафта хуни тоза мерезад!!

Чаро ин синдроми «интихобофобия» дар вуҷуди Шарипович ин ҳама солҳо ҷой гирифта астро мо аз таҳқиқоти «Радиои Озодӣ», ки чунин гуфта аст, метавонем решаёбӣ кунем: «Аз сӯи дигар, ин як давраи авҷи талошҳои ӯ (Э. Р. Ш.) ба таҳкими қудрати шахсияш буд, ки пас аз интихоботи моҳи ноябри соли 1996 зарбхӯрда намудор мешуд.

Ҳарифаш дар сабқати президентӣ, сарвазири собиқ, Абдумалик Абдуллоҷонов худро барандаи воқеии интихобот ва Раҳмонро ғосиби қудрат меномид. Афзун бар ин, Абдуллоҷонов аз тарафи бахши мардум вориси сулолаи Хуҷанд ба шумор мерафт ва ақидае роиҷ буд, ки дар мавҷи ҳасрати мардум дар ҳаққи оромию рифоҳи замони шӯравӣ пирӯз гаштааст».

Оре ҳар боре Интихобот барпо мегашту Раҳмони ҷанговар дар он шикасти сиёсӣ мехӯрд, қасдашро ё аз зиндониён ё аз тазоҳуротгарон мегирифта аст.

Барои мисол; моҳи майи соли 1997 дар Хӯҷанд бар зидди ҳукумати бефаросатҳои олучашакаровхӯр тазоҳуроти густурда барпо шуд, ки Шариповичро девона кард. Ва рафта, чуноне дидем, қасдашро дар моҳи апрел аз зиндониён гирифт, то чашми шимолиҳоро битарсонаду зимнан лидерҳои мардумие чун Хуршед «Тайсон» ва атрофиёнашро «безарар» гардонад.

«Вақте ки нерӯҳои давлат барои ҳабси гурӯҳи Хуршед — Тайсон Абдушукуров ба деҳаи Қистакуз ё Хеставарз омаданд, ин гурӯҳ силоҳ дар даст аз худ дифоъ кард. Чандин нафар аз ҳарду ҷониб ба ҳалокат расид ва Хуршед ё «Тайсон» дар охирин лаҳза худкушӣ кард. Як узви дигари гурӯҳ низ норинҷакеро мунфаҷир карда, худро ба ҳалокат расонд».

Чуноне мебинем,  ҳам тазоҳуроти моҳи май, ҳам қатли оми зиндониён дар моҳи апрел, ҳам рафта дар Хистеварз куштани «Тайсон»-у тарафдоронаш, ҳам мавриди сӯиқасди дурӯғин (худаш ташкил карда буд, то баҳонае шавад барои қатли оми шимолиҳо ва қасду нафраташро, ки реша дар шикасташ дар баробари Абдулмалик дошт, пардапӯш кунад) қарор гирифтанаш, ҷуз дасисаи худаш чизе беш набуд.

Шахсан, чун раддипойковӣ кардам, ҳама «лашкаркашӣ»-ҳои Раҳмонов чи ба Шимолу чи ба Ҷанубу чи ба Шарқи кишвар ҳамчун Темурланг реша дар шикастҳои интихоботияш дошта аст. Ҳаминки натиҷаҳои сандуқҳои раъйро барояш аз манотиқ гузориш медоданд, ҳар минтақае, ки ба рақиб, ё ҳизби дигар бештар овоз медода аст, ҳатман дар онҷо чун Рашт «гурӯҳҳои ҷиноятӣ» сару каллаашон пайдо мегаштаву Раҳмоновро ба «безараргардонӣ» «маҷбур» мекарда аст, то дар ҷаласаҳои пас аз куштораш баҳонае дошта бошад, ки «хай дигар илоҷ набуд»! Бале барои Чингизу Ҳолекуву ҳамтоёнашон ҳамеша ҷуз истифода аз силоҳ «чораи дигар набуда аст», ин Раҳмонов ҳам сагаке аз ҳамон шағолони тоҷиккуш аст!

Дар пушти ин моҷаро бошад дарди ниҳони Раҳмонов нуҳӯфта аст, ки алами шикасташро бо террори навбатӣ аз милияти тоҷик, ки ӯро чун хугу гуроз бад мебинанд, мегирифта аст!

Агар ҳодисоти занҷиравии солҳои 1997-и Шимоли кишварро бо ҳодисоти занҷиравии Бадахшон, ки аз соли 2012 то 2022 ба дарозои 10 сол тӯл кашид, муқоиса намоем, боз ҳам ҳамон сенорё, ҳамон дарди Шарипчақурович, ҳамон тинати хугонаи манфури ӯ пеши назар бармало мегардад, ки он реша дар шикасти интихоботияш дошта аст.

Вақте мардуми шарифи Бадахшон бар алайҳи Нотоҷик-Раҳмонов дар интихоботҳо овоз дода, раъйи худро ба аҳзобе чун ҲКҶТ, ҲСДҶТ ва ҲНИТ доданд, малъун-Раҳмонов аз ҳамон «муборизаи интихоботӣ»-и суннатии чингизӣ – қатл кор гирифт.

Ба як фарқ, он ҳам инки мардуми Шимол чун мардуми  Бадахшон сароғоз тазоҳуроти осоишта карданд, вале шимолиҳо аз «Тайсон» чун бадахшиён то охир ҳимояти физикӣ накарданд. Ва ба ҳамин қазияи лидерони мардумии Шимол бо як бераҳмии тамом хотима дода шуд, вале бадахшиён тӯли 10 сол лидерони мардумияшонро чун гавҳараки чашм дифоъ карданд.

Ба фарқ аз Хӯҷанд дар Бадахшон зиндону зиндониён набуданд, то Шарипович сагҳои муғулияшро барои тарсондани бадахшиён «сафарбар» кунад, то бо баҳонаи «ошӯб дар зиндон» садҳо тани ононро қир кунанд. Аз ин рӯ,  Раҳмонов барои қасди шикасти интихоботияшро аз онон гирифтан, пайи баҳона мегашт! Вале баҳона намеёфт, то инки худашон онро бори аввал бо қатли генерале тарроҳӣ карданд, вале сиррашон фош шуду мардум, якҷоя, бар зидди лашкари чингизии Шарипович чанд рӯз ҷанги мусаллаҳона карда, ҷузъу томҳои Шарипчақуровичро аз минтақа берун карданд, албатта бо миёнҷигарии шодравон Оғохони IV.

Ва Сабзаалӣ Мамадризоев, раиси шӯъбаи ҲНИТ-ро айнан барои иштироки фаъъолона дар интихоботҳо дар 24 уми июли 2012, террор карданд! Вагарна ӯ ҳатто силоҳе бар даст надошт, ва «муқобилияти мусаллаҳона» ҳам аз худ нишон надода буд!!

 Раҳмонов боз дасиса пароканда, Гулбиддин Зиёбекро бидуни ягон айбу гуноҳ, дар рӯзи равшан, чун «Тайсон»-и шимолӣ куштанд! Ба як фарқ, ки Гулбиддин Зиёбек аслан силоҳе надошт, ва як таппончаро сагҳои муғулӣ бурда, назди ҷасадаш монданд! Кош чун «Тайсон» силоҳ медошт, то муфту номардона куштанамешуд!

Пасон, лидерони мардумии Бадахшон: Муҳаммадбоқирро хоинона тирборон карда куштанд. Ва як қисмашон, чун дастаи мусаллаҳи гурӯҳи «Тайсон» ҳаёти худро бо худкушӣ, вале ба дасти ин ҷаллодон наафтодан фарҷом доданд.

«Чандин нафар аз ҳарду ҷониб ба ҳалокат расид ва Хуршед ё «Тайсон» дар охирин лаҳза худкушӣ кард. Як узви дигари гурӯҳ низ норинҷакеро мунфаҷир карда, худро ба ҳалокат расонд».

Вале лидерони Бадахшӣ ин бор чун соли 2012, ва чун дастаи «Тайсон» дар соли 1997 наҷангиданду муфт кушта шуданд.

Пас аз ҳодисоти моҳи апрели соли 1997 аз Шимол ва пас аз қатли оми мардуми Рӯшон садҳо нафар фаъолони сиёсӣ, фаъолони ҷомеаи шаҳрвандӣ ва ҳаркӣ барои Раҳмонов нописанд буд, барои солҳои мадид равонаӣ зиндон шуданд.

Агар ИНТИХОБОТ дар кишварҳои демократӣ барои миллатҳо саодату пешрафту навгонӣ оварад, барои тоҷикон ҷуз қатли майдонӣ, қатли зиндонӣ, ва пуркардани зиндонҳо аз интихобкунандагоне, ки бар алайҳи Раҳмонов ва ҳизбаш овоз додаанд, чизе бештар самару армуғон надошта аст.

Ягон сабаби мантиқии дигар надорад ин корҳо; худаш заминаҳои ошӯбро таҳия карда, худаш онро барпо карда ва сагонашро худаш барои «безараргардонӣ» мефиристаду аз хуни тоҷик, инак, 33 сол аст, ки холҳои сиёсӣ касб мекунад. Ҳар як садои тири шилликшуда дар зиндонҳо қабл аз интихоботи дурӯғинаш як миллион садоро дар ҳулқумҳо хафа хоҳад кард. Санҷидаасту медонад, ки натиҷаи хуб дорад хунрезӣ қабл аз «интихобот» ва баъд аз он.

Интихобот «санҷишгоҳ»-и навбатии Раҳмонов ва режими нотоҷикаш аст, ки ба василаи он раъйи мардумро на барои интихоби худу атрофиёнаш, балки назари навбатии миллатро нисбати худаш дармеёбад! Ва пас аз дарёфти «фикр»-и миллат пайи чора: қатлу террору зиндонисозии навбатӣ барпо мешавад!

Аммо, ин дафъа як каме саросема шуда, қабл аз фаҳмидани «фикри миллат» сагони муғулияшро равонаи зиндон кард!!

Қабл аз маълум гаштани фикри миллат «Инқилоби навбатӣ»-яшро ташкил карда, даҳҳо нафақахӯрро умрбод  равонаи зиндон кард. Ин ҳама «юриши зиндону пахши он ва хунсосозии Инқилоби навбатӣ» заминаи дигари Интихобот аст, ки бояд ин режими хуношомро сулолавӣ кунад – Рустами гунг ҷонишини хари Калон шуда, ҳамин говигариро идома додан гиранд!! Гӯё миллати тоҷик ким-чи гуноҳи азалие карда аст, ки бояд то рӯзи Растохез гирифтори муғултаборон бошанд? На. Гуноҳамон дар он аст, ки тақдири худро ба дасти худ намегирему онро ба дасти як мушт хару гову муғулу арозилу дузду раҳзану туппой дода, ин тӯдаи хармағзро «Пешво» гуфта гаштаем! Ҳақиқату ҳувияти худро гум карда, пайи ботили дигаронем! Аз ин рӯ сарсону нигарону ба умеди дигаронем!

Ва, инак, боз интихоботи қарибулвуқуъу инак, боз Инқилобу инак, боз ошӯби зиндониёни Ваҳдат!

Агарчи соли 1997 барои «сарнагунӣ»-яш клани шимолиҳоро дар сӯиқасд ба ҷонаш муттаҳам карда, ҳамагиро қалъу қамъ карду зиндониҳоро тирборон кард, инак, ин сол ҳам ҳамон сенорёи санҷидашудаи куҳнашударо айнан такрор кард: аввал боқимонда мӯсафедони «инқилобгар»-ро бо баҳонаи сӯиқасди сиёсӣ ҷамъу ҷӯр карда вориди зиндон карду барои рӯпуш сохтани ин ҷинояти ошкораш сагонашро вориди клеткаҳои зиндон карду ҳарчи миқдор дили муғулии тоҷиккушашон хост, хуни ҷавонони тоҷикро барҳадар рехтанд!

Барои чӣ мо дар мавзӯи «Интихобот» ин ҳама оид ба аҳзобу зиндонҳову тазоҳурот сухан гуфтан дорем?

 Чун, агар аҳзоби мустақил набошанд, Раҳмонов бо «ҳизб»-и Шарип-Чақури палид вориди рақобат мешавад? Дар асл худи Шарипович дар умраш, ба ҷуз интихоботи ғайриқонунии 6 уми ноябри 1994 бо касе вориди корзори интихоботӣ нагашта аст, чун талхии шикасти рақобатро дар баробари Абдуллоҷонов чашида ва то кунун талхияш дар «рӯи ҷигари говонона»-аш нишаста асту аз дидани рақиби сиёсӣ дилзанак мешаваду дуд аз димоғи чингизияш ба осмон дакка мехӯрад!

Гуфтем, ки то  интихоботи боз ҳам дурӯғини соли 1999, ки пас аз он Раҳмонов барои абад нақшаи аз байн бурдани рақобати солими интихоботиро дар Ҷумҳурӣ аз байн бурд, 12 ҳизби расмӣ ба қайд гирифта шуда буд, вале дар соли 1999 дигар танҳо 6 ҳизби нимколаҷон боқӣ монда буд, ки дигар мурдаро монда пайи тутхурӣ мегаштанду танҳо функсияи қонуният бахшидан ба спектаклҳои Раҳмоновро, ҳар сари чанд сол, дар интихоботи ғайришаффофу пуртақаллуб иҷро мекарданд. ИНОТ бошад тақрибан пароканда гашта буд. Давлат Усмон гӯйё рақиби Раҳмонов вале на ситоде буду, на тарғиботи интихоботие. Метавон гуфт оғози мазҳакаи сиёсӣ ва рукуду бадбахтии миллат аз ин солу пас аз ин интихобот оғоз ёфт.

Сафи аъзои ин аҳзоб ба ҷои зиёд шудан, рӯз аз рӯз каму камтар шудан мегирфит, то инки ин аҳзоб саранҷом аз ҳизб ба «ҲИЗ» мубаддал шуданд! Аз ин 6 ҳизб ҲНИТ-ро соли 2015, боз ҳам пас аз «Инқилоби навбатӣ» одамхудои тоҷикон барои бори 4-ум басту аъзои аршадаш қалъу қамъу зиндонӣ гашта, қаториҳояшро бо тӯҳматҳои сохтаву бофта,  бо моддаи 307 равонаи зиндонҳо кард.

Айни ҳол ҳизби мухолиф пайравону аъзояшро ба ҷои расонидан ба курсиҳои парлумон, чун Саидҷаъфар Усмонзода рост вориди зиндон, бари Зайд Саиду Шокирҷон хоҳад бурд. Ана ин аст Демократия по – Рахмонский!

Интихоботи демократӣ ва демократияи «тоҷикӣ-шарқӣ»—е, ки умре Саидҷаъфар Усмонзода аз он ситоиш мекард. Акнун, дар шкураи худаш эҳсос кард, ки «Восток – дело тонкое» чӣ маъно дошта аст. Ба гуфти шодравон Ш. Шабдолов, бо як қанот парвоз карданӣ бошед, паридан гиред. Мебинем то куҷо мепаред? Шабдолов надид, ки аҳзоби ҳизу сарҳизалаки олии мо то ба куҷоҳо, то ин дам,  паридану ҷазир карданду расиданд!

Аз таърихчаи аҳзоби сиёсӣ пас аз касби истиқлолият:

Аҳзоби 12-гона инҳо буданд:

1. Ҳизби Коммунистии Тоҷикистон. Бо таваллуди Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон дар санаи 05. 12. 1929 таъсис ёфт ва соли 1931 аввалин анҷуманашро баргузор кард. Ва то соли 1991 ягона ҳизби беалтернативаи яккатози дастнишондаи Болшевикҳо боқӣ монд. Ин яккатозиро коммунистҳои «демократишуда» пас аз соли 1992 то имрӯз дар қабзаи худ гирифтаанд. Дар аҳди Шӯравӣ ҳам «интихоботҳо» барпо мешуд, ки мисли интихоботҳои имрӯзи Шарипович аст, ки аз боло то поён кадрҳоро «таъйину ҷобаҷогузорӣ» мекарданду онро “интихоботи шаффофу демократӣ” меноманд ва аз будҷети кишвар (на ҳизб) маблағгузорӣ мекунанд!!

•  Ҳизби Демократии Тоҷикистон. 3 палатформа дошт, ки ин платформаҳои (Теҳрон, Алмаато ва Душанбе)-ро ташкил медод ва дар солҳои гуногун, ҷудо аз ҳам ташкил ёфтаанд. Платформаи теҳронии он 20.07.1995 таъсис ёфта, дар интихоботи 1999 ҷудо аз ҳамдигар вориди корзори интихоботӣ гашта, ҳамон сол фаъолияташ қатъ гардид. Чун парокандагӯ ва парокандакор буданд!

•  Ҳизби Сотсиалистии Тоҷикистон. 6. 08. 1996, пас аз онки Раҳмонов идеяи С. Кенҷаевро мабнӣ бар ташкили Ҳизби Халқӣ ва Фронти Халқӣ аз худ кард, ташкил ёфт. Вале пас аз юриши  М. Худойбердиев дар ноябрмоҳи соли 1998, тӯҳмат ба ҳамдастию дасисаманд будани роҳбари он зада шуду дар саннаи 30.03. 1999 С.Кенҷаевро Шарипович террор кард!

• Ҳизби ягонагии халқ. 16.12.1994 таъсис ёфта, дар санаи 08.12. 1998 чун ҲСТ муттаҳам ба «ҳамкорӣ» бо Худойбердиев шуда, фаъолияташ қатъ гардид.

• Ҳизби Халқии Тоҷикистон – ҳизби ҳоким, ҳизби ходим ва ҳизби яккатоз. 15 12.1994 таъсис ёфта соли 1998 ба он вожаи «Демократӣ» изофа ва моли Раҳмонов шуд. Раҳмонов рӯзе вориди Пойтахти тоҷикон рӯи БТР-и русию узбакӣ шуд, ҳизбе ҷуз ҳизби доҳии пролетариатҳои ҷаҳон – Ленин надошт. Вале аз 1992 то 1994 ва то имрӯз ягон ҳизбу мазҳабу дине ҷуз Ясои Чингизҷаддаш надошту надорад! Ин «ҳизб» дар тинати ҳар як чингизтабор аз азал дарҷ аст. Зарурат нест барои чингизхисол шудан чун коммунистҳо варақаи ҳизбӣ дар киса дошта бошӣ. Дар рагу пайвандат хуни Чингизи малъун ҷорӣ бошад, ҳамин кофист то одамхор гардӣ!

Ин ҳизб моли А. Достиев буд, ки пасон Раҳмонов чун дигар ашёву дороиҳои ғораткардааш аз худ карду имрӯз онро метавон «Ҳизби Оила ё сулолаи касифи Раҳмонов» номид, чун ҳама авлоди Раҳмонов варақаи ин ҳизби падарияшонро дар киса доранд! Ҳизбе, ки саравлодашон аз Достиев дӯздида буд.

• Ҳизби Наҳзати Исломии Тоҷикистон. Соли 1990 ҳамчун шӯъбаи Ҳизби Наҳзати умумуишӯравӣ қайд гашта, моҳи декабри соли 1991 пас аз касби истиқлоли давлатӣ дубора дар ҷумҳурӣ қайд гардид. Соли 1993 аз ҷониби Раҳмонов мамнуъ гардида, 12. 08. 1999 себора қонунан иҷозати фаъолият касб кард. Соли 2015 чорбора «ҳизби экстремистӣ-террористӣ» эълон шуд. 

• Ҳизби Адолатхоҳи Тоҷикистон. 26.02.1996 ба қайд даромад.

• Ҳизби Аграрии Тоҷикистон. 31.12.1998 қайд гардид

• Ҳизби Шаҳрвандони Ватанпарасти Тоҷикистон – “Иттиҳод”.  24.04.1995 қайд гардида буд.

1. Ҳизби Адолат ва Тараққӣ (Ҳизби Сотсиал-Демократи Тоҷикистон). 05.04.1999 аз қайд гузашта, моҳи марти соли 2003 расмӣ гашта, Ҳизби Адолатхоҳи Тоҷикистон ба он пайваст.

1.  Ҳизби дигаргунсозиҳои иқтисодӣ ва сиёсӣ. 05.04.1994 ба қайд гирифта шуд. Моҳи марти 1999 фаъолияташ қатъ гардид.

1. Ҳизби 12-ум  шояд Растохез бошад, ки аз он Иброҳим Усмонов амдан дар асараш ном набурда аст[iv].

Мавзӯи асосӣ – ИНТИХОБОТ.

Вожаи «Интихобот» пас аз фурӯпошӣ ё ҳангоми вопасин нафасҳои Шӯравӣ дар лексикони тоҷикон муд шуд. Чун дигар вожаҳои «феодалӣ», дар аҳди яккатозии шӯравиҳои сурхмафкураи манқурт ин вожа истифода намешуд, балки ба ҷои он вожаи интернатсионалии урусӣ – вибор истифода мешуд. Вакил надоштем. Вакилонамон костюму туфлӣ надоштанд. Қарз карда, омада «депутат» мешуданд. Президент надоштем. Раиси Шӯрои Олӣ доштем. Ҳичӣ надоштем. Манқурт будем. Манқуртҳои серу пур будем. Ҳоло Раҳмонов бо демократияи манғитию феодалии мазҳакавияш омаду манқуртҳои серупурро гастарбайтеру чуркаву муҳоҷирони умрбоди корӣ кард! Ҳам системаи то ҷое ниҳодинашудаи Шӯравиро дарҳам шикасту ҳам ҷаҳони навине барои тоҷикон сохтан натавонист ё нагзоштандаш бисозад, чун марионеткаи русу узбак буд, ҳоло ғуломи 3-тарафа шуда аст.

Дар Қурон ғуломи яктарафаро аз дутарафа «озодтар» медонанд[v], вале ин ғуломи 3-тарафаи элакгаштаро чӣ ҳукм бидиҳем?

Мо барои шарҳи бештари мафҳуму маънои вожаи Интихобот, ки шакли ҷамъи вожаи арабии «интихоб» аст пардохта, онро аз Энсиклопедияҳои Советӣ ва  Миллии тоҷик ва дигар манобеъ, хулосатан, зикр хоҳем кард.

Интихобот аз решаи калимаи  نخب   дар шакли انتخب    сохта шуда, масдари феълист – انتخاب  ва шакли ҷамъаш ҳаст: انتخابات

Агар ба мазмуни феъли نخب    диққат диҳем, он бо калиамаи نخبة    нухба, ки дар забони мо дар шакли «нухбагон» бисёр ба назар мерасад, ҳамреша аст. Маънои нахаба дар қомуси арабӣ ба арабӣ чунин омада аст:

1.»نَخَبَ الشَّيْءَ»: أَخَذَ نُخْبَتَهُ، أَيْ مَا هُوَ مُخْتَارٌ مِنْهُ

Нахаба – гули чизеро сарчин кардан аст. Яъне аз байни чизҳо (ё интихобшавандагон) беҳтарину саршиностарину тавонотарину маҳбубтарину боарзиштаринашонро «баргузидан» аст.

Маънои дуюми он ҳам мароқангез аст:

 2″نَخِبَ قَلْبُهُ»: جَبُنَ

Нахиба қалбуҳу – тарсончаку буздил шуд. Яъне ҳар тарсончаку буздиле наметавонад «нухба» — elite  бошад, аз ин рӯ, аз онҷо ки Раҳмонов ва «элитагаштагон»-и говбонаш (Нахб) – буздил ҳастанд, дар интихобот умре тақаллуб мекунанд. Бояд иқрор шаванд, ки инсони нотарс ниёз ба тақаллубкорӣ надорад.

3. النَّخْبُ : مصــ.- من الرجال: الجَبَان

Итихобот дар Энсиклопедияи милли Тоҷик, ба фарқ аз Энсиклопедия  советии Тоҷик, ки дар он бо чанд ҷумлае хулоса шуда асту арзиши иқтибосоварӣ надорад[vi], доманадор шарҳ дода шуда аст, ки дар зер онро мухтасаран меорем, то тоҷиконе, ки кам доиратулмаъориф мехонанд, аз ториху ҳақиқату рушди Интихобот (ELECTIONS) дар саросари олам огоҳ шаванд ва демократияву интихоботи худиро бархеста бисозанд. Дигар миллатҳо ҳам заҳмат кашида то ба рӯзи озодӣ расидаанд, мо бо хобу хаёл мехоҳем рӯзе ба некрӯзӣ бирасем, вале таърих ба мо дар мисоли хоби ҳазорсолаи аҷдоди сиёсатгурезу дунёбезорамон нишон дод, ки сад ҳазор соли дигар ҳам ҳамин гуна фаросати сиёсию ақлонияту менталитетро давом додан гирем, абераҳомон ҳамин ҳолеро хоҳанд дошт, ки аҷдодонамон имрӯз ба мо мерос гузоштаанд! Бадбахтии имрӯзи мо реша дар бефаросатӣ ва дунёбеғамию масъулиятгурезии аҷдодонамон дорад! Бало ба паси гузашта, вале моро имрӯз чӣ бало зада, ки боз ҳам аҷдодгуна рафтор дорем?! Ба умеди кистед, тоҷикон? Ин кишвари кист, тоҷикон? Фарзандони кадом миллат бояд насл андар насл дар ин марзу бум зиндагонӣ кунанд? Ба ояндагон чӣ низоме гузоштаниед? Нашавад, ки ҳамин диктатураи муғулмаобонро? Ҳамин аст интихоби вопасини мову шумо? Чаро ҳамагӣ сукут кардаеду пайи чора нестед? Ҳамин зиндагии ғуломона писандатон аст? Фарзандону наберагони худро ба ғуломӣ гузоштаниед? Раҳм надоред? Мардонагӣ надоред? Ҳамин гуна то ба кай бо зиллат хоҳед зист?

Идома…

Чун дар саросари олами исломӣ аксаран низомҳои ғйаридемократӣ ва бештар истибдодию манархию мафиозӣ ва кланӣ (бо номи демократӣ) амал мекунанд, ягон намунаи демократии шаффофе аз ҳеч кадомашон аз машриқ то ба мағриб овардан наметавонем. Чун ақлонияти 1000-у чандсолаи «шоҳу маликпарастона»—и мо то кунун ба мо иҷозат намедиҳад, ки ба мазмуну мафҳуми интихоботу демократия пай барем. Ва агар ҳокимонамон ба ин арзишҳо пойбанд гарданд, аслан ба ҳукумат даст нахоҳанд ёфт. Аз ин рӯ,  интихоботро арабҳо «интисобот» انتصابات мегӯянд, ки ҳамон маънои «таъйиннамоӣ»-и имрӯзи моро дорад. Онро режими кавдани имрӯза «ҷобаҷогузории кадрҳо» ҳам меномад, ки идомаи ҳамон фаҳмиши манғитиёни мансабфурӯшу болшевикҳои «синфиатгаро» аст .

Аксарияти ҳизбҳои шашгонаи имрӯзаи мо ҷузъигароянд на фарогаро, ба ин маъно, ки гӯё ҳар кадоме омадаанд, ки масалан соҳаи аграриро «ислоҳ» кунанд ё ҷомеаро рӯбароҳ кунанд, ё чун Наҳзати Исломӣ ормонҳову одобу ахлоқи исломиро ниҳодина кунанд.

Дар ҳоле ки, аслан, барои як Амрикои Бузург ҳамагӣ 2 ҳизби сиёсии пуриқтидор кифоят карда, ки дар ҳама соҳаҳои ҳаёт пешсаф бошанд, ва танҳо дар кишварҳои диктатории ақабмондае чун Тоҷикистон аст, ки ниёз ба 12 ё 6 ҳизб буда аст.  Ва инак ин 6 ҳизб ҳам ҳамагӣ гумному беамалу нолозиманду сохтаи мағзи тирании Раҳмонов, ки барои спектаклҳои сари чанд сол ташкил мекардааш нақши «Мири Наврӯзӣ»-ро иҷро мекунанд. Наҳзат бошад;  ронда шуд.

Асли матлаб, иқтибос аз ЭМТ:

ИНТИХОБОТ, раванди баргузидани шахсе барои уҳдадориҳои мансабии умумӣ аз тариқи раъйдиҳӣ. И. Яке аз рукнҳои асосии ҳокимияти мардумӣ, шакли ифодаи иродаи сиёсии халқ ва омили дар амал татбиқ кардани ҳуқуқҳои конститутсионии шаҳрвандон ва интихоб кардану интихоб шудан ба мақомоти ҳокимияти давлатӣ ва худидоракунии маҳаллӣ, роҳи қонунӣ гардонидани ҳокимияти сиёсӣ ва демократикунонии ҷомеа мебошад. И. Раванди демократии сиёсӣ ва натиҷаи ҷустуҷӯи дуру дароз ва ихтилофноки таърихии ҷомеаи инсонӣ барои дарёфти тарҳи беҳтарини ташаккул, рушд ва идораи давлат мебошад.

Истилоҳи «овоздиҳӣ» (SELECTION) таърихи қадим дошта, аз Спарта боқӣ мондааст, ки дар он мақомоти олии ҳокимияти давлатӣ (герусия) дар раванди маҷлиси умумӣ (апелла) ва бо роҳи фарёдзании умумӣ ташкил мешуданд. Узви герусия шахсе интихоб мешуд, ки ба тарафдории ӯ аз ҳама баландтар фарёд мезаданд. Маҳфуми «қуттии интихобот» ҳам аз Афинаи Қадим ба замони мо расидааст. Афинагиҳои қадим дар рафти овоздиҳӣ ба қуттии И. Сангҳои сафед ё сиёҳи худ – «бюллетен»-ро мепартофтанд. Санги сиёҳ маънои «зид» ва санги сафед маънои «тарафдор»-ро дошт. Ибораи маъмули «сақои сиёҳ партофтан» ба маънои муқобил овоз додан истифода мешуд. Дар шаҳр-давлатҳои Юнони Қадим ба мансаби давлатӣ шумори каме аз шаҳрвандони ҷинси мард, озод ва сарватманд бо овоздиҳии бевосита ва ошкоро интихоб мешуданд. Дар Ҷумҳурии қадими Рум ҳайатҳои судро қишри озоди он кишвар бармегузиданд. И.-и Англия аз асри 13 м. Оғоз шуд.

Раъйгирии махфӣ аз соли 1882 ҷорӣ шуда, занон соли 1928 ҳуқуқи интихоботиро соҳиб гардиданд.

Дар замони муосир мамлакатҳое, ки дар онҳо И.-и намояндагони мардумӣ ба мақомоти ҳокимияти давлатӣ вуҷуд надошта бошад, ангуштшуморанд. На дар ҳамаи кишварҳо И. Бо роҳи демократӣ гузаронида мешавад.

Намудҳои И. (вобаста аз хусусияти таъсири байниҳамдигарии давлат ва ҷомеаи шаҳрвандӣ):

1. И.-е, ки дар шароити тобеи давлат будани ҷомеаи шаҳрвандӣ гузаронида мешавад. Ин хосси низомҳои сиёсии авторитарӣ буда, тамоми қарорҳои асосӣ дар бораи ҳайати вакилон, мундариҷаи барномаҳои пешазинтихоботӣ пешакӣ аз тарафи роҳбарияти сиёсии мамлакат (хунта, олигархия, ҳизби яккаҳукмрон ва ғ.) қабул мешаванд. Интихобкунандагон дар бораи номзадҳо ва барномаҳои онҳо чизе намедонанд. Набудани имконияти интихоби номзади беҳтарин ва ташкили манзараи сохтаи дастгирии умумихалқӣ аз он далолат мекунад, ки дар ин кишварҳо ҳуқуқи воқеии ташаббуси интихобкунӣ на дар дасти мардум, балки дар дасти бюрократияи ҳизбӣ мебошад.

Чунин амалия на фақат хосси собиқ ИҶШС буд, балки дар Покистон, Индонезия, Филиппин ва чанд кишвари дигар низ ҷой дошт. (Тоҷикистон саромад ва бадтарини онҳост. Иловаи аз мо).

Вобаста ба он ки ба кадом мақомоти ҳокимияти сиёсӣ номзад интихоб мешавад, И. Ба ҳокимияти қонунгузор – парламент, иҷроия, мақомоти сатҳи гуногун ва судӣ фарқ мекунад. Дар Тоҷикистон танҳо вакилони парламент, Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ва мақомоти маҳаллии ҳокимияти намояндагӣ интихоб мешаванд. Пас аз ҷанги шаҳрвандӣ дар ҷумҳурӣ бо мақсади ором нигоҳ доштани вазъи сиёсӣ роҳбарони мақомоти ҳокимияти иҷроя ва худидораи маҳаллӣ на интихоб, балки таъйин мешаванд. Дар бархе аз мамлакатҳои демократии дунё ИМА, Фаронса, Руссия ва ғ., роҳбарони ҳокимияти иҷроия ва судӣ интихоб мешаванд.

И.-ҳои бевосита, бавосита ва бисёрзина вуҷуд доранд. Дар И.-и бевосита намояндагонро худи шаҳрвандон интихоб мекунанд. Дар И.-и бевосита аксаран бештар вакилони палатаи поёнии парламент, парламентҳои якпалатагӣ, мақомоти ҳокимияти вилоятҳо, шаҳру ноҳияҳо ва деҳот интихоб мешаванд. Дар баъзе аз мамлакатҳои мусулмонӣ (Покистон, Бангладеш) шумораи муайяни занҳо ба вакилии палатаи поёнӣ аз ҷониби худи парламент интихоб мешаванд. Дар парламенти якпалатагӣ шумораи муайяни вакилонро метавонад президент аз ҳисоби шаҳрвандони шинохтаи мамлакат таъйин намояд (дар Миср то 10 нафар). Дар Тоҷикистон аз 33 нафар узви палатаи болоӣ – Маҷлиси миллии Маҷлиси Олӣ 25 нафар дар маҷлисҳои умумии вакилони мақомоти намояндагии ҳокимиятҳои маҳал интихоб мешаванд ва 8 нафари дигар аз ҷониби президент таъйин мегарданд. Дар бисёре аз мамлакатҳо президентҳо, вакилони палатаи поинӣ ва болоии парламент (Бразилия, ИМА) ва сарвазирон (Исроил) бо роҳи И. Интихоб мешаванд. (Ҳоло Раҳмонов на 8 нафар, ки аз А то Я ҳамаро «таъйин» мекунад. Илова аз мо).

И.-и демократиро як қатор аслҳое муайян мекунанд, ки дар қонунгузории интихоботӣ ҳамчун шарти зарурии таъмини ҳуқуқ ба овоздиҳӣ ва ё ҳуқуқи овоз мебошанд, зеро бе таъмин намудани ин ҳуқуқ дигар ҳуқуқҳои инсон маъное ҳам надоранд. (Решаи ҳамаи беқонунӣ дар интихоботҳои тақаллубии ин режим ҷойгоҳ дорад. Иловаи мо) Инкори он нишони ҳадафҳои авторитарӣ ё тоталитарӣ доштани қувваҳое мебошад, ки қудратро дар даст доранд. Муҳимтарин аслҳои И.: 1. Умумӣ будан. Яъне ҳамаи шаҳрвандон, новобаста ба ҷинс, мансубияти нажодӣ, миллӣ, синфӣ ва касбӣ, забон, даромад, таҳсилот ва ғ.  ҳуқуқи ширкати фаъол ба сифати интихобкунанда ва ғайрифаъол ба сифати номзад дар И.-ро доранд. Ҳамзамон, барои татбиқи ин асл як қатор маҳдудият ҳо мавҷуданд, ки асосан ба синну сол, ноқисулақлӣ ва доғи судӣ вобаста мебошанд. Дар баъзе мамлакатҳо то имрӯз маҳдудияти табақавию синфӣ (дар собиқ Иттиҳоди Шӯравӣ) ва маҳдудияти ҷинсӣ (дар якчанд мамлакати мусулмонӣ) ҷой дорад. (Дар Тоҷикистони кунунӣ ягон принсипи он риоя намешавад. Иловаи мо).

 Интихоботи бевосита. Интихобкунандагон бевосита намояндагону вакилон, аъзои парламент, президент ва дигар намояндагони мақомоти ҳокимияти сиёсиро бе дахолати миёнаравон интихоб мекунанд. Ин асл барои иштироки ҳақиқию умумии интихобкунандагон ва ҳамаҷониба қонунӣ будани маъракаи интихоботӣ имконият медиҳад; байни интихобкунандагону номзадҳо ягон фосилае вуҷуд надорад, касе аз номи онҳо овоз намедиҳад ва тақаллуб вуҷуд надорад.

Махфӣ будани овоздиҳӣ. Бо роҳу воситаҳои гуногуни хусусияти техникидошта махфӣ будани қарори интихобкунанда дар бораи номзади мушаххас таъмин ва эҳтимолияти дахолати қувваҳои берунаро ба интихобкунанда кам мекунад.

 Имконияти интихоби номзад. Аслан моҳияти И., аз байни якчанд номзад интихоб кардани беҳтарин нафар мебошад. Дар сурати мавҷуд будани танҳо як номзад ё ҳизб овоздиҳандагон онро на интихоб, балки маъқул медонанд. Дар мамлакатҳое, ки то ҳол низоми бисёрҳизбӣ ташаккул наёфтааст, баъзан ҳолатҳое рух медиҳанд, ки бо сабаби эътибори баланд доштани сарвари сиёсӣ, қувваҳои мухолифин номзадҳои худро пешбарӣ намекунанд, зеро медонанд, ки имконияти дар И., баранда шуданро надоранд. Дар чунин шароит иқтидори демкоратии И. Ба таври ҷиддӣ коҳиш меёбад. (Дар мисоли Тоҷикистон аз тарси Раҳмонов, то имрӯз номзадии худро  касе ҷуз Абдуллоҷонов пеш нагузошта, ё гузоштаву садди 5%-аро нагузашта аст. Иловаи мо).

Пешбинӣ кардани имкониятҳои баробар ба ҳизбҳову номзадҳо, ки мувозинати иқтидори моддию иттилоотии онҳоро дар бар мегирад. Ин баробарӣ бо роҳҳои зерин таъмин мешавад: муқаррар кардани ҳаҷми ҳатталимкони хароҷот ба ҳар як ҳизб барои гузаронидани И.; маҳдуд кардани ҳаҷми маблағҳои ташкилоту шахсони алоҳида, ки ба фонди ҳизбу номзадҳо гузаронида мешаванд; ба онҳо додани вақти баробари ройгон дар телевизион ва радиои давлатӣ.

Имконияти назорати ҷамъиятии И. Ширкати нозирони ватаниву хориҷӣ эътибори раванди И.-ро барои давлате, ки дар он маъракаи интихоботӣ баргузор мешавад, баланд мебардорад.

Дар ҳаёти сиёсии имрӯза се шакли муайян кардани натиҷаҳои И., ки онро низоми И. Меноманд, истифода мешавад:

1. Низоми аксарият (мажоритарӣ), ки дар се шакл гузаронида мешавад: аксари нисбӣ – ғолиб номзаде дониста мешавад, ки назар ба дигар номзадҳо шумораи зиёдтари овозҳои муқарраршударо мегирад; аксари мутлақ – ғолиб номзаде дониста мешавад, ки аз нисф зиёди овозҳоро (50+1) гирифтааст; аксарияти касбӣ, ки барои ғолиб гардидани номзад гирифтани аксарияти овозҳои муқарраршударо (2/3,3/4) пешбинӣ мекунад. Ин шаклҳои И., асосан ҳангоми ҳал кардани масъалаҳои конститутсионӣ истифода мешаванд.

2. Низоми баробарӣ (пропорсиалӣ), ки дар он овозҳо ба тарафдории рӯйхати номзадҳои аз ҷониби ҳизбҳо пешбаришуда дода мешаванд ва ҷойҳо қатъиян мувофиқи шумораи овозҳои гирифтаи ҳизбҳо тақсим мешаванд.

3. Низоми омехта, ки моҳиятан ифодаи низоми мажоритарӣ ва пропорсиалӣ буда, ҳар як интихобкунанда дар як вақт ҳам ба тарафдории номзади мушаххас аз рӯи ҳавзаи интихоботии якмандата ва ҳам аз рӯи ҳавзаи интихоботии умумимиллӣ овоз медиҳад. Ин низом, маъмулан, барои ба даст овардани созиш дар байни ҳизбҳое истифода мешавад, ки тарафдори низоми мажоритарӣ ҳастанд ё низоми пропорсиалиро авло медонанд.

Вазифаҳои асосии И.: ташкили низоми доимоамалкунандаи намояндагӣ; омӯхтан, ҳамоҳанг кардан ва ҳимояи манфиатҳои гурӯҳҳои мухталифи ҷомеа; ба роҳ мондани рақобати солими манфиатҳо дар давраи И. Ва ба ҳамин васила бо роҳи осоишта ҳал кардани ихтилофҳои иҷтимоие, ки дар байни қишрҳои ҷомеа ҷой доранд; дастраси мақомоти ҳокимияти давлатӣ гардонидани фикру мулоҳизаҳои мардум роҷеъ ба мушкилоти мавҷуди ҷомеа; бо роҳи қонунӣ ташаккул додани ниҳодҳои давлатӣ, ҷомеапазирии сиёсии шахс ва ғ.

Таҷрибаи таърихии халқу миллатҳо собит кардааст, ки на ҳама вақт бо роҳи И.-и умумихалқӣ беҳтарин шахсиятҳо ба сари қудрат оварда мешаванд, зеро самарнокии И., ба як қатор шароитҳои иҷтимоию иқтисодӣ, сиёсиву ҳуқуқӣ ва фарҳангиву ахлоқие вобаста мебошад, ки фароҳам набуданашон метавонад И.-ро ба омили зиддииҷтимоӣ табдил диҳад. Муҳимтарин шароити хуби демократӣ инҳоанд: муносибатҳои пурқуввати моликиятдорӣ, ки фишангҳои бозаргонӣ ва озодии соҳибкориро пешбинӣ мекунанд (дар соҳаи иқтисодиёт); мавҷудияти «синфи миёна»-и аз ҷиҳати иқтисодӣ побарҷо (дар соҳаи иҷтимоӣ);

Мавҷуд будани анъанаҳои демократӣ, ҷомеаи шаҳрвандии баркамол, низоми бисёрҳизбии пурқувват ҳамчун инъикоси гуногунии манфиатҳои иҷтимоӣ, дастнигари давлат набудани ВАО ва гуногунандешии сиёсӣ (дар соҳаи сиёсат); мавҷудияти конститутсияи ҷавобгӯи талаботи санадҳои меъёрии байналмилалӣ ҳамчун навъи шартномаи байни давлат ва халқ (дар соҳаи ҳуқуқ); ташаккули сатҳи баланди фарҳанги сиёсии мардум, баланд будани шуури худшиносии миллӣ, аз ҷониби аҳолӣ дарк кардани мансубияти хеш ба умумияти таърихию миллии худ ҳамчун заминаи ватандӯстӣ, эҳтиром ба қонун ва ҳисси масъулиятшиносии давлатӣ (дар соҳаи фарҳанг)[vii].

Аз он чи то инҷо хулосатан аз Энсиклопедияи навини миллии Тоҷик иқтибос овардем, ба ҳама маълум мешавад, ки режими Раҳмонов ба ягон талаботи мазкур дар интихоботи қарибулвуқуъ ҷавобгӯ набуда, балки баръакс як системаи тоталитариеро роҳандозӣ карда, ки Интихобот онро маҳкум мекунад. Ва аз онҷо ки тамоми фишангҳои сиёсӣ, иттилотӣ, фарҳангӣ, иқтисодӣ, низомӣ, фарҳангӣ (телевизиону радиёву ВАО ва дигар рӯзномаву маҷаллаҳо аз ҷониби буҷети миллат маблағгузорӣ шуда) дар хидмати ҲХДТ аст, тамоми шаҳрвандон, андозсупоранлагони кишварро зарурат аст, ки овози худро боз ҳам барои тақвият надодани ин режими номардумӣ сарф накунанд, балки барои аз байн бурдани ин ҳолати статус-квои дилгиркунанда ва ин режими ғайридемократии диктатурӣ, аз роҳкори БОЙКОТ ва даст кашидан аз овоздиҳӣ кор бигиранд. Хушбахтона, САҲА ва намояндагонаш (нозиронаш) алакай ин Бойкоти сиёсиро эълон карданд, ки мо бояд дар ҳамоҳангӣ бо аврупоиёну нозирони хориҷӣ аз ин амалкард пайравӣ кунем.

Зери ҳеч шароите Ҳукумати феълии мардумозори диктатурии Раҳмонов имкону ҳаққи бо зӯрӣ ба овоздиҳӣ бурдани ҳеч шаҳрвандро надорад, балки як бори дигар бо бойкотатон, шаҳрвандони огоҳи кишвар, нишон диҳед, ки дигар ба спектакли кӯҳнашудаи Раҳмонов бовар надоред ва барои зоҳиран сару сурат додан ба режими хунхор худро ба пойи сандуқҳои учаскаҳои интихоботӣ нахоҳед бурд.

Нарафтани шумо ба интихоботи дурӯғин ва бозори сарди «овоздиҳӣ» як бори дигар ба ҷаҳониён ва худи Режим нишон хоҳад дод, ки миллат  ба як интихоботи шаффоф, демократӣ, мардумӣ ва созанда ниёз дорад ва дигар аз ин гуна амалкардҳои кӯҳнашудаи «коммунистӣ» дар амри «таъйинот» хаста шуда аст.

Нарафтани шумо ба интихобот заминаи озодии ин миллат – худу бастгонатонро метезонад! Рафтанатон – идомаи ғуломӣ, бебарқӣ, бекорӣ, хастагию депрессия, дилмондагию рӯ бараҳми худоӣ, бепулӣ, бехонагиву зиндагии пасту фақиронаи кунуниятонро тӯлонитар мекунад.

Озодӣ мехоҳед – Интихоботро таҳрим кунед. Ғуломӣ мехоҳед – рафта, масхарабозӣ кунед.

Фикр мекунам, миллати огоҳ ниёз ба насиҳати сиёсӣ надорад, балки худ аз ҳар василаву фишанги дастрас барои раҳоӣ аз тори 33-сола танидаи диктатур талош меварзад.

Ва аз онҷо ки Раҳмонов душмани манфури ИНТИХОБОТИ ОЗОДУ ШАФФОФУ ДЕМОКРАТӢ аст, чун медонад никтое беш несту касе барои золиме ҷуз зулмпарастон овоз намедиҳад, ҳамеша ҳизббандӣ ва соҳиби ҳизб дарбандсозӣ карда аст. Айни ҳол дар зиндонҳои Шариповичи «демократ» на камтар аз 100 намояндагону муассисони ҳизбҳои қайдгаштаву  қайднагашта; манзурам Зайд Саид, ки мехост ҳизбе бо номи «Тоҷикисиони нав» ташкил диҳаду бо ин сабаб зиндон рафт[viii]. Мақсуд Иброҳимов, Шокирҷон Ҳакимов ва Маҳмурод Одинаев ҷонишинони  раиси ҲСДТ, 12 аъзои Раёсати Олии ҲНИТ ва депутатшавандагоне чун  Завқибек Саидаминӣ, Фаромӯз Эргашев  ва ғайраҳо,  қарор доранд!

Раҳмонов бо роҳи диктатураи оилавӣ натанҳо арсаи сиёсату иқтисоду илму ҳунару фарҳангро барои мухолифину рақибони худ танг кард, балки ин арсаи ҳаётан муҳими як миллатро барои фарзанди туппойяш Рустам ҳам ружду ҳамвор кардан дорад!

Дида мешавад, ки дар ин, бо ном интихоботи соли 2025, ба ҷуз чанд аксу чанд брошюрҳои скочпеч дигар чизе барои миллат аз ин ошуфтабозори Раҳмонӣ дар корзори интихоботи «озоди шаффофу демократӣ» барнахоҳад расид. Инҷо интихоботи ҲИЗБИ ДУЗДИДАИ РАҲМОНОВ барои аз андоз озод кардани фарзандону бастагон  ва додани имтиёзҳои давлатӣ ба худу бастагон ва оилавӣ кардани тамоми сохторҳои кишвар,  ҷараён дораду бас. Тамоми курсиву мансабҳои тасмимгирӣ дар зери куни худу духтару писару домодҳову бастагонаш қарор дошта, бо номи қонуну интихобот миллатро каллаи хар карданист. Вақте дар низоми демократӣ пешвогарӣ нест, оилагарӣ нест, 33  сол рӯи курсии раёсатҷумҳарӣ нишастан нест, хусусӣ кардани тамоми соҳаҳои ҳаётан муҳими давлат нест, балки баръакс омадану рафтан ҳаст, на омадану нарафтан, пас миллати тоҷик бояд ба ин масхарабозӣ ба номи Интихобот худро овора накунад. Бе ин ҳам инҷо диктатураи «конститутсионӣ» 33 сол аст ки барпо гаштаву ҷуз барандохтанаш аз он роҳи халосӣ нест.

Раҳмонов аз роҳи сохтакорию тақаллубу дуздии сандуқҳои блютинҳо то сатҳи Пешвои худхонда расида асту то ҳаст арсаро барои ҳизбу соҳибҳизбу интихобкунандагону интихобшавандагон ва як ҷомеаи озоду қонунӣ, танг хоҳад кард!

Дар фарҷом як чанд роҳбурдҳоеро зикр карданӣ будам, ки ВАО ва аҳли журналистикаи ҳирфаӣ бояд, дар ҷомеаҳои демократӣ, қабл ва дар аснои овоздиҳӣ, ба мисли: Маърака, модератор, бадномӣ (компромат), маркетинги сиёсӣ, мотив, пахши гардон, рекламаи сиёсӣ, электорат, ситора, пиарсоз, нишасти матбуотӣ, мусоҳиба ва ғ.. аз онҳо истифода кунанд, то мардумро аз раванди ҳодисоти қаблазинтихоботӣ ва тақаллуботи интихоботӣ  огоҳ созанд, вале дида мешавад, ки дар ин мазористон касе пайи коре нест: на оммиву на олиму на рӯзноманигорони мустақилу на ғайримустақил. На вакилшавандагонро касе дидаву на миллат хабар дорад, ки рӯзи 2-уми март чӣ хабар аст.

 Эмомалӣ Шарипович ҳамаро кашида сар дода аст!!

Пас, оташро бо оташ бояд куфт: Раҳмонов бо масхарае бо номи «ИНТИХОБОТ» шуморо кашиданист, бо БОЙКОТ-и он Раҳмоновро кашида сар диҳед!

Поёни мақола.

[i] И.УСМОНОВ ТАЪРИХИ СИЁСИИ ТОҶИКИСТОНИ

СОҲИБИСТИҚЛОЛ Нашриёти «Нури маърифат»

Хуҷанд-2003. С.162

[ii] Ҳамон ҷо. С.. 163

[iii] https://www.ozodi.org/a/2028294.html?utm_source=chatgpt.com

[iv] И.УСМОНОВ ТАЪРИХИ СИЁСИИ ТОҶИКИСТОНИ

[v] ﴿ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا رَجُلًا فِيهِ شُرَكَاءُ مُتَشَاكِسُونَ وَرَجُلًا سَلَمًا لِرَجُلٍ هَلْ يَسْتَوِيَانِ مَثَلًا ۚ الْحَمْدُ لِلَّهِ ۚ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لَا يَعْلَمُونَ﴾

(سورة الزمر: 29)

[vi] Энсиклопедияи советии тоҷик. Ҷ.2. Гавҳарак- Ирланд. Душанбе – 1980. С.623

[vii] Энсиклопедияи миллии тоҷик. ИЛМ ‒ ИСҲОҚ ҶИЛДИ 8 Душанбе 2019. С. 304-306

[viii] https://asiaplustj.info/tj/news/tajikistan/laworder/20131225/zaid-saidov-ba-26-soli-zindon-ma-kum-shud?utm_source=chatgpt.com

Сообщение Бо байкоти «ИНТИХОБОТ» Раҳмоновро кашида сар диҳед! появились сначала на ISLOH.net.

  (Бахши аввал, давраи панҷум)

  15 сентябри соли 2015 Додгоҳи Олии Тоҷикистон фаъолияти Ҳизби Наҳзати Исломии Тоҷикистон, дуввумин ҳизби пурҷамъият ва танҳо ташкилоти сиёсии динӣ дар густураи шуравии пешинро баст. Беш аз ин, онро ташкилоти террористӣ ва экстремистӣ эълон кард.

  Ин барои дуввумин бор буд, ки фаъолияти ҲНИТ дар давраи ҳукумати Эмомалӣ Раҳмонов қатъ ва мамнуъ карда мешавад.

  Июни соли 1993 Додгоҳи Олии Тоҷикистон ҳама аҳзоб ва ҳаракатҳои оппозитсионии кишвар, ҲНИТ, ҲДТ, созмонҳои мардумии Растохез ва Лаъли Бадахшонро бо як қарор ғайриқонунӣ хонда санади қайди расмии онҳоро лағв кард.

   Мусалламан, Раҳмонов ба ин роҳатӣ наметавонист, ки ҲНИТ-ро бубандад. ҲНИТ ва дар умум аҳзоби оппозитсионӣ ҳануз аз соли 1990-91 пуштибонӣ ва ҳамроҳии беш аз 40% ҷамъияти кишварро дар даст дошт. Баъди бозгашт аз ҳиҷрат ва вориди саҳнаи сиёсат шудан ҲНИТ шумори ҷамъияти тарафдорони худро ба маротиб афзуда буд.

  Раҳмонов бо бастани ҲНИТ ошкоро бо нисф ва агар воқеият бараҳнатар баён карда шавад, беш аз нисфи ҷамъияти Тоҷикистон ба набард мебаромад. Ин набард барои Раҳмонов масъалаи ҳаёту мамот буд ва мебоист тавре меҷангид, ки ҷамъияти пушти ҲНИТ карахт бишавад ва маҷол ва ёрои муқобилат надошта бошад.

Коршиносони дохиливу хориҷӣ дар робита ба ҷойгоҳ ва нуфузи ҲНИТ дар муҳит ва майдони сиёсии кишвар ибрози ақида карда онро ба як рукни муҳим ва асосии суботу амният арзёбӣ мекарданд. Барои мисол Парвиз Муллоҷонов, пажуҳишгар саршиноси тоҷик дар яке аз навиштаҳояш дар робита ба мақому манзалати ҲНИТ чунин ибрози назар кардааст:

«…Ҳизби наҳзати исломӣ бахши ҷудонашавандаи таъриху ҷомеаи ҳозираи Тоҷикистон буда, бо мурури замон ба яке аз ҷунбишҳои сиёсиву иҷтимоии бонуфузи кишвар табдил ёфтааст.

 Бояд қайд кард, ки ҲНИТ ҳамчун падидаи сиёсӣ дар арсаи байналмилалӣ ҳам ҷои бавижаро ишғол менамояд. Пеш аз ҳама бо сабаби онки дар тамоми қаламрави собиқ шӯравӣ ҲНИТ имрӯз ягона ҳизби сиёсие мебошад, ки дар заминаи арзишҳои динӣ ташкил ёфта, аз қайди расмӣ гузаштааст ва ба таври қонунӣ фаъолияти худро амалӣ мегардонад. Ва, афзун бар ин дар ниҳоди олии қонунгузории кишвар намояндаҳои худро дорад. Ҳатто дар минтақаҳои мусулмоннишини ҷаҳон вуҷуд чунин ҳизби исломии муътадилу барасмият шинохташуда падидаи камёб ва нодир мебошад.

   Аз тарафи дигар,таърихи ҲНИТ то андозае беҳамто мебошад, ки пайдоиши вай аз солҳои ҳафтодуми асри гузашта дар шароити сахти низоми шӯравӣ, таъқибу фишори давлатӣ атеистӣ, сарчашма мегирад». Наҷот.25.04.2013

 Абдулло Роҳнамо, яке дигар аз пажуҳишгарони тоҷик, ки ҳоло комилан тағйири ақида ва мавқеъ кардааст, низ иқрор ва эътироф мекунад, ки вуҷуд ва ҳузури ҲНИТ дар муҳити сиёсӣ ва иҷтимоии Тоҷикистон инкорнопазир аст:

«Дар шароити мураккаби имрӯз будани ҲНИТ ҳамчун шарики муътадили давлат ва ҳамчун яке аз унсурҳои суботи ҷомеа аз ҷумлаи масъалаҳои давлатӣ ва амниятии кишвар мебошад. Агар ба ин масъала аз нигоҳи вазъи минтақа ва ҷаҳон, аз нигоҳи манфиатҳои миллӣ ва давлатдорӣ назар шавад, дар чунин марҳала ҳама гуна талош барои заиф сохтани ин ҳизб ба нафъи давлат ва кишвари мо нест». Абдулло Раҳнамо. Наҷот.25.04.2013

Аммо, ҳамчуноне гуфтем Раҳмонов дар сар фикру хиёли дигар дошт. Вале вай наметавонист якшаба ва бо як фармон бихезаду ҳамчунин ҳизби пурнуфуз ва пуртарафдорро бубандад. То онки Раҳмонов дигарбора ҲНИТ-ро бубандад, шуруъ аз соли 2011 ба кандану кофтани зери пойи он, иттиҳомҷуиву айбмониҳо, мунтаҳо ба хусумату душманӣ даст зад ва тамоми ин ҳама муддат аз мошинаи қудрат ва зӯри ҳукумат бар муқобили он истифода кард.

 Бори дигар мутазаккир мешавем ҳукумати Э.Раҳмонов, ки акнун бештар ва ошкоротар қабилаӣ ва маҳаллӣ шуда, бадтар аз ин, сиёсати авлодиву оилавиро пеша кард, дар симои ҲНИТ мониа ва садди бузург барои идомаи ҳузури давомноки худ дар қудратро медид.

  Интихоботи парлумонии феврали соли 2010 ва маҷолиси маҳаллӣ ҳадсу тахминҳои Раҳмонов дар робита ба нуфуз ва ҷойгоҳи ҲНИТ дар ҷомеро ба яқин бадал кард ва Раҳмонов ба вузуҳ пай бурд, ки ҲНИТ пойгоҳи иҷтимоии фароху қавӣ дорад ва агар ки даст ба кор нашавад, ҳокимияташро аз даст хоҳад дод. Вай ҳисобу омори воқеии орои ин ташаккули муқтадири сиёсӣ дар интихоботи парлумониро дар даст дошт. Дар бархе аз округҳои интихоботи раъйи ба дастовардаи ҲНИТ аз 80-90% ҳам боло буд.

 Ба раёсати ҲНИТ омадани Муҳиддин Кабирӣ, ки ба фарқ аз Раҳмонов ҳеҷ рабте ба ҷанги шаҳрвандиву куштору ваҳшоният надошт, ба фарқ аз Раҳмонов, ки ҳам ҷавон ва ҳам донишманд, забондону фасеҳбаён аст ва ҳама хусусиёту хислатҳои як роҳбари омода ба мудирияти давлатро дорад ва новобаста аз ҷавонӣ дар сатҳи байналмилалӣ ҳам шинохташуда аст, Раҳмоновро то пойи ҷон тарс дод ва тасмим гирифт, ки ҳоло, ки ҳукумат ва қудрат дар дасташ ҳаст, бояд дастбакор бишавад, дирангу таъхир накунад.

  Протоколи 32/20 директиваи давлатӣ, плани ҳукуматӣ, спетспроект барои барандохтани ҲНИТ буд, ки ангеза, асос ва муҳаррики пайдоиши он ҳамин интихоботи парлумонии соли 2010 ва ба саҳнаи сиёсат омадани Муҳиддин Кабирӣ буд.

Огаҳони равандҳои сиёсии Тоҷикистон медонанд, ки Раҳмонов, ҳанӯз дар соли 2010 нақша дошт, ки ба Қонуни Асосии Тоҷикистон тағйирот ворид карда ҳама он «ислоҳот»-еро, ки баъдан, яъне дар соли 2016 ворид кард ба ин қонун бидарорад. Аммо инқилоби рангаи бархоста дар Қирғизистон, ки муҷиби сарнагунии Қурмонбек Боқиев гардид, ӯро бим дод, чун дар онҷо ҳам масъала масъалаи Максим Боқиев, писари Қурмонбек Боқиев шуда буд, ки дигар дар мақому мансаби ҳокимияти марказӣ омада ошкоро ба корҳои давлатӣ лезит мекард. Ин ҳам дар ҳоле, ки қасд ва ҳадафи асосии тағйири Қонуни асосӣ, ҳамчуноне дар майи соли 2016, акнун, ки ҲНИТ-ро «в не игре» карда буд, фароҳам овардани шароит барои овардани писараш ба ҷойи худаш ва барои худаш фароҳам кардани шароити модомулумр боқӣ мондан дар қудрат буд.

 Раҳмонов ҳамеша аз ҲНИТ ва махсусан аз зуҳури Кабирӣ дар майдони сиёсии Тоҷикистон нороҳат ва нохуш буд ва хавфу хатар ба қудраташро аз ҳамин зовия ва аз афзоиши рейтини сиёсии ҳамин шахсият медид. Ричард Ҳоугленд, сафири собиқи Амрико дар Тоҷикистон дар яке аз номаҳои маҳрамонааш ба унвони Департаменти давлатӣ чунин менигорад: ….”президент Раҳмон намехоҳад,ки пас аз Нурӣ маҳз Кабирӣ раҳбари ҳизб шавад.Куллан ҳукумат талош дорад Кабириро аз саҳна берун ва ҳошия нишин кунад”. Сафир ҳамчунин навиштааст, ки: “Раҳмонов ҲНИТ-ро як душмани хатарнок медонад ва ба бархе аз ҳамсӯҳбатони ғарбияш онро як созмони террористӣ меномад, вай инчунин мехоҳад  ҲНИТ-ро дар зери Хаймаи бузург бигирад , агар ба шарте, ки ҳис кунад, метавонад, ба он назорат дошта бошад. Ба навиштаи сафир …..” Раҳмон аз дидорҳои Кабирӣ бо сарони кишварҳои хориҷӣ ва сафарҳояш ба Ғарб шадидан нороҳат аст”. Ба навиштаи сафир Кабирӣ дар мулоқот бо ӯ гуфтааст : “ҳадафи асосии ӯ ҳамчун “сиёсатмадори мухолиф” эҳтиёт аз зиндон шудан аст”.   

  Номаи маҳрамонаи ин сафир тавассути “Викиликс” фош шудааст ва ин нома замоне навишта шудааст, ки Кондализа Райс, мушовири амниятии онвақтаи раиси ҷумҳурии Амрико аз Тоҷикистон дидан карда ва аз ҷумла бо раиси ҷумҳур Раҳмон ва ҳамчунин бо Кабирӣ, вакили Маҷлиси Намояндагон ва ноиби раиси ҲНИТ дидор анҷом додааст. Ричард Ҳоугленд, сафири Амрико дар поёни мулоқот ба Кабирӣ инро ҳам гуфтааст, ки бино бар паёми Райс ба ҳукумати Тоҷикистон “Иёлоти Муттаҳида мехоҳад ҲНИТ-ро дар саҳнаи сиёсии Тоҷикистон фаъол ва бегазанд бубинад”.

 Ин суҳбатҳо ҳанӯз дар моҳи ноябри соли 2005 доир шуда ва ҳамчуоне зикраш рафт, матни онро сафири Амрико ба Департаменти давлатӣ  ироа доштааст. Ҳоло сол чанд асту вазъу ҳол чи гуна аст.

  Ва, аммо бар мабнои банду муфоди Протоколи 32/20 мебоист ҲНИТ ба як ҷасади мутаҳаррики сиёсӣ ва ба як муҷассама ва тимсоли ҳизби мухолиф бадал карда мешуд.

Қабули ин санади махфӣ ва махуф дар Шурои амнияти Тоҷикистон 24 ноябри соли 2011  бо ширкат ва ҳузури тамоми вузарои қудратии кишвар сурат гирифт.

   Дабири Шурои амнияти онрӯзҳо генерал Амирқул Азимов, аз ёрони қадимӣ, аз фронтихалқчиёне буд, ки Раҳмоновро ба сари қудрат нишонида буданд. Афзун бар ин Амирқул Азимов дар ҳама амалиёти низомӣ дар водии Қаротегин дар солҳои 2008 то 2012 ҳузур дошт ва дар бархе аз ин амалиётҳо яке аз масъулони анҷоми онҳо буд.

    Аммо, сарусадоҳо дар мавриди бастани ҲНИТ ба дунболи интихоботи парлумонии соли 2010 дар миёни ҷомеа беш аз пеш паҳну парешон мешуданд. Кор ба ҳадде кашида буд, ки Муҳиддин Кабирӣ, раиси ҲНИТ ва он замон яке аз ду вакили Маҷлиси намояндагон гуфта буд, ки «танҳо девона» дар фикри бастани ҲНИТ аст ва ё мегуфт, ки «хуб, ки чӣ? Аз дасти мо танҳо як варақи расмиро пас мегиранд, аммо бо ин ҳама аъзову ҳаводору ҷонибдор чи хоҳанд кард»?

 Муҳиддин Кабирӣ, он солҳо дар як мусоҳиба бо Мирзои Салимпур, хабарнигори вақти «Озодӣ» роҷеъ ба ин сару садоҳо, ки эҳтимол меравад, ки ҲНИТ-ро бубанданд, чунин посух додааст:

  «Агар манзури шумо аз ҳизб мӯҳру санади сабти ном ва сохтори имрӯзаи ҳизб аст, кори он бо имзои Протоколи 32-20 ҳал шуда буд. Масъалаи вақт монда буд, ки то ҳамин рӯз будааст ва ба зудӣ эълон хоҳад шуд. Албатта, мехостанд ки ин кор бо дасти масъулини ҳизб анҷом шавад, яъне худи ҳизб пароканда шуд, то ин нанги таърихӣ ба дӯши масъулини ҳукумат наафтад. Манъи расмии як ҳизбе, ки ин ҳама ҷонбозиҳоро барои сулҳу ваҳдат кардааст ва ин ҳама сабру таҳаммулро барои ватану миллат, назди таърих — кори соддае нест. Вале диданд, ки нашуд, бо баҳонаи ин ҳодисаҳо ҳатман масъаларо яктарафа хоҳанд кард. Аммо, агар манзур аз саволи шумо, ҳизб ҳамчун фикр, андеша ва роҳ аст, он на танҳо идома дорад, балки қавитар ба саҳна бармегардад. Ман ба ин шаке надорам. Чӣ ман бошам, чӣ не, вақт инро нишон хоҳад дод. Агар бо куштану ҳабсу задан андешаҳо ва арзишҳо аз байн мерафтанд, ҳоло ҳеҷ арзише ва муқаддасоте боқӣ намемонад дар ҷаҳон. Бахусус, андешаи миллӣ ва исломӣ, ки рабт ба Худованд ва мардум дорад, на ба шахсе ё гурӯҳе, ки агар онҳо аз байн рафтанд, фикр ҳам биравад. Ҳоло гуфта наметавонам, ки ин андеша ба кадом самт ҳаракат мекунад, вале то рӯзе ки ҳастам, аз чорчӯби мавҷуда берун нахоҳад рафт ва ҳеҷ тӯфоне моро аз ин роҳи сабру устуворӣ дур нахоҳад кард.»

 Ҳамин Амирқул Азимов, дабири Шӯрои амнияти Тоҷикистон ҳам ним соли қабл аз қабули «Протоколи 32/20» дар як мусоҳабааш бо радиои «Озодӣ» итминон медиҳад, ки касе дар ҳукумат ин гуна қасду андеша надорад ва сарусадоҳо дар бораи бастани ҲНИТ-ро рад ва овозаҳо дар ин бораро «кори иғвогарон» меномад:

   «Масалан, имрӯз дар назди ҳукумати Тоҷикистон барҳам додани ҳизби наҳзати исломӣ матраҳ нест. Лекин дар расонаҳо чор тараф мегӯянд, ки ҳукумат ҳизби наҳзати исломиро мебандад ё не. Ин иғвогарӣ ва ҷудоиандозӣ ба кӣ даркор аст? Фарзанди ҳақиқии Тоҷикистон ҷомеаро ҷамъ ва дар якҷоягӣ масъалаҳоро ҳал мекунад, на ин ки ҷудоӣ меандозад. Таҳлилҳои нохуб ба ҷомеаи мо, ба ғайр аз зарар фоидае надорад. Ин гуна ниятҳо дар ҳукумати Тоҷикистон нест. Роҳбарият мехоҳад, ки Тоҷикистон як ҷомеаи ягона бошад ва дар иттиҳод мушкилотро ҳал кунад. Яъне мо бояд ягона бошем, миёни мардум тафриқа наандозем».

Аммо, Протоколи 32/20,ки 24 ноябри соли 2011 дар Шурои амният қабул гардид ва ин санад, ҳамчунон тазаккураш ҳам рафт, ҳукм ва қасами эъдоми ҲНИТ буд, ки Раҳмонов ва қудратиёни вай содир карданду хурданд.

Пойгоҳи хабарӣ-таҳлилии Zvezda.ru дар охири феврал ва марти авоили соли 2012 онро чоп кард.  

Барои онки як каме аз ҷузъиёти ин санад бохабар бишавед ва инки чаро мо онро дирктива, план ва қасами Эмомалӣ Раҳмонов барои бастани ҲНИТ маънидод кардем, пораҳое аз онро пешкашатон мекунем: 

Вазорати корҳои дохилӣ-Қаҳҳоров А.А.,Кумитаи давлатии амнияти миллӣ-Ятимов С.С ва Кумитаи оид ба корҳои дин-Холиқов А.Ғ.якҷо бо мақомоти иҷроияи маҳаллии ҳокимияти давлатӣ ва ҷалби имкониятҳои соҳибкорону фаъолони маҳалҳо харитаҳои сиёсии минтақаву маҳалҳои мамлакатро таҳия карда, фаъолияти Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон, хусусан роҳбарону масъулони сохторҳои ибтидоии онро таҳти назорати қатъӣ ва доимӣ қарор дода, доир ба муайян кардани рӯихати пурраи аъзои ҳизб ва маҳаллу суроғаи зисти онҳо ошкор намудани тарзу усули кори таблиғоти ҳизб, инчунин оид ба пешбурди кори ҷиддӣ, аз ҷумла бо роҳи ҳавасмандгардонӣ аз сафҳои ҳизб кашидани онҳо чораҷӯӣ намоянд.

Кумитаи давлатии амнияти миллӣ-ЯтимовС.С ва Вазорати корҳои дохилӣ-Қаҳҳоров А.А бо ҳамкории сохтору мақомоти дахлдори давлатӣ ва мақомоти иҷроияи маҳаллии ҳокимияти давлатӣ:

  доир ба гузаронидани санҷиши низомӣ, шиносномаи шаҳрвандони мамлакат ,хусусан пойтахти он, муайян кардани ин, ки онҳо аз куҷо ва чӣ вақт омадаанд, инчунин мансубияти ҳизбии онҳо, бо дарназардошти масъалаи торафт аз ҳисоби занон афзудани шумораи аъзои ҲНИТ фаъолияти муназзам ва мунтазамро ба роҳ монанд;

  бо истифода аз маводу имкониятҳои мавҷуда дар бобати муайян кардани онҳое, ки дар майдоннишиниҳои соли1992 ширкат доштанд ва маҳаллу минтақаҳи зисти онҳо чораҷӯӣ намоянд;

 бо ҷалби мақомоти салоҳиятдори давлатӣ оид ба муайян кардани манбаъҳои маблағгузории фаъолияти аҳзоби сиёсӣ аз ҷумла ҲНИТ ва тафтиши фаъолияти молиявии онҳо тадбирҳои бетаъхир андешанд;

 Ҷиҳати дар васоити иттилооти омма дар асоси гуфтор ва рафтори роҳбарон ва фаъолони ҲНИТ таҳия ва нашр намудани маводи фошкунандаи фаъолияти ғайриқонунии онҳо чораҳо андешида шавад;

Ҳамаи ин бандҳо, баъди қабули ин санад оҳиста –оҳиста вале пайваста ба иҷро дароварда шуданд.

 Агарчи, ҲНИТ воқеияти ин Протоколро ба чолиш кашида ва то ба Прокуратураи генералӣ, Дастгоҳияи иҷроияи Президенти Тоҷикистонва Суди Олӣ арзу шикоят бурд ва ҳамаи ин мақомот ва аз ҷумла Прокуратураи генералӣ ба унвони ниҳоди нозири иҷрои қонунҳо дар кишвар расман посух дод, ки муҳтавои ин санад, на он гунае аст, ки дарҷ шудааст. Он замон расонаҳо навиштанд, ки ду вакили Маҷлиси намояндагон аз ҲНИТ ба унвони Додситони куллӣ ҷумҳурӣ Шерхон Салимзода дархост фиристода аз ӯ хоҳиш карданд, ки дар масъалаи «Протоколи 32-20» расман ибрози нуқтаи назар кунад.
 Додситони кулли ҷумҳурӣ дар посухи худ ба ин дархост эълон дошт, ки дар ҳақиқат, дар санаи мазкур дар ҳукумат чунин як ҷаласае таҳти раҳбарии Президент баргузор гардидааст. Вале санаде, ки дар ин ҷаласа қабул шудааст, аз он «Протоколи 32-20» ба куллӣ фарқ мекунад. Шерхон Салимзода «Протоколи 32-20»-ро, ки дар матбуот ба нашр расид, тақаллубӣ ва бепоя хонд.
Аланӣ шудани муҳтавои Протоколи 32-20, ки дастуроти Раҳмонов бар зидди ҲНИТ буд, аҳзоби дигари оппозитсиониро ҳам дар таҳлука ва ташвиш андохт. Зеро маъно ва моҳияти ин дастуроти Раҳмонов аз он иборат буд, ки сарнавишти минбаъдаи ҲНИТ дар даст ва ихтиёри ниҳодҳои қудратӣ супорида шуд.

  Раҳматуллоҳ Зоиров, раиси вақти ҲСДТ- яке аз дигар аҳзоби оппозитсионии онрӯза бо баргузории як ҷаласаи Шурои сиёсии ин ташкилот ба баррасии муҳтавои ин Протокол мепардозад. Ба эътиқоди Зоиров «ин масъаларо на Додситонии кулл бояд муқаррар кунад, балки бевосита худи ҳукумат бояд шарҳ диҳад. Зеро ин ҷо гуфта шудааст, ҷаласа дар зуҳури президент доир шуд, ин одамон ширкат намуданд ва рақаму таърихи рӯз дорад ин санад. Боз санади дигаре аст, бо имзои вазири дохилӣ, ки он ҳам рақам ва таърих дорад. Агар дар воқеъ бо чунин рақамҳо санаде дар ҳукумат мавҷуд бошад, бояд шаффоф шавад. Зеро барои пешрафти сиёсӣ ин зиён ва халали ҷиддӣ мерасонад.»

Ва, аммо дар пайи қабули Протоколи 32/20 тафтишу таҳқиқи фаъоляити ҲНИТ аз ҷамоат –ячейкаи ибтидоӣ бигир то марказ – Дафтари марказии вай дар Душанбе аз тарафи Прокуратураи генералииТоҷикистон ва дигар мақомоти қудратӣ шуруъ шуд. 

Муҳаммадалӣ Ҳайит, муовини раиси ҲНИТ ва яке аз зиндониҳои ин ташаккули сиёсӣ, ки дар соли 2016 ба ҳукми абад гирифтор шудааст, дар мавриди Протоколи мазкур чунин ибрози назар кардааст:

«Протоколи 32/20 идомаи сиёсати ҳукумат алайҳи ҲНИТ аст. Мо давраи имзои Созишномаи сулҳро ба ёд дорем, ки муносибати ҳукумат ба собиқ мухолифин хуб буд, нисбат ба онҳо эҳтиром мегузошт, вале он дер давом накард. Баъди он ки Наҳзат дубора ба фаъолият шурӯъ ва дар интихоботҳо фаъолона ширкат намуд, ҳукумат дарк намуд, ки ҲНИТ бо ин фаъолиятҳои хеш метавонад соҳиби раъйи мардум гардад ва эҳтимол дорад рӯзе мақоми қонунгузорӣ ва ҳатто ҳукуматро соҳиб шавад. Ҳукумат сиёсати худро нисбат ба ҲНИТ аз соли 2000 ба баъд тағйир дод. Дар интихоботи президентии соли 1999 номзади ҲНИТ Давлати Усмон агарчи номзадияшро бозпас гирифта буд, барои ба интихобот машруъият бахшидан, номашро аз бюллетенҳо нагирифтанд. Ба интихоботи парлумонии соли 2000 ҲНИТ бидуни омодагӣ ворид шуд ва беш аз бист дар сад раъйи мардумро дарёфт кард, вале ба мо ҳамагӣ 7,62% раъй доданд. Дар интихоботҳои баъдӣ ва ба хусус интихоботи парлумонии соли 2010 бо таблиғоти начандон қавӣ, ҲНИТ, бо иқрори таҳлилгарону коршиносон беш аз 50% раъйро ба даст овард, ки ҳукуматро сахт нигарон намуд. Дар аксари ҳавзаҳои якмандатӣ номзадҳои ҲНИТ аз намояндагони дигар аҳзоб ва ба хусус ҳизби ҳоким як сару гардан боло буданд, дар маъракаи таблиғотӣ Наҳзат қавитар буд ва услубҳои нав ва тозаеро роҳандозӣ намуда буд, ки далели бартарият ва нуфузи ҲНИТ буд. Аммо ҳукумат бо табартақсиме, ки дорад, барои мо аз ҳавзаҳои якмандатӣ ҷой надод ва аз ҳавзаи ягонаи умумиҷумҳуриявӣ каме бештар аз 8% раъйро дод. Бо таҳлили вазъияти соли 2010 ҳукумат ба хулоса омад, ки бояд иқдоми ҷиддие алайҳи ҲНИТ гирифта шавад. Ин иқдом дар Протоколи 32/20 омадааст, ки аз рӯзи 24 ноябри соли 2011 қабул шудааст ва рӯзи 26 ноябри соли 2011 аз тарафи Президент Эмомалӣ Раҳмон ба имзо расидааст. Агар на коршинос, балки як шахси оддӣ ба бандҳои он назар кунад, мебинад, ки агар ба хотири мубориза бар зидди масҷид, эшону мулло, ба танзим даровардани фаъолияти масҷид ва сабти наворҳои амри маъруф, 12 банд бошад, дар ин санад дигар ҳамаи бандҳои он ба фаъолияти ҲНИТ нигаронида шудааст. Аз моҳи январи соли 2012 фишор болои ҲНИТ ва ниҳодҳои он дар шуъбаҳо ва бахшҳои ноҳиявӣ хело ва хело зиёд шуд. Фаъолияти ҲНИТ аз тарафи прокуратураҳои ноҳияҳо, вилоятҳо ва Прокуратураи генералӣ мавриди санҷиш қарор гирифт. Воқеъӣ будани онро мақомоти судии мо, ки имрӯз тобеи мақомоти ҳокимияти иҷроияи марказианд, барои мо исбот накарданд, вале ба андешаи ман, он воқеият дорад. Имрӯз амалӣ шудани бандҳои мухталифи протоколро мушоҳида мекунем, бандҳои супориши Прокуратураи генералӣ ба сохторҳояш ба бандҳои протокол мувофиқат мекунанд. Талаботе, ки Вазорати корҳои дохила барои ҳамаи ниҳодҳои худ дар минтақаҳо ва вилоятҳо ирсол дошта буд, ба он мувофиқат мекунад ва мактуби раиси Кумитаи оид ба корҳои дини назди Ҳукумати ҶТ дар робита ба фаъолияти масҷидҳову ҲНИТ унвонии раисҷумҳур, далеле барои сиҳҳат ва воқеӣ будани протокол мебошанд. Ба андешаи ман номаи расмии Абдураҳим Холиқов, раиси Кумитаи дин асоси пайдоиши “Протоколи 3220” мебошад. Имрӯзҳо дар атрофи ҲНИТ туҳмат мебофанд, мақолаҳо менависанд ва мақоланависон дар «фабрикаи туҳмат» ҳамарӯза қалам тез мекунанд, қоғаз мефарсоянд, ки идомаи татбиқи бандҳои ҳамон протоколи махфист. Аммо то кунун таъсири манфие ба фаъолият ва обрую нуфузи Наҳзат нарасонидаанд, чун ҲНИТ реша дар ормони мардум дорад».

Ва, аммо, Протоколи 32/20 ва дастуроти он чуноне гуфтем, дигар ба дасти иҷро супорида шуд. Барои мисол дар январи соли 2012, баъди ҳамагӣ ду моҳи қабули он тамоми ниҳодҳои қудратӣ аз Прокуратураи генералӣ гирифта то вазорати адлияву фарҳангу кмитаи дин ва андоз ба тафтиши ҲНИТ ва созмонҳои он дар саросари кишвар шуруъ карданд. Моҳи майи соли 2012 Додситонии кулли Тоҷикистон эълон кард, ки ҲНИТ ба маблағи 20.000 сомонӣ ҷарима шуд. Дар як суҳбати расонаияш Муҳаммадалӣ Ҳайит, муовини раиси ҲНИТ мегуяд:  «баъд аз таҳқиқи семоҳаи фаъолияти ин ҳизб дар саросари кишвар аз сӯи мақомоти тафтишотӣ ва идораи андози кишвар, бархе аз нуқсонҳо дар пардохти молиёт ошкор шудааст. Мақомот дар заминаи фаъолиятҳои молии ин ҳизб, аз ҷумла дар пардохти носаҳеҳи молиёт (андоз) камбудҳо ошкор кардаанд ва роҳбарияти ҳизб бар ин натиҷа расидааст, ки маблағи ҷаримаро бипардозад. Вале бо ин ҳол Муҳаммадалӣ Ҳайитов, муовини раиси ҲНИТ, гуфт, интизор меравад даъвои ин ҳизб бар алайҳи Додситонии кулл ҷиҳати нодуруст даст ба тафтишоти фаъолияти ҳизб задани ин ниҳод дар додгоҳи ноҳияи Синои пойтахт дар рӯзҳои наздик оғоз шавад.»

Албатта, додгоҳи ноҳияи Синои Душанбе мавқеи Прокуратураи генералии Тоҷикистонро дуруст ҳисобида шикояти ҲНИТ аз болои он ҷиҳати бекор намудани қарори ҷаримаро рад кард.
 Зарбаи дигари сахту сангини ҳукумат ба ҲНИТ дар интихоботи президентии соли 2013 сурат гирифт.

Вале то интихоботи соли 2013-и раёсати ҷумҳурӣ ва ҳатто қабл аз интихоботи парлумонии соли 2010 Раҳмонов бо ҳар баҳона ба манотиқи пойгоҳи иҷтимоии ҲНИТ водии Қаротегин ва Вилояти Мухтори Куҳистони Бадахшон на як бору ду бор юришҳои ҳадафмандонаи низомӣ анҷом дод ва масъулияти ин муноқишоти хунин, аз ҷумла нооромиҳои солҳои 2009, 2010 ва 2011 дар водии Рашт ва 2008,2012,2014 дар ВМКБ-ро бори фармондеҳони дар гузашта вобастаи ҲНИТ — Мирзо Зиёев ва Шайх Неъмат дар Тавилдара,Мулло Абдулло РаҳимовваАловиддин Давлатов дар Рашт ва Имомназар Имомназаров, Толиб Аёмбеков, Муҳаммадбоқир Муҳаммадбоқиров карданд. Ҳамаи ин фармондеҳони собиқ дар ин набардҳо дар Рашт кушта шуданд, вале ин ҳама низоъҳоро ҳукумат баъдан, замоне мурофиаи додгоҳии ҲНИТ-ро дар соли 2015 шуруъ кард бар алайҳи ҲНИТ истифода кард, агарчи ҲНИТ мукарраран эълон мекард, ки дигар ҳиҷ гуруҳ ва ё фармондеҳи ҷангӣ надорад, аммо гумон ва шаки мақомот аз ҲНИТ ҳамчунон боқӣ монд.

  Дар интихоботи раёсати ҷумҳурии соли 2013 номзади ҲНИТ муваффақ ба ҷамъоварии имзо ҷиҳати сабти ном нашуд. Бархе бар ин назар шуданд, ки «дар интихоботи президентии ноябри соли 2013 210 000 имзо ҷамъ оварда натавонистани ин ҳизб барои сабти номзадаш ҳам нисбат ба солҳои қабл хеле заиф шудани ҲНИТ-ро ба намоиш гузошт ва мақомотро нисбат ба он далертар кард. “

Ва, аммо дар муноқишаи хунини соли 2012 дар Хоруғ-маркази ВМКБ ҳукумт чанд нафар аз масъулони ҲНИТ ба шумули раиси вилоятии он Сабзалӣ Мамадризоеви 32 соларо бо тири тактирандоз ба шаҳодат расонд ва худи ҳизбро бошад, баъдан, дар мурофиаи додгоҳии ҳизб, ки ба таври пушида сурат гирифт, муқассир шумурд. Дар айбномае, ки баъдан Прокуратураи генералӣ алайҳи ҲНИТ эълон кард, он ҳодиса чунин тафсир карда шудааст: «Таҳлилҳо нишон доданд, ки аъзои ин ҳизб дар аксар минтақаҳои кишвар фаъолият намуда, барои нооромии авзои сиёсй ва барангехтани кинаю адовати миллй мусоидат намудаанд.

Чунончи, раиси бахши ҲНИТ дар шаҳри Хоруғ Карамхудоев Ш.Е. ба иттиҳоди муташаккили ҷиноятй шомил шуда, моҳи июли соли 2012 дар бетартибиҳои оммавӣ, ки дар шаҳри Хоруғ ва ноҳияҳои атрофи он сурат гирифт, иштирок намуда, бо истифодаи силоҳи оташфишон-автомати тамғаи «Калашников» ва норинҷак ба намояндагони ҳокимият муқобилияти яроқнок нишон додааст.

Карамхудоев Ш.Е. барои содир намудани амалҳои ғайриқонуниаш, яъне ташкил ва иштирок дар бетартибиҳои оммавӣ, иштирок дар иттиҳоди ҷиноятй, ғайриқонунӣ нигоҳ доштани яроқи оташфишон ва истифодаи зӯроварии ба ҳаёт хавфнок нисбат ба намояндагони ҳокимият ба ҷавобгарии ҷиноятӣ кашида шуда, бо ҳукми Суди Олӣ аз 10 майи соли 2013 ба муҳлати 18 сол аз озодй маҳрум карда шудааст.

Роҳбари шуъбаи вилоятии ҲНИТ дар ВМКБ Маҳмадризоев Сабзалй  24 июли соли 2012 ҳангоми ҳуҷуми мусаллаҳона ба муқобили намояндагони мақомоти ҳифзи ҳуқуқ ба ҳалокат расида, аз ӯ автомати тамғаи «Калашников» ва таппончаи тамғаи «Макаров» ёфта гирифта шудаанд».

Ва, аммо маъракаи матбуотии  алайҳи ҲНИТ, ки дар раъси он шахсан худи Эмомалӣ Раҳмонов ҳузур дошт, то интихоботи парлумонии марти соли 2015, ки ин бор барои ҲНИТ ҳатто як ҷойро ҳам қоил нашуд ва баъди он, то замони ба ном кудетои ҳоҷӣ Ҳалим дар сентябри соли 2015 аз тамоми васоили дар ихтиёрдоштаи ҳукумат ба роҳ андохта шуд.

Дар масоҷид руҳониёни расмӣ ошкоро даъват ба бастани ҲНИТ мекарданд. ҲНИТ то чанд вақт ба мавзуъи асосии мавъизаҳо дар масоҷиди саросари кишвар бадал шуда буда буд. Яъне Протколи 32-20 амалан ба марҳалаи ниҳоии худ мерасид.
Рузи ҷумъаи 27 марти соли 2015, ҳануз як сол ҳам нагузашта аз анҷоми интихоботи парлумонӣ, ки гуфтем ин бор барои ҲНИТ ҳатто як мандат ҳам қоил нашуданд дар намози ҷумъаи масоҷид масъала ва мавзуъ якто буд, даъват ба бастани ҲНИТ. Хабаргузориҳо, аз ҷумла радиои Озодӣ навишт, ки домулло Сайидакбар, муовини муфтии Тоҷикистон, дар хутбаи намози ҷумъааш гуфт, ҳоло зарурате барои вуҷуд ва фаъолияти ин ҳизби исломӣ намондааст. Дар хутбаи ӯ ва, ҳамин тавр, имомхатибони дигар дар масоҷиди ҷомеи Тоҷикистон аз намозгузорон хоста шуд, то дастҷамъона ба ҳукумат муроҷиат кунанд, ки мақомот роҳҳои қонунии бастани ҲНИТ-ро пайдо намоянд. Ва ,аммо пешниҳоди сахтару сангинтареро Мулло Абдураҳим, собиқ қумандони ҲНИТ ва дар гузашта яке аз масъулони асосии ҲНИТ дар вилояти Кулоб ироа дошт. Вай гуфт ,ки ҲНИТ баста ва бадтар аз ин террористӣ эълон карда шавад. Мулло Абдураҳим, ки бо номи Раҳим Каримов ва ба унвони устоди Донишкадаи исломии Тоҷикистон Дар як семинаре таҳти унвони «Ҳамкории ҷавонон бо мақомоти корҳои дохилӣ дар мубориза бар зидди ифротгароӣ», ки дар шаҳри Душанбе баргузор шуд,  ширкат ва зимни суханронӣ  даъват кард, ки фаъолияти Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон қатъ ва созмони террористӣ ва экстремистӣ эълон шавад.

Албатта, ҲНИТ ин ҳама сарусадоҳоро бепосух нагузошт.

  ҲНИТ бо нашри як баёния иқдоми ахири мақомот ва пешниҳодҳо барои қатъи фаъолияти ин ҳизбро «мухолиф ба Қонуни асосӣ» ва «хатарнок барои сулҳу субот» дар кишвар донистааст.

Шӯрои сиёсии ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон садо додани пешниҳодҳо дар бораи бастани ин ҳизби сиёсӣ аз сӯи бархе аз доираҳои динии кишварро «фитнаомез» ва «мухолиф ба Қонуни асосӣ ва Созишномаи сулҳ» номид. Масъулони ҳизб рӯзи 30 марти соли 2015 бо пахши як изҳороти расмӣ гуфтанд, бардоштани ин масъала «барои миллат ва давлат оқибатҳои хуб нахоҳанд дошт».

Радиои Озодӣ аз қавли Ҳикматулло Сайфуллозода, узви Шӯрои сиёсӣ ва сардабири ҳафтаномаи «Наҷот» ,нашрияи расмии ҲНИТ, навишт, «фаъолияти ҳизби сиёсии характери динидошта меъёри конститутсионӣ буда, натиҷаи як тафоҳуми миллӣ ва омили сулху ваҳдат дар кишвар аст.» Ба қавли ӯ, «ҲНИТ ҳамчун ҳизби сиёсии динӣ дар минтақа на танҳо дар барқарории сулҳу ваҳдат дар кишвар саҳм гузоштааст, балки бо мавқеъҳои созандаи худ дар самтҳои дохилӣ ва хориҷӣ ҳамчун як нерӯи муътадили сиесӣ эътироф шудааст.»

Ва аммо маърака ва корзори таблиғотӣ барои бастани ҲНИТ баъди як суҳбати матбуотии шоир Бозор Собир, ки акнун аз хориҷа ба ватан омада буд дар тамоми кишвар обороти тоза гирифт. Бозор Собир пешниҳод кард, ки ҳукумат ҲНИТро бубандад, чунки вуҷуди ҲНИТ монеаи рушд аст. Ин суҳбати расонаии Б.Собир, ки дар нашрияи «Миллат» мунташир шуд дар тамоми расонаҳои чопииТоҷикистон, то нашрияҳои шаҳру ноҳияҳо бознашр гардид. Маълум буд, ки дастур аз боло аст. Беш аз ин мубтакири ин амалу моҷаро, нашрияи «Миллат» як мизи гирдеро дар робита ба масъалаи бастани ҲНИТ, ки ин нашрия онро «як воқеият» талаққӣ мекунад доир кард. Албатта, ҳама назару ақидаҳои баёншуда дар ин маҷлисро намешавад, инҷо овард. Вале порае аз суҳбати Сайидумар Ҳусайнӣ,муовини аввали раиси ҲНИТ, вакили собиқи Маҷлиси намояндагон ва ҳоло яке аз бандиёни бо ҳукми абади ҲНИТро инҷо меоварем:

«Дуруду салом бар ҳама аҳли нишаст. Инҷо зикр карданд, ки мухбирҳо аз оқои Бозор Собир пурсиданд, ки дар бораи мусалмон будан ё набуданатон мавқеъатон маълум аст, аммо дар бораи ҲНИТ мавқеъатонро маълум кунед ва Бозор Собир изҳор доштааст, ки агар аз ман вобаста мебуд, ҳамин ҳизби наҳзатро комилан мебастам. Ҳамагон медонем, ки устод Бозор Собир мавқеъи худашро дар мавриди мусалмон будан ва набуданаш ошкор ва ҳувайдо гуфтааст, ки дигар барои фаҳмидан зарурат боқӣ намемонад. Танҳо ҳаминро гуфтанӣ ҳастем, ки касе ошкоро аз ин дин берун будани худашро қабул дорад ва ягон суннату меъёрҳои ин динро қабул надорад, ҳатман ӯ ҳизберо, ки дар асоси ин дин поягузорӣ шудааст, онро ҳам қабул надорад. Ин амри табиие аст, ки ҷои тааҷҷуб надорад, аз ин ки чун ҲНИТ дар асоси ақидаи исломӣ поягузорӣ шудааст, Бозор Собир мехоҳад, ки он баста шавад. «

Аз ҷониби дигар устод Бозор Собир, воқеъан як шоири шинохтаи тоҷик аст ва ҳамагон дар тӯли таърих медонанд, ки шуъаро касоне ҳастанд, ки аслан ба умури сиёсӣ зиёд дахолат надоранд ва аз умури сиёсӣ гурезон ҳастанд. Бинобар ҳамин, мавқеъи шахсии Бозор Собир, дар умури сиёсӣ мавқеъи ниҳоӣ ва мустаҳкаме ба шумор намеравад. Аз ҷониби дигар Бозор Собир касе аст, ки дар тӯли солҳои ахире, ки ҳамагон шиносоӣ доред, мавқеъи худро хеле ва хеле тағйир додааст. Ман ёд дорам, замоне пеш аз ин ҳаводисе, ки дар кишвар ба вуҷуд омада буд, ӯ бори аввал дар нахустин сафаре, ки ба Ирон дошт, баъди бозгашт аз он ҷо бо тамоми вуҷуд Ҷумҳурии исломии Иронро васф кард ва ҳамаи Тоҷикистонро даъват карда буд, ки ягона наҷоти шумо дар Ислом аст. Ва як замоне шунидем, ки он кас бисёр мухолифати шадид ба сиёсати Ирон кард. Баъдан ба Амрико рафт, як вақт бар зидди Амрико ҳам гап зад. Ҳамин тавр, имрӯз бар зидди ҲНИТ ва бастани он овоз баланд мекунад. Ҳама тааҷҷуб аз он карданд, ки мавқеъи устод Бозор Собирро ҳукумат барои худ як меъёр қарор дода ва дар пушти шонаҳои устод Бозор пинҳон шуданду он ҳадаферо, ки дар дохили худ доранд, ҷуръати ошкор гуфтанашро надоранд ва аз номи устод Бозор онро дар нашрияҳои ноҳиявӣ чоп карданд. Тааҷҷуб дар ҳамин аст. Вале аз мо рӯзи аввале, ки ин ҳодиса рух дода буд, пурсиданд, мо гуфтем, ки аввалан хурсанд аз он ҳастем, ки ҳамин газетаҳои ноҳиявӣ, ки дар як сол як бор ё чанд боре чоп мешаванд, ба хотири ҲНИТ ва ҳамин мақола як бор рӯи чопро бубинад, барои кормандҳояш ҳам як музди меҳнат мешавад. Ва ин ҳам як шарафест ва як хидматест аз сӯйи ҳизби наҳзат ва Миллат». “Мизи гирди баргузор намудаи Миллат”

Хонанда ва бинандаи азизи «Ислоҳ», ки ин силсиламатолиби моро мутолиа ва пайгирӣ мекунед, дар ҳаминҷо ин бахш, бахши аввали Давраи панҷумро ба поён мебарем. Дар бахши дуввуми даври панҷум талошу фаъолияти иғвоангезона ва дасисакоронаи Раҳмонов ва масъулони сохторҳои низомии вайро барои бадном ва бастани ҲНИТ идома медиҳем. Аз он хоҳем гуфт, ки агар дар воқеъ устод Муҳиддин Кабирӣ аз раёсати ҲНИТ мерафт, Раҳмонов онро ором мегузошт?. Чаро дар Кулоб Муҳиддин Кабириро тухм ва помидоршапак карданд. Мақомот боз аз чи василаҳое барои барандохтани ҲНИТ аз арсаи сиёсӣ истифода карданд ва кудетои ҳоҷӣ Ҳалим илоҷи охари Раҳмонов бар муқобили ҲНИТ буд… ва амсоли ин.

         Поёни бахши аввали давраи панҷум, давом дорад…

Сообщение ҲНИТ, ним қарни пурталотум №5\1 появились сначала на ISLOH.net.

(бахши чаҳорум)

Ҳар чи фосила аз замони имзои санади Созишномаи сулҳи миёни ҳукумати Тоҷикистон ва Иттиҳоди неруҳои оппозитсиони тоҷик мегузарад навоқис ва иштибоҳоти ин санад бештар намоён мешавад. Дуруст аст, ки сулҳи дар соли1997тавонист аз идомаи ҷанг ва рӯёрӯиҳои хунин ҷилавгирӣ кунад, аммо ҳосил ва натиҷае, ки бор овард, кишварро дар шароити вахимтар аз замони ҷангӣ қарор додааст. Далели рушани ин иддао ин аст, ки ҳамон неруҳои оппозитсионӣ, яъне ҳамон тарафи дигари сулҳ боз ҳам дар шароити табъид ва зиндон қарор дорад, балки бадтар аз ин, ҳукумат, ки ҳамон тарафи дигари ҷангу сулҳ  аст ин бор онҳоро на танҳо мамнуъ эълон кард, онҳоро «террорист» ва «экстремист» хонда ва то ҳамин имрӯз, ки инак 25 сол сипарӣ мешавад, соле нест, ки бо як баҳонае ё тарафдорон ва ё манотиқи ба истилоҳ оппозитсионнишинро ба хоку хун наниишонад.

  «Ҳамин ҳолоҳо Вилояти Мухтори Куҳистони Бадахшон, яке аз ду минтақаи таҳти нуфузи оппозитсион зери пойи ҷангиёни режими Раҳмонов хоку туроб ва обу адо шудан дорад ва Мамадбоқир Мамадбоқир, Холбаш Холбашу Толиб Аёмбеков, Ёдгор Ғуломҳайдаров аз фармондеҳони ИНОТ дуруст дар арафаи 25умин солгарди ин созишнома кушта ва зиндонӣ мешаванд. «

Дигар бояд ошкоро гуфт, ки ин сулҳ хому нопухта буд ва он гузаштҳое, ки дар он давра аз тарафи роҳбарияти ИНОТсурат гирифт, ҳоло бештар маълум мешавад, ки на гузашт, балки иштибоҳ,иштибоҳи марговар будааст, ки ҳар аз гоҳе қурбонӣ мегирад.

Бузургтарин қурбонии ин сулҳ, худи Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон аст ки бо он ҳама гузашта ва собиқаи пурифтихор ва бо он ҳама ҷамъияти аъзову тарафдор ва бо он ҳама ҷойгоҳу мақому манзалат ба ҳадде заъифу нотавон гардид, ки натавонист аз худ дифоъ кунад. Дар ҳоле, ки қодир буд ва қудрат дошт режимро сарнагун созад, саҳна аз зери пояш гирифта шуд

   «Аз ҳақ набигзарем, ки ҳануз дар ҳамон раванди сулҳофариниву оштишавиҳо шахсиятҳое буданд, ки ҳушдор медоданд, ин гузаштҳо авоқиби ҳалокатборе хоҳад дошт. Набоядам то ба ин ҳад содапиндору содаманиш буд ва бовар ба душман ва ҳарифе кард, ки ба ҷони ту афтода бошаду танҳо бо имзои чанд коғаз бо ту дуст бишавад ва ҳама кинаву душманиро ба дасти фаромушӣ биспорад. Душмани қасамхурда ва ба ночор ва ба иҷбор оштишуда, ки қудрат дорад, ҳукумат дорад, пул дорад, амру фармон дорад, силоҳ дорад, вақте туро зери даст кард, тараҳҳум мекунад? Ин ҳам дар ҳоле, ки ту ҳамоно ба масобаи як даъвогари ҷоҳу ҷалоли ӯ боқӣ мондаӣ.»

Дар воқеъ чунин сулҳу чунин гузаштҳо баробар ба худкушӣ буд, ки ҳамвора таъйиду тасдиқ шудан доранд. Вақте ҳарифи мусаллаҳ дар баробари ҳарифи мусаллаҳ халъи силоҳ шуд, ҳоли вай аз асир ва гаравгон ҳам бадтар мешавад.

Ҳоҷӣ Акбар Тураҷонзода, яке аз роҳбарони Иттиҳоди неруҳои оппозитсиони тоҷик ва роҳбари ҳайати музокиротии тарафи оппозитсион, аз маъдуд нафароне буд, ки на як бору ду бор аз гузаштҳои ғайримаврид изҳори норозигӣ мекард. Ин сиёсатмадори коркушта, ки аз наздиктарин ва содиқтарин ёрони устоди марҳум Сайид Абдуллоҳи Нурӣ буд аз табиат ва хуву хислати тарафи муқобил, ба хусус пуштибонони онҳо-Русия ба хубӣ огоҳ буд. Хуб ҳам медонист, ки тамоми талоши онҳо ин аст ки як бало кунанду «исломиёни сиёсии мусаллаҳ»-ро беяроқ карда дохил дароранд. Он тарафашро дигар вақт ҳал мекунад. Вай, он замон ва солҳо баъд ҳам мегуфт, ки роҳи мо ҷуз аз нишастан сари мизи музокирот, қатъи бародаркушӣ, пешгирӣ аз харобазор шудани ватан ва дарёфти сулҳ нест, аммо сулҳе бояд бошад, ки тадовум ёбад, на инки муваққат бошад:

  «Шукр ба худо, ки таърих бознамегардад, аммо агар рафту ин кор ҳам шавад, мо чорае надорем, мо ҳамеша сулҳ мехоҳем ва ҳамон вақт ҳам сулҳ мехостем. Аммо татбиқи сулҳро мумкин каме бо услуби дигар таъмин мекардем. Бояд марҳилаи интиқолӣ баъд аз такмил ёфтани «сӣ дарсад» шурӯъ мешуд. Мо инро медонистем, аммо мутаассифона, ин амалӣ нашуд. Хуб, ин камбудӣ аз худи мо буд, гузаштҳои хеле зиёд аз ҷониби худи мо шуда буд. Ва ҳамчунин ман ҳеҷ вақт истилоҳи «афви якҷониба»-ро қабул надоштам, зеро ман ҳамеша дар музокирот талаб мекардам, ки бояд парвандаҳои ҷиноӣ лағв ва аз байн бурда шаванд. Инҳо масоиле буд, ки агар мо истодагарӣ мекардем, шояд ҳатман татбиқ мешуданд, аммо ҷанг кашол меёфт ва бисёр ҷавонони мо, дӯстони мо имрӯз зиндонӣ ва фирорӣ намешуданд.»

  Мушоҳидаҳо ҳокист ва коршиносон ҳам ба ин тарафи масъала на як бору ду бор таъкид кардаанд, ки Иттиҳоди неруҳои оппозитсиони тоҷик дар майдони разм ва сангарҳои ҷиҳодӣ дасти боло ва мавқеи бартар дошт. Аммо, ин роҳбарони сиёсӣ буданд, ки муваффақ нашуданд ҳақу ҳуқуқи худро ончуноне, ки бояд тасоҳуб кунанд.

Сайидумар Ҳусайнӣ, муовини зиндонии Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон солҳо баъд дар як суҳбати матбуотиаш эътироф кард, ки дар ҷараёни дастёбӣ ба сулҳ тарафи оппозитсион гузаштҳое кард, ки имрӯз ва ҳоло маълум мешавад сахт ҷуброннопазир аст:

«Хуб мешуд, агар ҳанӯз Кумисюни оштии миллӣ наомада, дар музокироти сулҳ ҳамон «сӣ дарсада» ҳалли худро меёфт. Маълум мешуд, ки моли мо кадом вазорат, идора, ноҳия. Агар маъқул намешуд, пешакӣ мегуфтем, ҳамин чизро намедиҳӣ, мо сулҳ намекунем. Сӣ дарсади ҳукумат маънияш ин буд, ки яке аз се вазорати қудратӣ — дифоъ, амният ва умури дохилӣ бояд ба мо дода мешуд, зеро мо ҳам нирӯи низомӣ доштем. Вале ин муҳимтарин вазорати моро, вазорати дифоъро ба мо надоданд.»

Аммо на танҳо масъалаи «сифоиза» хеле аз масоили дигаре ҳам буд, ки аз тарафи ИНОТ бо шитобу аҷала, бидуни онки чи паёмаде метавонад дар пай дошта бошад, қабул карда шуд. Ин ҳам дар ҳоле, ки неруҳои низомии оппозитсион ба ғалабаи комил наздик шуда буд ва дар дохили кишвар ҳам шароиту вазъият барои ҳукумати Раҳмонов бисёр ҳам тоқатшикан гардида буд. Ҳатто бархе аз коршиносон ва таҳлилгарон бо таваҷҷуҳ ба гузаштҳои беҳадду ҳисоби оппозитсион дар музокироту мулоқотҳо ба ин бовар расида буданд, ки бо таъсиси Комиссиюни оштии миллӣ тарафи ҳукумат муваффақ шуд, ки оғози фурурезии оппозитсион, бахусус муҳраи асосии он Ҳизби наҳзати исломиро, ки дар ҷараёни ин гирудорҳо то сатҳи байналмилалӣ шинохта шуда буд, рақам занад. Зеро ин Комиссион ба фарқ аз ҳукумати Тоҷикистон-тарафи дигари сулҳ як ниҳоди мустақил набуд ва беш аз ин дастнигар ва вобастаи ҳукумат буд, ба мисли фарз кардем, вазорати меҳнат. Ҳеҷ кореро, салоҳият надошт мустақилона анҷом диҳад ва ҳар ончи ҳам таҳияву омода мекард, танҳо баъди тасвиб ва таъйиди тарафи дигар, ба иҷро медаромад. Ин нуктаро худи раиси ин Комиссиюн, устод Сайид Абдуллоҳи Нурӣ ҳам иқрор карда буд, аммо хеле дер, замоне, ки дигар он ба хатми фаъолияташ расида буд. Ин ҳам дар ҳоле, ки ҳукумати Тоҷикистон-тарафи дигари сулҳ то ҳамин имрӯз бо Эмомалӣ Раҳмонов дар сари қудрат боқӣ мондааст.

«Бархе аз таҳлилгарони раванди сулҳи тоҷикон бар ин назаранд, ки ҳам мухолифин, ҳам СММ ба унвони сарпарасти ин раванд ва ҳам Эрон ба ҳайси пуштибони оппозитсион ба ҳангоми таҳияву тадвини аснод ва баҳсу баррасиҳову муколамаҳои сулҳ умдатан бо қатъи ҷанг иктифо карда шароити баъдиҷангӣ, фазо ва ҳаёти сиёсии ояндаро сарфи назар карданд.»

Мулломуҳаммадрасул Саломов, яке аз роҳбарони ИНОТ дар замони ҷанги шаҳрвандӣ, ки раёсати Кумитаи низомии оппозитсион дар Афғонистонро дошт ва ҳамроҳ бо садҳотнафар аз разманда баъди як соли сулҳ ба ватан баргашт, дар як суҳбаташ мегуяд, ки вақте муҷоҳидон ба ватан баргаштанду на ҷойи кор ёфтанду на кумаки модиву на кумаки маънавӣ, пеши ман омаданду гуфтанд, ин чи коре буд, ин чи сулҳе буд, ки шумо кардед?

Аммо Давлат Усмон, яке дигар аз раҳбарони ИНОТ дар даврони ҷанги дохилӣ, ки баъдан номзадии ӯро дар бар баробари Эмомалӣ Раҳмонов аз тарафи ҲНИТ ба унвони алтернатива ба интихоботи раёсати ҷумҳурии соли 1999, аммо ба рағми хоҳиши худаш пешбарӣ карданд, мегуяд, иштибоҳҳои мухолифин хеле зиёд буд, ки мунҷар ба беэътибории он гардид. Вай низ дар як суҳбати расонаиаш мегуяд:

«Тарафи мухолифин дар вақти татбиқи Созишномаи сулҳ аз он потенсиале, ки дар натиҷаи мубориза ба вуҷуд омада буд, яъне як иттиҳоди қавии мухолифин аз ҳама табақаҳои ҷомеа ба даст омада буд, аз ин пурра истифода набурд. Манфиатҳои шахсиву қавмиву маҳаллӣ болотар аз манфиатҳои миллӣ рафтанд. Ва натавонист он афродеро, ки дар атрофаш буданд, онҳоро муттаҳид нигоҳ бидорад, ки дар натиҷа Иттиҳоди неруҳои мухолифин аз як қувваи сиёсӣ-низомӣ ба як қувваи сиёсӣ табдил шавад ва ин як тавозуне эҷод кунад дар ояндаи раванди демократисозӣ ва бунёди як ҷомеъаи шаҳрвандӣ. Ин сабабҳо буданд, ки имрӯз воқеъан ҳам нишонаҳои бӯҳрон дар ҷомеъа ба мушоҳида мерасад».

Аз ҳар гузашт ва ақибнишиниҳои оппозитсиюн тарафи дигар неру ва зур мегирифт ва фишор болои рақибонашро ҳарчи бештар меафзуд, дар ҳоле, ки амалан дар тангно ва ҳолати мағлубият қарор дошт. Бархе аз огаҳони авзоъ мегуянд, ки роҳбарияти оппозитсион тамоми шароити идомаи мубориза ва пирӯзӣ то ба охирро дошт, зеро танзимҳои ҷиҳодии Афғонистон ҳар кадоме дар алоҳидагӣ ҳам бо силоҳу муҳиммот ва ҳам бо пулу маводди ғизоӣ омода буданд кумак кунанд. Аммо фишори ҳукумати онвақтаи Афғонистон ба раҳбарии Бурҳониддин Раббонӣ, ки дар мубориза бо Толибон ниёз ба кумакҳои Русия аз тариқи қаламрави Тоҷикистонро дошт, болои онҳо фишор овард, ки бо ҳукумати Тоҷикистон сулҳ кунанд. Аз ҳақ набигзарем, ки ин як шарти бисёр ҳам вазнин барои оппозитсиони тоҷик буд. Вале он замон Раҳмонов ҳам айни ҳамин ҳолатро дошт ва раиси ҷумҳурии Русия ошкоро ба вай муҳлат дода буд, ки оштӣ бикунад, дар ғайри сурат аз кумак ва пуштибонии онҳо умедвор нашавад. Аммо боз ҳам оппозитсион буд, ки кутаҳ меомад ва гузашт мекард.

  «Абдумаҷид Достиев, муовини раиси Комиссияи оштии миллӣ дар яке аз навиштаҳояш маросими истиқболи устод Сайид Абдуллоҳи Нурӣ дар фурудгоҳи Душанберо тасвир мекунад. Вай мегуяд, ки раиси ҷумҳурӣ ба раиси шаҳр, ӯ ва вазири дифоъу чанд нафар мансабдорони дигар дастур медиҳад, ки ба истиқболи раиси Комиссияи оштии миллӣ бираванд. Аммо мегуяд ҷаноби Достиев дар фурудгоҳ танҳо ман омадам, аз раиси шаҳр ва дигар вазирон дараке набуд.»

Аммо, бо вуҷуди ин ҳама камэътибор ва пастзаданҳои тарафи ҳукумат устоди зиндаёд дар интихоботи раёсати ҷумҳурии соли 1999, ки мухолифин таҳрим карда буданд, таҳримро шикасту боз ҳам бо гузаште дигар ба истиқболи Раҳмонов рафт ва интихоби ӯро машруият бахшид. Ин гузашт боис шуд, ки мухолифин эътибори худро дар ҷомеаи кишвар, ки аз вай интизороти зиёд дошт, аз даст диҳад ва ҳамин тавр дар интихоботи Маҷлиси намояндагон бо 2 курсӣ хулоса шуд. Воқиан ҳам мояи тааҷҷуб ва ҳайрат аст, ки интихоботҳоро тарафи дигари ҷанг,яъне ҳукумати Раҳмонов қазоват мекарду мешумурду натиҷа медод. Магар мешавад ду тарафи ҷанг вориди интихобот бишаванду тамоми ин маъракаро як тараф ташкил ва натиҷагирӣ кунад. Магар ин гуна гузашт ва ин гуна иштибоҳ марговар нест?

» Мунтаҳо оппозитсион, ки дигар ҳам дар раванди дастёбӣ ба сулҳ ва ҳам баъди ворид шудан ба кишвар бо гузашти ақибнишинҳо ва сабру тоқат хати «капитулатсия»-и худро  навишта буд, дигар дар баробари Раҳмонов-роҳбари тарафи дигари ҷанг ва сулҳ аҳамият ва нуфузи худро аз даст дод ва дигар руи онҳо ҳеҷ ҳисобе намекард ва ҳарчи мехост ҳамонро анҷом медод. Барои мисол тағйироти Қонуни асосӣ дар соли 2003 комилан бар хилофи талаботи Созишномаи умумии сулҳ буд, ки барои Раҳмонов танҳо як даври ҳафтсолиро пешбинӣ мекард.»

Иброҳими Усмон, донишманди тоҷик ва яке аз ширкатдорони раванди музокирот аз ҷониби ҳукумат як иштибоҳи дигари оппозитсионро дар он мебинад, ки дар марҳалаи иҷрои тавофуқот аз афроди таъсиргузори худ даст кашиданд ва ин боис шуд, ки пароканда шаванд:

 «Оппозисюн худашро пароканда кард. Чанде пеш тақрибан ба ин монанд як суол аз ман шуд, намояндагони мухолифин аз он гуфтанд, ки чаро на ҳамаи созишҳо амалӣ гашт, гуфтам, ҳамин хел маълум шуд, ки шумо он мардумеро, ки дар ҷараёни музокирот, дар ҷараёни мухолифати сиёсӣ ва ҷанг бештар ба онҳо такия мекардед, дар марҳилаи дуюм, онҳоро фаромӯш кардед ва ба плани дуюм партофтед. Барои ҳамин дар ин давра кори шумо он пешрафтеро надoшт, ки дар давраи аввал доштед. Ҳақиқатан ҳам, агар ҳамту нигоҳ кунед, назариётчиёни онҳо дар давраи дуюм шахсоне шуданд, ки аз назария хеле дуртар буданд. Ман давраи татбиқи созишномаҳоро дар назар дорам. Эътибори онҳое ки ин созишномаҳоро тайёр карда буданд, коста шуд. Ба хаёлам, ҳамин хел фикрашон пайдо шуд, ки ҳама чиз ҳосил шуд, дигар зарурати такия кардан ба ин афрод нест.»

Ва, аммо тавҷеҳи гузаштҳову ақибнишиниҳо ин гуна буд, ки ҳадафи мо сулҳу ваҳдат ва оштӣ аст ва мо мансабу курсихоҳ нестем. Аммо ба ин тарафи масъала, ки дар ин ҳолат чи гуна бояд ба ҳаёти сиёсӣ шарик шуду таъсир гузошт ва он қисмати аҳолии кишвар, ки тарафдору пуштибон –яъне пойгоҳи иҷтимоии мост, чи гуна аз шарри тарафи дигар ҳифзу ҳимоят бишавад, таваҷҷуҳ карда нашуд. Сулҳе, ки шикананда, нопойдор ва баъди чанд муддате бадтар аз ҷанг бишавад, ки шуд, чи лозим ва чи аҳамият дорад? Оппозитсион баъдро наандешид, ки чи хоҳад шуд. Оппозитсион дигар аз шахсҳо ва гуруҳу ҳизб иборат набуд, ҳадди ақал 35% аз аҳолӣ буд. Ва, онҳо мебоист дар баробари тарафи дигар, ки дигар ҳукумат шудааст ва бо бозгашти оппозитсион мехаш чилгаз куфта шуд, зиндагӣ мекарданд.

Иштибоҳи сангини оппозитсион ин буд, ки барои тарафи дигари ҷанг ҳукумат дод. Дасту пойи худро дар баробари он баст, машруияти интихоботҳои онро таъмин кард. Раҳмонов дигар ба ҳадде ғарра ва зурашро гирифт, ки ҳамин 30%-и тавофуқшударо ҳам то охир ниҳоӣ накард. Вазорати мудофиаро ҳам, ки мувофиқа шуда буд, надод. Ҳатто ошкоро гуфт: “на ,ман ба шумо ҳеҷ ниҳоди қудратие намедиҳам ва агар инро нахоҳед марҳамат ҷанг мекунем”  Дар охир пас аз хело суҳбатҳо як ҳелаи бадеро истифода намуд. Кумитаи ҳолатҳои фавқулодаро ба вазорат табдил намуду ба он Мирзо Зиёевро барои чанд вақти маъдуде гузошт. Дақиқан пас аз иваз шудани ӯ ин вазоратро боз ба кумита иваз кард.

  «Гузаштҳое, ки дар раванди эҷоди сулҳ ва оштии миллӣ аз тарафи Иттиҳоди неруҳои оппозитсиони тоҷик карда шуд, оқибат Тоҷикистонро ба як давлати мустабиди диктотурӣ табдил кард. Зеро тарафи дигари ҷанг дар қудрат боқӣ монд ва ҳоло дигар на аз гузаште хабару на аз ақибнишиние ва на аз сулҳеву на аз оштие, ҳамаро ба ном ва коми худ кардааст, аз ҷумла ҳамин сулҳро.»

Аммо ин ки гуфта шуд на ба хотири мазаммат асту на ба хотири чизе дигар, фақат ба ин манзур аст ки мо ва ё насли ояндаи мо, фарзандони мо дар оянда ибрат бигиранду фиреб нахуранд. “Мусалмони закиро аз як сурох мор ду маротиба намегазад”

 Поёни бахши чаҳорум, идома дорад, бо Ислоҳ бошед.

Бахши панҷуми мо “Ангеза ва омилҳо барои дастёбӣ ба сулҳ ”то аз воқеиятҳо бештар огоҳ гардед!

 Ps: Лозим ба тазаккур аст ки ба ҳангоми омода кардани ин риштаматолиб аз навиштаҳову мусоҳибаҳои устоди шаҳид Сайид Абдуллоҳи Нурӣ, устод Ҳоҷӣ Акбар Тураҷонзода, Абдумаҷид Достиев, Иброҳим Усмонов, Салими Аюбзод ва як қатор сайтҳо истифода шудааст

Сообщение Сулҳ бо ривояти дигар. Баъди чаҳоряк аср появились сначала на ISLOH.net.

Китоби мазбур бо пешгуфтори Шайх Амонуллоҳи Неъматзода – раиси Маркази исломӣ ва Шӯрои уламои исломи ҶТ ва Эшони Маъруфҷони Элокӣ, яке аз дигар фақеҳи шинохташуда дар кишвар манзури аҳли тақво шудааст”.  www.ozodi.org/a/871973.html

 Ин ҷумла иқтибос аз як навиштаи Сайёфи Мизроб,сардабири СССР аст ки он солҳо дар радиои “Озодӣ” кор мекард ва ин мақола ҳоло ҳам дар сайти ин расона қобили дарёфт аст. Дақиқан 24.01.2008 нашр шудааст. Навиштаҳои Сайёфро қаблан ҳам мехондам, вале баъди чопи «Тафсири мухтасари Хатлонӣ» бо ӯ, ки барои мусоҳиба наздам омада буд,аз наздик рӯбарӯ шудам. Ман қаҳрамони гузориши ӯ шудам ва ӯ дар бораи кори ман навишт ва ҳамин тавр   баҳо дод:

“новобаста ба синну соли ҷавонӣ донандаи хуби каломи Аллоҳ маҳсуб меравад ва миёни аҳли тақвову тариқат дар фиқҳ аз эҳтироми вижа бархурдор аст”.

Аммо ҳоло бо гузашти 13 сол қаҳрамони ҷавони ӯ -“донандаи хуби каломи Аллоҳ” ва “аз эҳтироми вижа бархурдор” буда ба як персонажи манфиву номатлуб мубаддал гаштаву ҳафтае нест, ки СССР як навиштаи пур аз буҳтону туҳмат алайҳи ӯ ба нашр нарасонад.

Ман ончиро, ки Ятимову “фермаи ҷавоб”-у дору дастаи онҳо бар зиддам ҷабҳа дуруст кардаву навору филму мақола пахшу нашр мекунандро мефаҳмам, чун дар ҳақиқат ниқоби чеҳраи асливу асосии онҳоро, симои воқеии онҳоро дар навиштаҳо ва наворҳо тавассути “Ислоҳ” бармедорам ва инки онҳо кӣ ҳастанд ва то куҷо ба миллат ва мардуми тоҷик тааллуқ дорандро фошофош баён медорам ва инки онҳо бо номи давлат ва аз номи давлат чи гуна халқу миллатро доранд ғорат мекунанд, таҷовуз мекунанд, сарвату давлат меандӯзанд, дузди куҳриандро бо дайну далел исбот менамоям.

«Онҳо дар хобҳои шабашон маро мебинанд, дар вақти дуздиҳояшон, дар вақти порагириҳояшон, дар сари ҳар ҷурму ҷинояташон маро ҳатмани ҳатман мебинанд ва аз дил мегузаронанд, ки мабодо Муҳаммадиқбол огоҳ нашавад. Ман дарди сари онҳо, мушкили онҳо, балои болои онҳо  шудаам, ки омодаанд, миллионҳояшонро дареғ надоранд, то сияҳ созанд, бадном кунанд ва ҳатто ба таври физикӣ нобуд созанд, мунтаҳо “садо”-и маро бигиранду хомӯш созанд.»

Аммо инки Сайёфи Мизроб, нафаре, ки худро дар ҳамон сӯҳбати бо банда анҷомдодааш, эшонзодаву муллобачаву огоҳ аз илми ислом муаррифӣ мекарду дур шудан ва дур доштани мардум аз исломи нобро кори душманони ислом ва боиси коста шудани ахлоқи ҷомеа медонист, имрӯзҳо тамоман пӯстинро чапа пӯшидаву бо интишори навиштаҳои олимнамоҳое чун Иброҳими Усмон бар зидди банда ва амалан бар зидди ислому дини Муҳаммад (саллаллоҳу алайҳи васаллам) тохтутоз дорадро намефаҳмам. Албатта, мефаҳмам, вале то ба ин андоза чоплус, тамаллуқпеша, косалес шуданашро,то ин андоза, ҳайсият, ҳамият, шараф ва виҷдонфурӯшиашро дида, дигар ба ин гуфтгузорҳо, ки ӯ ҳам кайҳо фурӯхта шудааст, ба хотири нафсу ишкамаш шуда, ба хотири як бурида нон қалам ва рисолати қаламро ба савдо задааст, итминон ҳосил кардам.

“Сайёфи Мизроб барои он бар зидди шумо, Муҳиддин Кабирӣ ва дигар шахсиятҳои дар мухолифат бо Раҳмонов қарордошта менависад, ки барояш “якчи-нимчӣ” садақа мекунанд ва рӯзаш ба ҳамин садақаву хайрияи ба истилоҳ сарпарастҳо мондааст. Газетаи ӯро аслан газетаи мақомоти амниятӣ ва таърифи тавсифи қумандонҳои Фронти халқӣ гӯед, хато намекунед. Барои Сайёфу амсоли онҳо, ки ба ҷуз аз ишкаму нафс муқаддасоте дигар вуҷуд надорад ва сад соли дигар ҳам бигзарад, барои ӯ Сангак, ки бо шиори ”Нест бод ислом” ва бо дастгирии танку тӯпу аскару афсари Узбакистон вориди Душанбе шуда мусаббиби фирору тарки ватан кардани шахсиятҳое чун Тоҳири Абдуҷаббору Мӯъмин Қаноату ҳазорон ҳазори дигар гардид, улгӯ ва намуна ва қаҳрамон боқӣ хоҳад монд”.

Иброҳим Усмонов, ки дар бунёду табиаташ ҳеҷ гоҳ бо мусалмонҳо набуд, дар шумораи ахири СССР бар зидди ман як матлаби пур аз таҳқиру тӯҳмат чоп карда ва дар ҷо-ҷое аз он танаффур ва душмании ақидатии худ бо исломро пинҳон карда натавонистааст. Иброҳим Усмоновро мо аз хеле солҳо пеш медонистем, ки ӯ кӣ буд ва бо ислому муллову дини муҳаммадӣ чи бархурду муносибату миёнае дошту дорад, ҳамчунон, ки яке аз рақибони сарсахти бозгашт ба ҳуруфи қуръонист (чун ҳаросаш ин аст ки бо ин хат нуфузи ислом болотар хоҳад шуд) ва ҳамчунон, ки ба маҳзи ҳамин хат наметавонад бипазирад, ки тоҷикиву дариву форсӣ яке аст. Вай бо баҳонаи интиқод аз банда ва падари марҳумам чи чизе навиштааст:

“Наврас то балоғат танҳо дар мактаби расмӣ хонданаш даркор аст, асосҳои илми дунявиро бояд омӯзад, ҳеҷ мактаб ва ҳеҷ машғулият ва илми дигарро дар ин синну сол ба кӯдакон омӯзонидан лозим нест”.

Боз шарм накарда аз як муаллифи ғарбӣ Август Миюллер,муаллифи китоби панҷ муҷалладаи “Таърихи ислом” иқтибос оварда,ки фоҷеаи мардуми форс ин “бачабози”и онҳо будааст. Бо қтибос аз ин китоб ва таъвили шеъри Хоҷа Ҳофиз ба муроди хоҷаат шарм накардӣ? Барои инки,СС.Ятимов ва пешвои дастурӯй ношустаатро розӣ сози чунин тавҳини як олми ғарбӣ бар миллататро пазирӯфтӣ? Куҷо шуд ҳимоят аз миллат ва забону урфу одати ин миллати ҷаҳоншумули Тоҷику Форс? Савганд ба Аллоҳ ман ба ҷои шумо шарм кардам. Пешвоят ва ҷаноби СС мераванд аммо пазирӯфтан ва қабул кардани ин тавҳин бар миллат аз шумо барои ҳамеша боқӣ мемонад. Ё шумо яксара ҳамаатон чунин беморӣ доред ва мудом аз он мекобед,ки кадом олими мубталои ин беморӣ чунин чизе менависад ва шумо онро ношармида иқтибос меоред? Чун ҳар шахс аз ончӣ меписандад менависаду мегӯяд.

 Иброҳим Усмонов инҷо ошкоро нагуфтааст,ки ба кӯдак таълими динӣ ва исломӣ надиҳед, аммо асли мақсадаш ҳамин аст. Мо,мусалмонҳо бар тибқи ин навиштаи Иброҳим Усмонов, ки ин бор низ ғамзаи уштурӣ мекунад, ба кӯдакон ончиро ки фарзи воҷиботи шаръист набояд биомӯзонем. Яъне ӯ ҳам ба сони тамоми азхудобаргаштагон ва бо худоистезагарон ва исломҳаросон раводор нест, ки усули дин ба кӯдак дарс дода шавад. Ин нукта талаботи ҳамон қонунҳое аст ки Усмонов аз он дар ин навиштааш тавсиф кардааст. Ману падарамро наҳ задаву бӯҳтон баставу ислом ва аркони онро ба ҳадаф гирифтааст. Ин пири бетавфиқ, ки умраш ба ҷое расиду ҳамоно худонашнос боқӣ монд, бавузӯҳ медонад, ки ончи дар ҳаққи ман ва падари ман амният ва филмофарони он гуфтанду мегӯянд, як тӯҳмат аст, аммо ӯ ин тӯҳматро об дода ва беш аз ин ҳатто ба руҳи устод Нурӣ ҳам тохтутоз мекунад. Бубинед,ки чӣ навиштааст:

  “Зеро ба фикрам на танҳо ин хонадон,ин қумандон,балки дигарҳояш ҳам баъди бозгашт биноҳое ба худ рост карданд. Масалан дар Душанбе,ки 7 пушти душанбегиҳо надидааст”.

Аввал инро бароят бигӯям,ки Қаландари Садриддин,бале,аз муассисони ҳаракати исломӣ, ҲНИТ аст ва барои таблиғу тарвиҷи маорифи исломӣ бор,бор ҳатто дар ҳамон даврони шӯравӣ ба амният сарбасар шудааст ва барои ҳимояти ҷавонони Тоҷик,ки ба Афғонистон ба ҷанг фиристода нашаванд бо моддаи  “СТАТЬЯ 70. АНТИСОВЕТСКАЯ АГИТАЦИЯ И ПРОПАГАНДА”  ду сол маҳкум ба корҳои ислоҳӣ шуда буданд. Бале дақиқан бар алайҳи номи рӯзномаат СССР. Аммо ӯ қумандон набуд ва дар ҳаёташ ҳатто дар даст туфанг нагирифтааст. Вале,биё як раҳ мард бошу уштур набошу мардвор гап бизан,ки агар хонаи Қаландари Садриддин пули кӯмак буда бошад. Бале бобоям ва падарам гадо ва гадозода набуданд балке асил ва асилзода буданду ба ин ифтихор мекунам ва аз дороҳои замони худ буданд ва инро ҳама шаҳодат медиҳанд.

Агар хонаи дигарҳояшро 7 пушти душанбегиҳо надида бошад, пас, қасру кӯшки Раҳмонову домоду духтарҳояш аз куҷост ва чаро онро наменависӣ ва намегӯӣ? Инҷо гап бисёр аст ва бо ҳамин иктифо мекунам вале инро бояд бигӯям, ки Иброҳим Усмонов ҳанӯз аз даврони шӯравӣ бо тахаллуси “Ихтиёр” барои КГБ “донос” мечид (суханчин-хабаркаш) ва хуфиянавис ва “ҳумазаи лумаза” мебошад. Вай дар тими Раҳмонов буд, дар музокироти сулҳ иштирок мекард, мушовир буд, муовини вазири фарҳанг буд. Раҳмонов мисли дигарон истифодааш бурду сипас аз даргоҳаш дафъ кард. Чаро ӯро Раҳмонов аз даргоҳаш бо шатта зада парт кард, гапи дигар аммо соли 2013 дар ситоди Ойниҳол Бобоназарова ва ҳамроҳ бо оппозитсион буд. Аммо бори дигар акидан ёдрас бишавам, ки вай аз ислому муллову шариат сахт мутнаффир аст ва ҳамин ҳоло ҳам барои КДАМ суханчинӣ ва хабаркашӣ ва тамаллуқу хушомад мекунад, мунтаҳо “хизмат” мекунад. Дақиқ аст ки Сайёфу СССР ҳам айни Усмонов, дигар бозича ва бузичаи КДАМ ва  СС. Ятимов ҳастанд. Ҳар гоҳе, ки Ятимов “фас” гуфт ӯ ба ҷакидан ва хоидан медарояд.

«Дуруст аст ки ман дар фосилаи ҳазорон мил аз Тоҷикистон қарор дорам вале ҳам Сайёф ва ҳам дигару диграҳо шоҳиданд, ки бо мардумам, бо халқам робитаи мустақим ва зич дорам. Махсусан бо аҳли намозу саҷда ва аҳли Қуръон,бо аҳли масҷид ва мардуми оддӣ ва мазлуми ватанам.»

Дасту забонам бурида бод, ки агар дурӯғ бигӯям.Чандин нафар аз намозгузорон ва омӯзгорон аз ман хоҳиш намуда буданд, ки дар бораи обунаи иҷборӣ, ба хусус обунаи иҷборӣ барои СССР матлаби алоҳида карда ва наворе ҳам интишор диҳам. Аммо ин корро накардам. Ҳамин калимаи бузичаи КГБ  дар сифати Сайёфу СССР дар навиштаи яке аз онҳо дарҷ шуда буд. Аммо, ба худам гуфтам, ки хуб, ягон вақте ба худ хоҳад омад. Вале дигар воқеан ҳам аз ҳад гузаронд ва шӯрашро даровард. Ҳар ҳафта ва пушти ҳам бар зидди ман тӯҳматнома чоп кардан барои чӣ? Ман, ки гуфтам! Аз роҳи баргузидаам барнахоҳам гашт. Ман дар роҳи Ҳақ ҳастам. Ман ҷабран ва номардона ва бо туҳмат аз ватанам ҳиҷрат кардаам. Ман ҳоло баргардам,мегиранду дар канори Сайидумару Муҳаммадаливу садҳо нафар наҳзатӣ (исломиҳои дигар) дар зиндон меандозанд. Намефаҳмам аз ин кор Сайёф чи манфиат медида бошад? Намефаҳмам Сайёф аз инки Ҷамолиддину Озода роҳи мардумро пулакӣ кардаанд чи манфиат медида бошад? Аз инки прававу техосмотру номери мошинҳоро Шамсулло Соҳибови домоди Раҳмонов “шахсӣ” кардааст, чӣ медида бошад? Чаро дар бораи ин дуздону ғоратгарон намегӯяду устухонҳои моро аз ходиан сер намешавад?

Баъдан кӯтоҳ як тазаккур бароят медиҳам Сайёф!

Ончи маро иттиҳом доред чанд моҳ пеш Дорюш каме сиру пиёзашро бароварда буд.Ман пас аз он бо чанде аз ошноҳоят сӯҳбат доштам онҳо ончи Дорюш ишора кардаро тасдиқ намуданд. Чӣ мехоҳи тавассути “Ислоҳ” расман эълонат кунем, ки ба ин дарди бе даво мубтало ҳастӣ ва дигар пурра ошкор гардӣ? Агар хоҳиш дошта бошед ошкор шавед ва дардатонро ҳама фаҳманд мисли бархе номҳояшон зикр шуд, кӯмакатон мекунем,то дигар пинҳон набошед ва дар зимни он 55 ҳазор пинҳон набошед!

Гуфтанд, ду, се соли ахир мақомоти амниятӣ, масъулони танзими анъанаи ҷамоатҳо, имомхатибҳо, раисони хоҷагиҳои деҳқонӣ аз мардум тин ба тин ҷамъ карда  дар қатори Минбари халқу Ҷумҳурияту Садои мардум ба СССР обуна мешудаанду обуна мекардаанд.

Масалан агар як нафар тӯй кунад, ва ё барои справкае ба ҷамоат саду анд сомонӣ бидеҳ мегуфтаанд. Вақте мепурсед,ки чаро? Мегуфтаанд, ки аз амният маҷбур карда истодаанд,ки барои 20 нусха,10,нусха 5 нусха СССР обуна шавем. Ҳамин тавр дар масҷидҳо, дар мактабҳо, ва дар ҳамаҷо. Ҳоло ки СССР даъвои мустақилӣ ва  озодии матбуоту сухан мекунад, воҳимае беш нест. Ростӣ, хеле барвақт медонистем, ки СССР  як проекти КДАМ аст. Вале ҳоло дигар баъди обунаи маҷбурӣ ба СССР ҳама чиз ошкор ва яқин шуд. СССР филиал ва ё коршарики “фермаи ҷавоб”-и КДАМ.

«Бигзор СССР бар зидди ман ва “Ислоҳ.нет” минбаъд низ ҳаррӯз бинависад, аммо чаро онро мақомоти давлатӣ, бахусус амният иҷборӣ обуна мекунад? Масалан чаро мақомоти давлатӣ, масалан амният “Азияплюс”-ро маҷбурӣ обуна намекунад? Чаро СССР дар шумори нашрияҳои давлатӣ ва расмӣ даромадааст? Бале,Сайёф, себашонро, ки мехурӣ бояд ғоз диҳӣ.»

Ва,навиштаро бо ҳамон матлаби Сайёфи Мизроб дар радиои “Озодӣ” ҳусни анҷом мебахшам,ки бубинед,чи қадар шефтаву волаи “муҳаққиқ” яъне ман Муҳаммадиқболи Садриддин шуда буд:

“Бартарияти дигари тафсири ҷадид ин аст, ки муҳаққиқ пас аз таҳияи муқаддимаи муфассал перомуни Қуръон ҳар сураро бо шарҳи комил аз моҳияти он овардаву матни Каломи Шарифро дар тарҷумаи равони тоҷикӣ ва тафсири ибратомӯзи бархе аз оёт пешкаш намудааст. Рӯиҳамрафта, муфассир дар охири шарҳи ҳар сура бо «10 саволу 10 ҷавоб» бо хонанда ба муколамаву баҳс мепардозад ва бар дониши қуръонии мутолиъагар меафзояд. Уламои фиқҳ гуфтаанд, китоби мазбур бо забони фасеҳу равони тоҷикӣ иншо шудааст ва барои ҳар тане, ки мехоҳад, бевосита аз каломи худовандӣ огоҳ бошад, дастури хубе будааст”.

Ps: Умедворем  пас аз ин СССРи Сайёфи Мизроб ба масоили дохили кишвар мепардозад ва дарду ранҷи мардумро инъикос менамояд. Ончи барояш гарон тамом мешавад ва талх аст дигар доман намезанад ва расвогияш саросарӣ намегардад. Танҳо ҳушдорат додем ва пас аз ин бидуни огоҳи таҳқиқоти худро дар мавриди бемориятро ҳама аҳли кишвар хоҳанд донист. Ислоҳро ҳамватанонамон бе пул аз СССР бештар мехонанду мебинанд!

Сообщение Сайёф сайфи кӣ ва дар хидмати кист? появились сначала на ISLOH.net.