Сиву як соли қабл, дар ҳамин рӯзи 6 ноябри соли 1994, замоне, ки кишвар дар гирдоби ҷанги дохилӣ печутоб мехӯрд, маъракаи ҳамапурсӣ барои қабули нахустин Қонуни асосии Тоҷикистони мустақил ҳамзамон бо интихоботи президентӣ баргузор гардид. Дар ин маъракаи муҳим ва бузурги сиёсӣ неруҳои оппозитсионӣ-аҳзобу ҳаракатҳои навзуҳур ва беш аз як миллион аз аҳолии панҷмиллионаи Тоҷикистон, ба ин далел, ки тарки кишвар карда ва дар ҳиҷрат ба сар мебурданд, натавонистанд ширкат варзанд. Аз инҷо буд, ки аҳзоби оппозитсионӣ ин маъракаҳои сиёсиро таҳрим карданд ва натоиҷи онро напазируфтанд.

Қонуни асосӣ бо касби беш аз 90% дар сади раъйи мардум қабул гардид.

Лоиҳаи ин Қонуни асосӣ, ки таҳти риёсати Абдумаҷид Достиев, муовини аввали раиси Шӯрои Олии Тоҷикистон аз моҳи апрели соли 1993 таҳия шуда буд, қабл аз онки ба ҳамапурсӣ гузошта бишавад, ба назархоҳии мардум пешкаш шуда буд. Баъд аз қабули ин Қонун муаллифини он ва низ мафкурасозону мубаллиғони ҳукумати Раҳмонов онро яке аз беҳтарин Қонунҳои асосӣ дар паҳнои шӯравии пешин ба қалам медоданд. Аз ҷумла ҷаноби Достиев дар сӯҳбатҳои маҷлисиву матбуотии худ борҳо гӯшрас мекард, ки тарҳи ин қонун аз муоина-экспертизаи байналмилалӣ ҳам ба хубӣ гузашта дар шумори беҳтарин констиутсияҳои олам мақом ёфт.

Ҳоло, аз ҳусну қубҳи Қонуни асосии қабулшуда дар соли 1994 чизе намегӯям. Чун дигар ба гуфте «поезд ушел»- корвон рафт. Вале, бояд иқрор ва эътироф кард, ки он Қонуни асосӣ дар қиёс бо қабули Қонунҳои асосии баъдӣ, ки бо тағйироту иловаҳо дар се навбат сурат гирифт, аз ҷумла дар соли 1999, ки лоиҳаи он муштаракан бо оппозитсион омода ва ба раъйгирии мардум бароварда шуд, бамаротиб беҳтар буд.

 Дар бораи ҷузъиёти тағйироту ислоҳоти ворида ба Қонуни асосии соли 1994, ки дар солҳои 1999, 2003 ва 2016 ба амал омад, намегӯям, аммо, аз ислоҳоти умда ва саддарсад иштибоҳии ворида ба ин Қонун, ки амалан кишварро ба самти диктатура ва яккаҳокимиятӣ савқу самт дод, ногуфта намешавад ва ин иддао, ки кардем -Қонуни асосии Достиев беҳтар аз баъдиҳо буд, норӯшан ва бидуни исбот боқӣ хоҳад монд.

Қонун ё яккаҳокимиятӣ? Ё оғози роҳ ба сӯи диктатура

Дар кишваре, ки низоми идории он раёсатиҷумҳурист ва Президент ҳарфи аввал ва охарро мезанад, муҳлати ҳузури Президент набояд тӯлонӣ бошад. Муҳлат ва ё давраи раёсати ҷумҳурӣ аз ду чорсола ва ё ду панҷсола бигзарад, он гоҳ дар идораи давлат мушкилоти фаровоне бор меояд, ки имрӯз ҳамагон шоҳидаш ҳастем.

Вақте дар Комиссиюни оштии миллӣ баҳси ба як ҳафтсола табдил кардани ду панҷсолаи муқаррароти мавҷуда дар Қонуни асосӣ пеш омад, хелеҳо аз ҳукумати Раҳмонов, аз ҷумла Маҳмадсаид Убайдуллоев, ки он замон, ки ҳамааш шуда раиси шаҳр буд ва низ худи Достиев, ки худро муаллифи Қонуни асосии соли 1994 меҳисобад, муқобил буданд. Шоҳидон мегӯянд, ки Абдумаҷид Достиев ба шахсиятҳои таъсиргузори оппозитсион дар Комиссияи оштии миллӣ гоҳо ошкоро ва гоҳо бо истиораву киноя гӯшрас мекунад, ки ба ҳамин моддаву банди қонун даст нарасонанд: «набояд ҷинро аз шиша берун кард».

Аммо, чуноне дидем даст расонданд ва яқинан ин дастрасонӣ фақат ба хотири он буд, ки иҷоза бидиҳанд Раҳмонов, ки то ин муддат, яъне то соли 1999 аллакай як панҷсолаи давраи президентиаш тай шуда буд, битавонад, боз ҳафт сол, на панҷ сол бимонад ва биистад. Ин имтиёз ва шароит барои Раҳмоновро мухолифин ба дарназардошти онки Раҳмонов тарафи сулҳ аст ва сулҳро то охир таҳаққуқ ва таҳким мебахшад, дода буданд.

Ин аз аввалин сангинтарин иштибоҳҳои оппозитсион буд, ки бо хушбоварӣ ва содапиндорӣ ба нафаре итминон ва эътимод карданд, ки дар зоту зурёташ, чизеро, ки онҳо суроғ доштанд ва шояд медиданд ҳам, надошт. Раҳмонов ин ду соли изофӣ аз панҷ ба ҳафт бадал кардани давраи дуввуми раёсати худро навъи дигари зафар ба мухолифинаш ҳисобид ва тавре сиёсату коргузориашро идома дод, ки дар ҳақиқат ҳамон киноя ва ишораҳои мармузи Достиев рӯ зад ва бармало шуд.

Оппозитсион ҷинро аз кӯза берун карда буд ва ин ҷин ҷанги гармро бо рақибони ҳамакнун бесилоҳ ва амалан багаравуфтода таври нарм пеш бурд ва зарбаҳои ҳалокатоборе зад, ки дигар, ки дар ҷанги воқеъӣ муваффақ нашуда буд ва барои ҳамин касе доду фиғони онҳоро нашунид. Мешавад инҷо мақоли мардумиро тамсил овард: «худкардаро даво нест….»

Суқути рӯҳии оппозитсия ва таҳкими истибдод

Дар соли 2003, ҳануз, ки аз қабули Қонуни асосии бо ҳузури оппозитсион чаҳор сол нагузашта буд ва амалан мамлакат дар шароити барқарории баъдиҷангӣ қарор дошт ва мебоист тавофуқоти сулҳу оштӣ ҳамчун гавҳараки чашм муҳофизат мешуд, Раҳмонов як рӯзе аз ҷо бархосту гуфт, ки ин як ҳафтсола барои шахсе чун ман, ки Қаҳрамони зиндаи Тоҷикистонам кофӣ нест, ҳади ақал бояд ду ҳафтсолаи дигар биистам ва дар моҳи июни он сол ҳамапурсии такрорӣ барои Қонуни асосиро баргузор кард ва ҳамин ду ҳафтсоларо вориди он намуд, бо таъкиди ин нукта, ки то инҷои кор, ки Раҳмонов раиси ҷумҳурӣ буд, ин даврон сифр шудааст ва вай аз нав барои ин ду ҳафтсолаи баъдӣ яке аз довталабон хоҳад буд. Чун ҷойи зикр аст, бояд бигӯем, ки ин бор низ Убайдуллоев, ки акнун амалан нафари дуввуми Тоҷикистон буд, омад ба пеши устоди марҳум Сайид Абдуллоҳи Нурӣ ва то ҳатто изҳор дошт, ки омодааст, ҳамроҳашон бар муқобили ин қасду қарори Раҳмонов баланд бишавад. Аммо, чизе нашуд ва Раҳмонов Қонуни асосиро бар вифқи муроди худ иваз кард.

Бо яке ду баёния ва изҳоротҳои маъмулӣ, ки «вақташ нест, лузумате надорад, бо асноди сулҳ мухолифат дорад» иктифо ва ба ин ҷинояти бадтар аз ҷинояти ҷангӣ  сарфи назар карда шуд. Аммо ин гуна мавзеъгирӣ- сукут дар баробари ҷоҳталабиҳои ошкорои Раҳмонов, ки тағйирот ба Қонуни асосиро васила ва силоҳ кард, сангинтарин ғалати сиёсӣ буд, чун маълум буд, ки Раҳмонов бо ҳадафи дигар, на барои таҳкими сулҳу субот, балки бо роҳи дигар рафтанӣ аст. Онҷо ва он замон бояд мухолифати шадид сурат мегирифт ва неруҳои оппозитсион, бигзор ба хиёбонҳо мерехтанд, бигзор аз дигар сангарнишинӣ мешуд. Чун ҳоло парканда шуда бошанд ҳам аммо метавонистанд ва қудрат ва тавонро дошанд, ки аз нав ҷамъу ҷӯр бишаванд ва худову ростӣ, мардуми кишвар ҳам аксарияти мутлақ тарафдорашон мешуд, чун аз зулму истибдоди ҳукумати Раҳмонов ҳамагон ба дод омада буданд. Аммо, мутаассифона, мухолифин, ки роҳбарони умдааш мутафарриқ шуда буданд, ояндаи худ ва ояндаи тарафдорони худ, ки бо эътирофи ҳарду тараф беш аз 30% буд, вале амалан аз 60-80 % ҳам зиёд буд натавонистанд бубинанд ва «пушти ману табари қассоб» гуфтанд ва тан ба тақдир супориданд.

Ва, ин аввалин зарбаи озмоишии давраи баъди ҷангӣ, вале ниҳоят ҷонситон ба баданаи миллат ва зӯру тавони давлати навпо буд. Раҳмонов бо ин тағйирот дар Қонуни асосӣ, ки бидуни кадом муқовимат ва муқобилият ворид кард ва барои боз ду ҳафтсолаи дигар ҳақи мондан дар курсиро гирифт, на фақат мухолифинро ба хок яксон кард, балки дар худ зӯру иқтидоре касб кард, ки ҳатто худаш то ба ин ҳадду андозаашро чашмдор набуд ва бовар намекард. Барои онки ҷомеаи кишвар ҳам ҳамзамон бо мухолифин таҳти ирода ва таваққуъоти вай қоматашро хам кард. Ва давлату давлатмардҳои он рӯза ҳам, мисли Убайдуллоеву Достиеву садҳову ҳазорҳои дигар дар сатуҳу радаҳои гуногун аз идораи ҷамоат бигир то ҳукумати марказӣ бо таваҷҷӯҳ ба тахлия шудани пуштвонаашон дамбадуран шуданд, агарчи кайҳо аз бедодиҳои Раҳмонов ва наздикони вай безор шуда буданд. Ва ин қомати хам боиси он гардид, ки Раҳмонов миллат, мардум ва давлатро зин бизанаду савор шавад. Вақте вай миллатро зин зад, дигар тозиёна ва маҳмези дасташ солбасол дурушттар ва сахттар шуд ва солбасол тахтапушти ин миллат хуншортар гардид. Тағйироти воридаи соли 2003 амалан таслими ҳама дастовардҳои муқовимат ва муборизаи даврони сулҳ буд, ки кулли фоҷиаҳои баъдӣ аз он бархост.

 Иштибоҳҳои даврони ҷанг ва махсусан марҳалаи оштӣ низ зиёданд, аммо ончики дар соли 2003 бо тағйироти Қонуни асосӣ кард кард, ин пирӯзии бузурги Раҳмонов ва шикасти сангини мухолифин буд. Бори дигар мегӯям, ки тамоми шикастҳо, бохтҳо, бадбахтиву фоҷиаҳо баъди ҳамин тағйирот ба вуқуъ пайваст.

Инҷо таслим шудан буд ва таслим таслими фақат оппозитсия набуд. Халқро, зиёиву рӯшнфикр, тарафдору бетарафу норозиҳоро ба замин зад. Чун дигар ошкор шуд, ки минбаъд ҳама дар дасти Раҳмонов мурғи нимбисмил, асиру гаравгон мешавад ва дигар Раҳмонов аст, ки тақдиру сарнавишти ин миллат ва ин мардумро рақам мезанд. Дар ҳоле ки хелеҳо мутмаин буданд, ки умри Раҳмонов сар омадааст ва соли 2006 аз вай ба роҳатӣ халос ва наҷот меёбанд.

Бо вуҷуди ҳама иштибоҳҳои қаблӣ, аз ҷумла маъракаи интихоботӣ бо ширкати Давлати Усмон ва паёмадҳои он ҳоло дар зеҳнҳо ин умеду бовар ҷо дошт, ки оппозитсия Раҳмоновро аз қудрат канор мезанад. Аммо, мутаассифона, ҳама чиз бааркс шуд ва ин тағйири Қонуни асосӣ паёми ҷиддӣ ба онҳое буд, ки тарки Раҳмонов карданӣ буданд ва онҳо дигар харгӯшу мурғвор курк шуданду дам фуру бастанд ва худро чору ночор вақфу нисори Раҳмонов карданд.

Аз «Қонуни асосӣ» то «Конститусияи Раҳмонов»

Дар васати ин сездаҳ сол, манзурам аз соли 2003 то 2016, ки Раҳмонов бори дигар Қонуни асосиро иваз кард ва ин бор, ҳамчуноне интизораш мерафт, ҳамаро ҷазиру хароб кард ва барои худ ва ин бор якҷо бо Оилааш замонати то интиҳои умр дар курсӣ монданро дар Қонунӣ асосӣ ҷогир кард, чи таҳаввулу тағйироте сурат гирифт, ба ҳамагон маълум аст. На оппозитсияе монду на ҳизби характери динидошта. Аҳзоби мухолифро басту шикасту аз саҳна ронд ва ҳатто террористӣ эълон кард. Аммо ин формулировка, ки барои Пешвои миллат маҳдудият барои курсии раёсати ҷумҳурӣ вуҷуд надорад, дигар ба ин маъно буд акнун кадом самту савқеро наҷӯед, нафасҳоро фуру бикашед, ки минбаъд диктатура ва диктатор омад. Ин тағйирот, ки Раҳмоновро «якумрӣ» кард, фалсафа ва мантиқу паёмаш ин аст ки Раҳмонов ва оилаи вай дар як ҷумҳурии шӯравии собиқ Бюрои сиёсӣ ва КПСС-ро барқарор кард ва дар ин кишвар то замоне ин диктатор ва низомаш побарҷост, ҷое барои мухолифин ва дигарандешон вуҷуд нахоҳад дошт.

Бо ин тағйирот замонат барои таҳкиму тақвияти диктатура, яккаҳокмиятӣ дода шуд ва шароити имрӯза идома пайдо кунад, дар ояндаи наздик низоми шоҳигарӣ барпо хоҳад шуд.

Шумо дар кадом давлати дунё дидаед, ки бар мабнои як қонуни соҳавӣ, агар Қонуни асосгузору пешворо соҳавӣ биҳисобем, Қонуни асосӣ дигаргун бишавад. Бар мабнои меъёрҳои ин қонун ба Раҳмонов шароит ва имтиёзӣ умрбод мондан дар қудрат дода шуд.

 Ҳатто дар ҳамин ба ном Қонуни асосии ба памперсу подгузники Раҳмонов бадалшуда ҳам гуфта шудааст, ки қавонин ва меъёрҳои дигар бар мабно ва доираи ин қонун мутобиқ ва мувофиқ карда мешавад, на баракс. Аммо бар мабнои Қонуни пешво ва моддаҳои он Раҳмоновро иҷозати то охири умр боқӣ мондан дар курсиро доданд.

Дар кадом Конститутсияи давлате, ки худро демократӣ мехонад дидаед, ки барои як нафар чунин ҳақ ва имтиёз дода шудааст, ки як шаҳрвандро аз боқии шаҳрвандон фарқ мегузорад?

Воқиан ҳам ин натиҷаи хӯ ё одат гирондани Раҳмонов ба қудрат буд, ки замина ва сарчашмаи он ҳамон Қонуни асосии муштарак бо оппозитсион дар соли 1999(панҷсоларо ҳафтсола кардан) ва Қонуни асосии соли 2003 буд, ки оппозитсион бо сари хам ва дасту даҳони баста дурусту ҳисобӣ вокуниш накард ва натиҷа ин шуд, ки ду ҳафтсоларо ҷойгузини як ҳафтсола кард.

  Кор то ба ҳадде кашид, ки номи ин ҳуҷҷатро дигар ва аҷнабӣ кард: Конститусия номид, ва на Сарқонун ва на Қонуни асосиро ҷо дод, ҳамчуноне дар соли 1994 аз Қонуни забон калимаи «форсӣ»-ро ҳазф карда буд.

  Агар Қонуни асосии қабулшуда дар соли 1999-ро оғози як марҳалаи хатарноки давлатдорӣ, чун фақат ба хотири як кас замон барои раёсати давлатро тамдид кард бишуморем, тағйиротҳои ворида ба он дар солҳои 2003 ва 2016-ро таъйиду тасдиқи ин раванд бояд шинохт.

Ин Конститусия Конститусия як кас аст ва он кас Раҳмонов аст. Ҳатто агар тамоми бобу моддаҳои он бо стандартҳои байналмилалӣ мутобиқ аст, ҳамин боби Президент ва ҳамин модди умрбод эълон кардани Раҳмонов онро Қонун намекунад, як санади ғайриҳуқуқӣ ва хилофи ҳамагуна меъёр ва мавозин мекунад. Намешавад онро Конститутсия гуфт.

 Қонуни як шахс, на қонуни миллат

Дар моддаи 6-и ҳамин Қонуни асосӣ омадааст, ки «Ҳеҷ як иттиҳодияи ҷамъиятӣ, ҳизбҳои сиёсӣ, гурӯҳи одамон ва ё фарде ҳуқуқ надорад, ки ҳокимияти давлатиро ғасб намояд. Ғасби ҳокимият ва ё тасарруфи салоҳияти он манъ аст».

Инки Раҳмонов сивуанд сол аст ҳокимиятро ғасб ва тасарруф кардааст, дар чорчуби ҳамин Конститутсия мувофиқ меояд?

Ин Қонуни асосии давлат ва миллати Тоҷикистон нест. Ин Қонуни асосии Оли Раҳмон-оила ва авлоди Раҳмон аст. Ин Қонуни асосӣ, ончуноне, ки дидед, Раҳмоновро аз бақия мардум, миллат ва шаҳрвадони Тоҷикистон ҷудо ва боло кардааст. Давлат ва мардум ва миллатро дар нази Раҳмонов ва оилаи вай пасту залил ва дуввумдараҷа кардааст.

 Пас, дар ҳоле, ки вазъу ҳол чунин аст магар мешавад ин қонунро Қонуни асосии давлати Тоҷикистон шинохту эътироф ва қабул кард?

Пасгуфтор: Қонун ё асноди ғасби қудрат?

Конститутсияи ҳар давлат бояд санади муқаддаси миллат бошад-кафолати ҳуқуқ, озодӣ ва адолати ҳар шаҳрванд. Аммо дар Тоҷикистон, ин санад сол ба сол аз мазмун холӣ шуда, ба василаи ҳифзи як фард ва як оила табдил ёфт. Он ҷо ки бояд қонун бар ҳокимият ҳукмрон бошад, имрӯз ҳокимият бар қонун ҳукм меронад.

Дар тӯли се даҳсола, Қонуни асосӣ аз дасти мардум рабуда шуд ва ба моликияти шахсии Раҳмонов табдил ёфт. Ҳар тағйироте, ки ба он ворид гардид, барои таҳкими яккаҳокимиятӣ ва маҳви мухолифат буд, на барои ислоҳу рушди кишвар.
Ҳамин аст, ки имрӯз Тоҷикистон на давлати ҳуқуқбунёд, балки аморати оилавӣ аст-бо номи ҷумҳурӣ, вале бе маънои ҷумҳурият.

Вақти он расидааст, ки миллат қонунеро талаб кунад, ки аз мардум сарчашма бигирад ва ба нафъи мардум хизмат кунад. Қонуне, ки аз зери дасти диктатор наомада, балки аз иродаи халқ бархезад.
То он замон, ки «Қонуни асосӣ»-и кишвар номи Оли Раҳмонро мебардорад, ҳеҷ як ислоҳ, ҳеҷ як интихобот ва ҳеҷ як ваъдаи «пешво» наметавонад Тоҷикистонро ба сӯи озодӣ ва адолат барад.

Қонуни ҳақиқӣ он аст, ки миллат нависад- на он ки як шахс барои худ ва авлодаш бинависад.
Вақти он расидааст, ки тоҷикон Қонуни худро бознависанд ва ин кор имкон надорад,то он рӯзе Раҳмонов дар қудрат аст!.

Сообщение Конститутсияи Тоҷикистон ё Оли Раҳмон появились сначала на ISLOH.net.

   Ғаффор Мирзоев, мулаққаб ба Ғаффор Седойро Олег Захарченко, сардори ОМОН-и ВКД ва афроди таълиму машқдидааш дар як ҳамлаи ғофилгирона аз по даровард, дар даҳонаш скотч ва дар дастонаш наручник зад, дар сараш тубра кашиду савори автозак кард, ва ин охирин рӯз ва лаҳзаҳои Ғаффор Мирзои 48 сола буд, ки нафас дар озодӣ мекашид. ОМОН саҳари барвақт дар камини Ғаффор буд ва замоне, ки по ба даромадгоҳи Ожонсӣ мегузошт ва афсари навбатдор даст ба чаккаи ҷабин рапорт медод, бо як ҷаҳиш Олег Захарченко ӯро ба замин хобонд ва бақия ОМОНиҳо худро дар болои вай афканда дасту даҳону сарашро муҳкам бастанд. Олег Захарченко, ҳамоне, ки чанд соли баъд дар даромадгоҳи Ғарм аз тарафи Мирзохуҷаи белгӣ яке аз фармондеҳони пешини Иттиҳоди неруҳои оппозитсиони тоҷик ва ёронаш кушта гардид.

 Ва ҳоло Ғаффор 20 сол аст ки дар зиндон аст. Ҳукми абад «матат»  мекунад. Доду вою арзу шикояту гушнашиниву вакили хориҷӣ гирифтану даъвати СММ барои раҳоии вай ба инобат гирифта нашуд.

   Раҳмонов дар нисбати Ғаффор Мирзоев санг шуда буд. Раҳмонове, ки Ғаффор барои вай хун рехт, қатлу куштор кард, ба Ғарм юриш бурд, ду -се навбат лашкари ҷаррору сартопо мусаллаҳи Маҳмуд Худойбердиевро, ки кам монда буд линги Раҳмоновро аз осмон оварад заду титу пит кард, Ғаффоре, ки интихоботи буридаи Абдуллоҷонов дар соли 94-ро ба Раҳмонов дод, ба душмани сарсахту ҷонии Раҳмонов бадал шуд.

  Ғаффор Седой аз бонуфузтарин ҷангсолорони Фронти халқӣ буд, ки то соли 2004 фармондеҳии яке аз бонуфузтарин ниҳодҳои Қувваҳои мусаллаҳи Тоҷикистон-Горди раёсати ҷумҳурии ин кишварро бар уҳда дошт. Ҷузву томҳои ин Горд дар Турсунзода, Хуҷанд, Рашт ва Душанбеву Қурғану Кулоб мустақар шуда буданд ва ҳифозати ТадАз –муҳимтарин корхонаи саноатии Тоҷикистон, ки солона дар ҳаҷми беш аз 1 миллиард доллар савдо ва гардиши мол дошт дар ихтиёри вай вогузор шуда буд. Балки Ғаффор ин корхонаи бузурги санъатиро аз итоати неруҳои Маҳмуд Худойбердӣ зада гирифта буд.

Як нуктаро месазад мутазаккир гардид. Ончи иттиҳому ҷароиме, ки ба Ғаффор Седой зада шуд, дар нисбати ҳар фармондеҳи дигари Фронти халқӣ ҳам мешавад, бизад. Ғаффор, ки раҳбарии боевикҳоро бар уҳда дошт. Вай наметавонист истисно бошад. Қатлу куштору силоҳгардониву гаравгонгириву ба иҷбор ғасб ва аз они худ кардани иншоот ва замину замон дар он солҳоро на фақат Ғаффор, дигар фармондеҳони солҳои ҷанг ҳам карда буданд. Бо ин иттиҳом бидуни кадом муҳобот мешуду ҳамин имрӯз ҳам мешавад худи Эмомалӣ Раҳмоновро ҳам муқассир ва муҷрим шинохту бурду ба зиндон андохт.

  Инҷо ҳарфу ҳадис дигар аст ва ин ҳарфу ҳадис бармегардад ба Эмомалӣ Раҳмонов, раиси ҷумҳурии Тоҷикистон ва бахусус курсии зери пойи вай. Агар Ғаффор беш аз ин ҳам, барои мисол, мекард, Раҳмонов сокит мемонд, ҳамчуноне имрӯз Шамсуллову Зоиру Ҳасану Хуршед Мирзоев ҳамаро яксараву якбара карда истодаанд, масалан Ҳасан бозори Панҷшанбеи Хуҷандро кашиду гирифт. Ва ё Шамсулло дар тамоми заправкаҳои Тоҷикситон чип задаву доляи худро дорад ва ё Зоир ҳам кассовий апарат часпонду моҳе тамоми нуқоти тиҷоратии тамоми Тоҷикистон 96 сомонӣ ба ҳисоби вай месупорад. Яъне манзур ин аст, ки иллати ёғӣ ва мардуд шудани Ғаффор барои Раҳмонов ин айбҳо нест, чун бидуни шакку шубҳа дар анҷому иҷрои аксарияти онҳо Раҳмонов шарик аст ва ё ҳатман бо машварати худи Раҳмонов анҷом шудааст, масалан пеш кардани Маҳмуд аз ҳифозати ТадАЗ ва ё ҷобаҷоии силоҳу муҳиммоти ҷангӣ дар Балҷувон.

Аз марҳум Султон Қувватов, ки дар ҳукумати Раҳмонов раиси Кумитаи андоз ва дар гузашата сардори  идораи мубориза бо ҷароими созмонёфтаи вазорати дохилаи Тоҷикистон буд, гуфта буд, ки силоҳу муҳимотеро, ки аз махфигоҳҳои Ғаффор пайдо кардаанд, бо дастури ҳукумат барои кӯмак ба нируҳои Ҷабҳаи Шимоли Афғонистон бурдаанд, вале чун Толибон сарнагун шуданд, ниёзе ба ирсоли ин муҳимот боқӣ намонд. Оқои Султон Қувватов гуфта буд: «Яроқҳоро бо супориши худи раисиҷумҳур ба он ҷо бурда буд. Вақте ки Толибон ҷумҳуриро таҳдид мекарданд, худи ман ҳам омода будам ба ҷанги зидди онҳо бархезам. Гуфтам, ки Ғаффор, ҳамин хел масъалаҳо баромада истодааст, чӣ фикр дорӣ? Мебинем, маслиҳат мекунем, гуфту рафт. Баъди як ё ду моҳ гуфт, ки бо супориши раисиҷумҳур ман он қадар аслиҳае бурдам, ки мо метавонем ба муқобили Толибон се соли дигар ҷанг кунем.»

 Пас,чи сабаб шуд,ки Ғаффор Мирзоев ба ин ҳолу рӯз биуфтад? Андаке сабр дошта бошед, ҳама чиз гуфта хоҳад шуд.

  Ғаффор Седой, чуноне гуфта шуд,6 августи соли 2004 дастгир гардид ва марҳалаи  тафтишу муҳокимаи парвандаи вай тули ду сол ба таври пушида баргузор шуд. Аммо ҳануз дар 27декабри соли 2004 дар як мулоқот бо мақомоти интизомиву қудратӣ дар Душане бахшида ба 80 солагии таъсисёбии милисаи тоҷик Раҳмонов Ғаффорро ба талоши анҷоми табаддулоти давлатӣ ва бо ин мақсад амбору захира ва ҷамъоварии силоҳу муҳиммот муттаҳам кард. Ана, гап дар куҷо ва ана сабаби асосӣ ва аслии зиндонӣ кардани Ғаффор седой!

Табаддулоти давлатӣ!! Ончизе, ки Раҳмонов то пойи ҷон, қади аҷал ва бештар аз марг метарсад:- табаддулоти давлатӣ, ғасби ҳокимият, кудето. Чи қадар инсонҳоро бо ин итиҳом печонду зиндонӣ карду кушт. Дар ин «масъала» Раҳмонов бисёр ҳам ҷиддӣ ва шадид бархурд кардааст ва оянда ҳам, то рӯзе ҳаст, ҳамин тавр бархурд хоҳад кард. Чандин нафар бо иттиҳоми табаддулоти давлатӣ ё кушта шуданд ва ё зиндонӣ гаштанд. Дар ин бора ҳам «Ислоҳ» на як бору ду бор  навиштааст. Ин «госпереворотҳо»,ки ахиран ба пойи Саидҷаъфар Усмонзода баста шуду шахсиятҳои маъруфе чун Акбаршо Искандаров ва Ҳамрохон Зарифӣ дар ҳамдастӣ бо вай дастгир шуданд, ба он ҷиҳат таваҷҷуҳангез аст ки судяи онҳо амалан худи Раҳмонов аст. Раҳмонов ба Прокурори генералӣ ва ба раиси Суди олӣ дастур медиҳад, ки масалан ҳамин Саидҷаъфар Усмонзода чанд сол бигирад ва парвандаи вайро кадом ниҳод пеш бибарад ва дигар ниҳодҳо, ҳатто Прокуратураи генералӣ «қуш» нашавад.

Ғаффор аввалин нафаре аз «окружения»-яъне ҳукумати Раҳмонов буд, ки бо ин иттиҳом маҳкум ба зиндон мешуд. Ва баъди як чунин суханронии Раҳмонов, ки Ғаффор дар қасди анҷоми табаддулти давлатӣ буд ва он ҳам ҳамагӣ баъди се моҳи дастгиршавии Седой, ки ҳоло тафтишот идома дорад, дигар сарнавишти Седой маълум шуда буд.

   Айбдоркунандаи давлатӣ аз Додгоҳи Олӣ ба Ғаффор Седой ҳукми қатл талаб карда буд, вале азбаски чанд ҳафта қабл Тоҷикистон ба ҷазои ҳукми қатл мораторий эълон кард, он бо ҳукми абад татбиқ шуд. 

Аммо, инки Раҳмонов бо кадом далелу мадрак Ғаффорро ба анҷоми табаддулоти давлатӣ муттаҳам мекард, то ба имруз барои ҷомеаи кишвар рушан гуфта нашудааст. Вале сарусадоҳо ва шоеъот ҳам он замон ва ҳам ин замон пароканда шуда буд, ки дар пушти Ғаффор Седой Маҳмадсаид Убайдуллоев, раиси Душанбе, раиси Маҷлиси Миллӣ ва де-факто нафари дуввуми Тоҷикистон меистод.

  Соли гирифтани Ғаффор соле буд, ки Раҳмонов бо бадтарин шароити ҳамкорӣ бо русҳо қарор дошт. Муносибати Раҳмонову Путин хароб шуда буд. Ҳатто бинобар навиштаҳои Викиликс, ки қаблан ҳам аз онҳо ёдовар шуда будем, Раҳмонов ба сафири Амрико дар Тоҷикистон Ричард Ҳоугленд шикоят карда буд, ки Путин мехост бо дастони Ғаффор ва Неруҳои марзбониаш дар Тоҷикистон госпереворот ба по кунад. Раҳмонов мегуяд, танҳо баъди барканории Ғаффор Путин аз раъяш гашт.

 Гап дар ин бора мерафт, ки он солҳо Раҳмонов Неруҳои марзбони Русияро аз ҳимояти марзҳои Тоҷикистон берун кард. Русҳо марзҳои Тоҷикистонро ҳимоят мекарданд. Русия намехост, ки биравад вале Раҳмонов дигар созишномаҳоро имзо накард, балки руирост гуфт, ки русҳо бояд бираванд. Афзун бар ин ҳозир нашуд, ки шароити русҳо барои сохтмони Роғунро бипазирад. Хуллас, боз чанд проблемаҳои дигар пеш омада буданд, ки равобити Раҳмонов ва Путинро бад карда буд. Раҳмонов ҳатто ба сафири Амрико ваъдаи иҷозаи сохтмони базаи ҳарбии амрикоиҳо дар Тоҷикистонро дода буд.

Аммо дар дохил чи гап буд?

  Раҳмонов шароит ва тавофуқоти Созишномаи умумии сулҳ ва ризоияти миллиро дар як соли пеш, яъне дар тобистони соли 2003 нақз кард. Вай бо баргузории референдуми Қонуни асосӣ шароити тамдиди боз 14 соли дигар дар сари қудрат мондани худро дар интихоботи баъдии раёсти ҷумҳурӣ, ки соли 2006 доир мешуд фароҳам кард.

Дуруст аст ки он солҳо Рустам ҳануз ҳафтдаҳсолаш буд. Ва ба яқин Раҳмонов дар сар ин тавр фикру хиёле надошт, ки ҳукуматро меросӣ ва Рустамро ҷойгузин мекунад. Аммо инки вай бояд якто-якто, дона-дона ҳар нафари барояш нохушоянд ва нофармонро леҳу лаварда кунад, маҷол ва имкон ва нафас надиҳад, аз ҳамон сооти аввали сари қудрат омаданаш кард, аз Абдуллоҷонов шуруъ карду сипас  Достиеву Убайдуллоевро дур андохт.

  Раҳмонов маълумот гирифт, ки Ғаффор қасд дорад вайро сарнагун ва дар ҷояш   Убайдуллоевро оварад. Чунки бо тағйири Қонуни Асосӣ Раҳмонов он ваъда ва он аҳди мардиро, ки бо Маҳмадсаид Убайдуллоев дода буд, аз байн бурд.

  Раҳмонов, вақте бо ИНОТ созиш кард, ду соли дигар бар замони риёсати худ афзуд ва ин афзудан ҳам ба тавассути ислоҳоти Қонуни асосӣ сурат гирифт. Ва, ҳамон замон Раҳмонов ба Убайдуллоев ваъда месупорад ва ду тан тавофуқ мекунанд, ки навбати баъдӣ Убайдулоев ҷойи вайро хоҳад гирифт. Ин тавофуқ ба он ҷиҳат буд, ки ҳукумат аз дасти ҳамин гуруҳи низомӣ-маҳаллӣ наравад. Ва, он шабурӯзҳо ҳолу ҳаво ва шароити сиёсиву амниятиву иҷтимоиву иқтисодӣ, мунтаҳо Тоҷикистон дар як давраи комилан дигар қарор дошт ва ҳануз шахсиятҳо ва неруҳои сиёсӣ қудрат ва нуфуз доштанд. Ин тавр, ки имрӯз ҳаст, набуд. Масалан Ғаффор мустақим медаромад пеши Раҳмонову гапашро мегуфт ва ё Суҳроб Қосимов на як бору ду бор Достиевро таги мушту лагад гирифта буд ва Достиев ҳам хуб мефаҳмид, ки дар пушти ин тавтиа ва иғво худи Раҳмонов меистад. Дар ин бозӣ бахусус бештари ҷангсолорони Фронти халқӣ, ки мантақа ва аҳолии маҳаллоти муайянро таҳти қудрат доштанд, ҳавохоҳӣ аз Убайдуллев мекарданд, ба Убайдуллоев таваҷҷӯҳ доштанд. Бахусус Ғаффор Мирзоев, ки аз миёни фармондеҳони Фронти халқӣ ҳамоно неруи бузурги ҳарбиро дар ихтиёр дошт ва метавонист, ки вазъияти амниятӣ дар мамлакатро ба ҳам занад. Вақте ӯро аз мақоми раиси Горди президентӣ гирифт, Ғаффор башиддат ғазабнок шуд ва бо баргузории як конфаронси матбуотӣ ҳарфҳое зад, ки Раҳмонов ночор шуд бо вай вориди музокира бишавад ва ҳатто раёсати Оҷонси мубориза бо маводди мухаддирро, ки тоза панҷ солаш мешуд ва муҳимтар аз ин сармояи фаъолияти онро СММ мепардохт бидиҳад.

Ҳароина Раҳмонов ҳамин гуна маълумотҳоро дарёфт, ки Ғаффор ӯро заданӣ аст ва дастури барканории вай аз мақоми раёсати Горди президентиро бо ин баҳона, ки он табдили ном карду Горди миллӣ шуд, рузи 15 январ содир кард.

Пагоҳи он рӯз Ғаффор Мирзоев бо баргузории як конфаронси матбуотии васеъу муфассал ошкоро Раҳмоновро ба нақзи қонун ва беэҳтироми нисбати шахсияташ, ки мегуфт «инқилоб» кардаву Раҳмоновро сари қудрат овардааст, муттаҳам кард. Ин воқеияти раднопазир ва инкорнашаванда аст ки Ғаффор Мирзо барои Раҳмонов ҳатто ҷони худро моягузорӣ кардааст. Ғаффор бунёдгузори Горди миллии Тоҷикистон аст. Ва Ғаффор ба ҳангоми юриши Маҳмуд Худойбердӣ дар ноябри соли 1998 ба Хуҷанд тасодуфан зинда мемонад. Чунки дар утоқи хобаш, ки бачаҳои Маҳмуд даромаданду таркониданд набуд. Аз тарафи дигар, такрор ҳам шавад, аксарияти ҷиноятҳои содиркардаи Ғаффор бо дастури мустақими Э.Раҳмонов иҷро карда шудааст ва ҳар қадар, ки Ғаффор ҷинояткор бошад, Раҳмонов ҳам ба андозаи вай ҷинояткор аст, балки бештар, чун фармоишгар Раҳмонов аст ва ӯ анҷомдиҳанда. Аз инҷо буд, ки Ғаффор Мирзоев, вақте бидуни огоҳии муқаддамотӣ аз мақом гирифта шуд сахт ошуфта ва хашмолуд шуд. Ва ҳарфи дилашро дар ҳамон конфаронси матбуотӣ дар муқобили Раҳмонов нотарсида зад.

Ғаффор Мирзоев бо баргузории конфаронси матбуоти иктифо накард, дилаш хунук нашуд. Неруҳои таҳти фармони худро дар Регару  Хуҷанду Ғарм дар ҳолати омодабош қарор дод ва постҳои даврони ҷангиро дар роҳи Ҳисору дараи Алмосиву  Шоҳамбарӣ то сарҳади Узбакистон эҳё ва мустақар кард. Кам монда буд, ки неруҳои вай қасри раёсати ҷумҳуриро ишғол кунанд.

Ба Раҳмонов ултиматум монд, ки нафари фармондеҳи Горд таъин кардааш, Раҷабалӣ Раҳмоналиевро бигирад ва аз худи Горд нафари дигарро таъйин кунад.

 Вазъияти мамлакат дубора пуртаниш шуд ва Раҳмонов, ки бо баргузории тағйирот дар Қонуни асосӣ робита бо ҲНИТ-ро ҳам тира карда ва боиси нороҳатии  роҳбарияти он шуда буд ва низ ҳоло, ки дар пушт муттакои русҳоро ҳам надошт ва Убайдуллоев дар пушти гарданаш нафас мекашид, чорае ба ҷуз уступка ба Ғаффорро надошт.

  Тавассути Шералӣ Хайрулло, вазири мудофиа, Ҳумдин Шариф, вазири дохилӣ, Амирқул Азимов, дабири Шурои амният бо вай музокиротро шуруъ кард. Ин музокирот дар утоқҳои ТадАз  мегузаштанд, ки Ғаффор давру бари онро пур аз тонку туп, зиреҳпушҳои ҷангӣ ва афсару сарбоз карда буд. Баъд аз се рӯзи фармони азл аз мақоми фармондеҳии Горди раёсати ҷумҳурӣ Ғаффор ба мақоми баландтар — Оҷонси мубориза бар гардиши маводди мухаддир таъин шуд ва фармон тавассути шабакаҳои телевизионӣ ва радиоҳо пахшу нашр шуд ва Ғаффор ҳам «отбой» доду ҳолати казармавӣ дар ҷузъу томҳо Горди раёсати ҷумҳурӣ ба ҳолати одӣ бадал гардид.

Ғаффор дар воқеъ пируз шуд ва фуки Раҳмоновро ба хок молид. Аммо…. ин ғалаба муваққатӣ буд ва Раҳмонов мунтазири фурсати муносиб барои маҳву хунсосозии вай буд, балки акнун вай Ғаффорро ҳатто агар барояш аз осмон ситора ҳам меовард, намебахшид. Душмани ҷонаш шуда буд. Чун агар Ғаффор каме ҷилав мерафт, имкони вожгуншавии вай садфоиза буд. Зеро дар пушти Убайдуллоев Лужкову Путин буданд ва миёнаи Раҳмонов бо устоди шаҳид Сайид Абдуллоҳи Нурӣ хароб гардида буд ва мардум ҳам аз вай барвақт безор шуда буданд. Барои ҳамин Раҳмонов зуд уступка карду Ғаффорро бо додани вазифаи баландтар фиребаш кард. Набояд фаромуш кард,ки дар муқобили Раҳмонов ҳеҷ вазифаву мақоме болотар аз доштани нерӯ ва қувваи мусаллаҳ нест. Агар Ғафор Мирзоевро ба ҷойи Муҳаммадсаид Убайдуллоев ҳам таъин мекард яъне нафари дуввум дар кишвар боз ҳам ҳеҷ буд. Чун ин мақомҳо сиёсиянд на низомӣ ва он мақоме,ки Раҳмонов аз он тарсу ҳарос дошта бошад. Чун ин мақомҳоро мешавад бо як фармон барканор кард. Аммо неру ва қувваи низомӣ ҳеҷ фармонеро намепазирад ҷуз зур ва қувваозмоӣ.

Аммо ҳамон замон маълум буд, ки дигар даврони Ғаффор ҳам сар омад ва Раҳмонов барои як муддат дар гушҳои вай лолоӣ хонду лапша кашол кард.

   Раҳмонов бо вай  рубару намешуд, ҳазар ва парҳез мекард. Дар ҷаласаҳои ҳукуматӣ ҳам дигар Ғаффор на дар онҷое мешишт, ки Рустам Назаров, ки то вай раиси Оҷонсӣ буд мешишт. Ё талош мекарданд, ки дар ҷаласаҳо даъваташ накунанд. Албатта Ғаффор «чуютса» карда буд. Вале хушбоварии тоҷикӣ, ки хизматҳои маро ба назар мегирад, ӯро фориғбол карда буд. Бе гумон аз он,ки Раҳмонов танҳо онҳое ба ӯ хидмат карда будандро куштаву нобуд кардааст.

  Вале вақте Раҳмонов дар маросими панҷсолагии таъсисёбии Оҷонсии мубориза бар гардиши маводди мухаддир, ки ниҳоди муштараки СММ ва давлати Тоҷикистон буд

 Вақте Ғаффорро дастгир карданд, аҷоиботи кор ва тамоман ғайримунтазира устоди шаҳид Сайид Абдуллоҳи Нурӣ ба тарафдорӣ аз Ғаффор, ки муқобилаш  ҷангида буд, садо баланд кард ва устод фармондеҳони ҷангиро сутунҳои амниятӣ ва ҳабсу зиндонисозии онҳоро иштибоҳ хонд.

Ва, аммо онеки Ғаффорро дошту дод, Олег Захарченко чи шуду ба куҷо расид?

Олег Захарченко сардори ОМОН буд. Вай хост, ки баъди солҳои хидмат баргардад Русия ва омаду аз сарфармондеҳи кулли қуво Эмомалӣ Раҳмонов иҷозат хост.

Раҳмонов, аз онки медонист Захарченко бо худ хеле аз сиру асрори ҷиноёти ӯро мебарад дар фикри «безарар»-гардонии вай шуд ва гуфт охирин амалиётатро дар Ғарм бигзарон ва аз Мирзохуҷаи белгӣ моро наҷот деҳ. Захарченко бидуни онки инҷо дому тавтиа чида шудааст, роҳӣ шуд. Вале то онки ба Ғарм бирасад Мирзохуҷаи белгиро, гуё тавассути «одамонаш» аз қасди Раҳмонов огоҳ карданд ва вай ҳам сангар гирифту Захарченкоро безарар гардонд. Хуб дарёд дорам моҳи феврал буд ва ҳаво хело сард буд,ки ин ҳодиса ба вуқуъ пайваста буд. Раҳмонов бисёр мехост, ки ин ду ба ҳам зананду аз байн бираванд.

Аммо кори худоро бинед, ки Раҳмонов маҷбур шуд аз шаҳомат ва нуфузу ҳайбати Мирзохуҷаи белгӣ дар ҷанги марзи бо қирғизҳо дар чанд соли пеш истифода кунад ва ҳарфҳои устоди марҳум Сайидабдуллоҳи Нурӣ таҳаққуқ пайдо кард, ки дар вақти боздошти Ғаффор гуфта буд: «Мо ҳамин Ғаффор Мирзоеву Саидшоҳ Шамолову Қурбони Чолову… хиёл мекардем, ки ҳаминҳо аз ҳукумати аз сохти конститутсиониаш дифоъ мекунанд. Агарчӣ ҷанг як мусибат аст ва ҳамаи мо ба он нафрат дорем, вале ҳамин ҷанг як идда аз салаҳшурон, одамони ҷасуру қаҳрамон ва шахсиятҳои азҷонгузаштаро ба мо ҳадя кард, аз ҷумла қумандонҳо ва фармондеҳони ҳам ҷониби оппозитсия ва ҳам ҷониби давлатро. Ман боварӣ дорам ва мутмаин ҳастам, ки душманҳои миллати мо дар хориҷ ана аз ҳамин қумандонҳо метарсанд. Онҳо пеш аз ҳама қудратҳои асосиеро, ки аз онҳо метарсанд, дур мекунанд.»

Ва, суҳбатҳои худи Ғаффор Мирзоев ҳам аҷиб буд, ки дар он конфаронси хабариаш дар 16 январи соли 2004 зада буд: «Инқилобҳое, ки мешаванд, пас аз инқилобҳо ҳар як кас ба манфиатҳои худу дар он ҷо ба хидматҳои худ мешавад. Бисёр одамон барои Ватану барои миллату чизҳои дигар ҷони худро фидо намуда, хидмат мекунанд. Баъд марҳалае меояд, ки марҳалаи барқароршавиву марҳалаи аз ғалбер гузарондан, дар ҳамон ҷо маълум мешавад, ки кӣ барои Ватанаш хидмат кардааст ва кӣ — барои манфиатҳои худаш.»

 Ҳукми абад дар Тоҷикистон ба тафовут аз аксарияти кишварҳои олам тағйираш на ба додгоҳ ба президент марбут мешавад. Бояд аз президент талаби авф ва бахшиш кунӣ. Ғаффор Мирзоев ҳамин корро ҳам кард, аммо аз санг садо хесту аз Раҳмонов не. Онҳое, ки аз Раҳмонов шиносии шахсӣ ва бевосита доранд ва низ аз кирдору муносибати худи вай ҳам бармеояд як инсони ниҳоят кинагир ва дарунсиёҳ аст. Чашми бениҳяот гушнаву қалби сиёҳ дорад, фаромуш намекунад-злопамятний аст. Ҳамеша ҳолати ниқору қасосро мунтазир аст. Бисёрии онҳое, ки ӯро дар қудрат овраданд, идораи давлатро ёд доданд ва барояш давлат сохтанд, оҷизу муҳтоҷ кард, ба зиндон андохт ва ҳатто кушт.

Сангак Сафар, Султон Қувват, Ёқуб Салим, Қурбони Чол, бобои Салмон, Саидшо Шамолро аз ҳама ҷо руфту канор гузошт. Ҳамин тарз Ҳабибулло Табаров, Саидамир Зуҳуров, Талбак Назаров, Иззатулло Ҳаёеву Султон Мирзошоевро ҳам, ки мегуфт инҳо падарони давлатдории мананд, хору залил кард. Акнун ҷойи инҳо ҳукуматро бо Рустаму Озодаву Парвинаю Заринаву Рухшонаву….. дигару дигараш дида истодааст.

Сахт номарду рашкину бахил аст ва бо хасоили зишти инсонӣ ху кардааст.

Вай мисли як гурги гушнавуТоҷикистон ба рамаи гуспанд бадал шудааст.

Дар воқеъ инҳо инстинкт ва ё ғаризаи ҳайвонии инсонҳоро дар афзалияти сиёсату давлатдории худ қарор доданд.

Замоне, ки Ғаффор Седойро маҳкум ба ҳабси абад карданд тамоми молу амволи вайро кашида гирифтанд, ҳатто молу маноли дар замони шуравӣ доштаи ӯро….

  Ғаффор дар даруни камераи зиндони абад бист сол аз умри худро тай кард ва маълум нест, ки берун меояд ё хайр. 48 сол дошт, 68 сола шуд. Аммо манзили муҳташами вай дар шаҳри Кулоб ба боғчаи бачагона табдил ёфтааст. Баъид аст ки мураббияҳо дар бораи соҳиби ин манзили зебо чизе бигуянд.

  Дар бораи худи Ғаффор ҳам расонаҳо дигар наменависанд ва агар нависнад ҳам ба нудрат…

Раҳмонов ҳатто омода нест ин муйсафеди 68 сола,ки се чор сол аз худаш хурд аст озод намояд. Медонед чаро ? Чун хело тарсӯ ҳаст ва аз ҳамачи метарсад. Чаро метарсад ? Чун диктаторон ҳамаашон тарсӯ мешаванд ва Раҳмонов бошад падари диктаторони олам ва ё агар маҳдудударо тангтар гирем кишварҳои собиқи шуравӣ аст.

Сообщение Аз «табаддулот»и Ғаффор Мирзоев то «табаддуллот»и Усмонзода 20 сол мегузарад вале…аммо… Раҳмонов?! появились сначала на ISLOH.net.

Шуруъи фаъолияти расмӣ ва ошкорои ҲНИТ. Қатъи ин фаъолият дар тобистони 1993

     Ба муҷарради сабти ном шудан ҲНИТ, ки аллакай тамоми сохтору созмонҳои он дар саросари кишвар ба таври ғайрирасмӣ амал мекард ва мунтазири фаро расидани як чунин рӯз буд, дар зудтарин фурсат ба фаъолияти аланӣ оғоз кард.

  Нахустин шумораи органи чопии ҲНИТ бо номи «Наҷот» , ки ҳанӯз дар соли 1990 ба нашр расида буд, акнун ба таври расмӣ мунташир мешуд. Расонаҳои дохилӣ ва байналмилалӣ аз фаъолияти расмии он хабару гузоришҳо ба чоп мерасониданд ва мақомоти ҳизб ҳам бо камоли майл ба хабарнигорон сӯҳбат мекарданд.

  Ҳизби наҳзати исломӣ, ки баъди ин ҳама солҳои пинҳонкорӣ ва зиндонӣ шуданҳову таҳти таъқиб қарор гирифтанҳо ва дар ҳавои шикастани ҳайкали Ленин, манъи Ҳизби комунист ва ба моликияти миллӣ бадал кардани дороиҳои он вориди саҳнаи сиёсати расмӣ шуда буд, то андозае худро ғолиб мешуморид

Воҳидхон Қосиддинов, яке аз аъзои Раёсати олии ҲНИТ ва аз ширкатдорони Анҷумани нахустини ҲНИТ, ки ҳоло заҷри завлона ва зиндон мекашад, он рӯзҳоро чунин ёдоварӣ кардааст:

«Баъд аз баргузории Анҷумани аввали Ҳизби Наҳзати Исломии Тоҷикистон дар соли 1991 ва расмӣ гардидани фаъолияти ҳизб, аввалин конфронси бахши ноҳиявӣ дар деҳаи Чоркӯҳ, дар маҷлисгоҳи совхози «Иттифоқ» бо иштироки уламои бузурги ноҳия, қорӣ Абдусамеъ ва домулло Сафиюллоҳхон (Худо раҳматашон кунад) ва зиёда аз ҳазор нафар аъзову ҷонибдори ҳизб баргузор гардид. Дар кӯтоҳтарин муддат шумораи аъзо дар ноҳияи Исфара ба беш аз 10 ҳазор нафар расиданд».

  Ҳамин тавр Мавлавӣ Муҳаммадрасули Салом, яке аз собиқадорони ҲНИТ ҳам тасдиқ мекунад, ки баробар бо сабти номи ҳизб ва аз қайди давлатӣ гузаштани он бо як шавқу шӯр ба фаъолият пардохтанд:

 «Вақте ҲНИТ ба таври расмӣ ба фаъолият шуруъ кард, дар ин марҳала ба пешрафтҳои калон ноил гардид. Махсусан дар собиқ вилояти Қурғонтеппа шуъбаи вилоятии ҲНИТ ба таври расмӣ ба қайд гирифта шуд ва он ашхосе, ки пештар метарсиданд, ки бо ҳизби мо ҳамкорӣ дошта бошанд, акнун ба таври ошкоро дар бисёр риштаҳову соҳаҳо бо мо дар тамос буданд, ҳамкорию ҳамдастӣ мекарданд. Аз тарафи дигар, як қисм шахсоне, ки дар вазифаҳои давлатӣ кор мекарданд, ба узвияти ҳизб пазируфта шуданд. Ба ғайри аз ин дар шӯъбаи бонки давлатӣ суратҳисоби махсуси ҳизбро кушодем, ки дар он маблағҳои зиёде аз ҷониби аъзо ва ҷонибдорони ҲНИТ ҷамъ оварда шуда буд, ки онҳоро барои корҳои таълиму иршод, даъват ва дигар умури ташкилию сиёсӣ ва фарҳангӣ сарф менамудем. Дар назди шӯъбаи вилоятии ҲНИТ маркази хайрия ҳам ташкил намудем, ки ба ашхоси бечораву нодор ва камбағал дасти кӯмаку ёрӣ дароз карда мешуд. Дар тамоми шаҳру ноҳияҳо шӯъбаҳои ҲНИТ-ро ба таври расмӣ таъсис додем ва онҳо фаъолияти расмӣ доштанд. Қайд кардан ба маврид аст, ки ҳамин давра, яъне аз конфаронси таъсисии шӯъбаи тоҷикистонии ҲНИ Иттиҳоди Шӯравӣ то давраи даргириҳои ҷанги шаҳрвандӣ ва ҳиҷрат ба қаламрави Афғонистон, агарчанде давраи хеле кӯтоҳ буд, барои ҲНИТ хеле марҳалаи муҳиму босамар ба шумор меравад. Маҳз дар ҳамин давра дар тамоми минтақаҳо бахусус водии зарнисори Вахш ҲНИТ фаъолияти худро ба тарзи ошкоро ва расмӣ вусъат дод ва теъдоди аъзову ҷонибдоронаш  беш аз пеш зиёд гардид».

  «30 сол. ҲНИТ зодаи ормони мардум». Душанбе-2003 «Империал-групп»

     Аз сӯи дигар ҲНИТ ҳамроҳ бо дигар неруҳои нави сиёсии Тоҷикистон шикаст дар интихоботи раёсати ҷумҳуриро қабул кард. Аммо явош-явош ба ташкили созмонҳои ноҳиявӣ ва ячейкаҳои аввалияи худ дар саросари кишвар оғоз кард. Ба баёни возеҳтар ҲНИТ ин ҳама созмону ячейкаҳоро то номнависӣ ҳам дошт вале баъди сабти ном шуруъ кард ба фаъолиятҳои расмӣ дар манотиқ ва маҳалҳо.            

   Аммо ҳанӯз аз сабти номи расмӣ, яъне номнавис шудани ҲНИТ чаҳор моҳ ва аз интихоботи раёсати ҷумҳурии кишвар шаш моҳ нагузашта буд, ки Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон, ки ҳамакнун дар муассисаҳои маърифатӣ-масҷидҳо, донишгоҳи исломӣ, донишгоҳҳои олии кишвар аъзои фаъол дошт, ба рағми қарори қаблиаш, ки дар тазоҳурот ва гирдиҳамоиҳо минбаъд ширкат намекунад, боз ҳам вориди майдон шуд.

Иллати баргузории тазоҳуроти баҳории соли 1992 (моҳи март-май) муҳокимаи таҳқиромези Мамадаёз Навҷувонов, вазири дохилии Тоҷикистон буд, ки рӯзҳои нахуст чанд тан аз ҷавонони бадахшӣ онро дар назди кохи Раёсати ҷумҳурӣ ташкил карданд. Ин тазоҳурот оқибат кишварро ба ҷанги дохилӣ кашид ва ҲНИТ ҳам ба ночор рӯ ба ҳиҷрат овард ва ватанро ба қасди Афғонистон тарк кард, агарчи барои камтар аз ним сол намояндаи ҲНИТ дар ҳукумати марказӣ мансаб гирифт ва ба маҳзи фишори ҳамин тазоҳурот Ҳукумати Муросои Миллӣ ташкил карда шуд. 

 Марҳум Сӯҳроб Шарифов, раиси пешини Маркази тадқиқоти стратегии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар як навиштааш ҲНИТ-ро ташаббускори ин тазоҳурот ба қалам додааст:

“Ҳизби Наҳзати Исломии Тоҷикистон(ҲНИТ) моҳи октябри соли 1990 таъсис ёфта, 4 декабри соли 1991 номнавис шудааст. Ҳамон сол ҲНИТ дар минтақаи Осиёи Марказӣ ба сифати ягона созмони намояндаи исломи сиёсӣ дар интихоботи президентии Тоҷикистон ширкат варзид, вале намояндааш шикаст хӯрд. ҲНИТ яке аз ташаббускорони намоишҳои «ғайриқонунии» моҳҳои март-майи соли 1992 дар шаҳри Душанбе буд. Дар натиҷаи ин намоишҳо Ҳукумати ваҳдати миллӣ арзи ҳастӣ кард, ки ба ҳайати он ҷонибдорони ҲНИТ дохил шуданд. Ин нахустин таҷрибаи бебароронаи ҳамкории сарварони динӣ ва сиёсӣ буд. Баъди давраи кӯтоҳи бенизомии сиёсӣ дар мамлакат ҷанги шаҳрвандӣ ба вуқуъ пайваст. ҲНИТ ба Афғонистон ҳиҷрат кард ва дар он ҷо Ҳаракати исломии Тоҷикистонро ташкил дод. Суди Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон аз июни соли 1993 фаъолияти ҲНИТ-ро дар ҳудуди мамлакат манъ кард».

«Истиқрори бовари миёни исломиён ва дунявигароён-таҷрибаи тоҷикон» Душанбе, «Деваштич»,2004 

   Аммо воқеият ин аст ки ҲНИТ дар саҳнаи сиёсии Тоҷикистон бо тазоҳуроту гирдиҳамоиҳо ворид шудааст. Ҳатто барои сабти номаш ҳам маҷбур шуд даст ба тазоҳурот бизанад ва бо неру ва зарфияти худ мақомотро ба чолиш бикашад. ҲНИТ дар тафовут ва қиёс бо неруҳои нави дигари сиёсӣ, масалан ҳамин Ҳизби демократ, Растохез ва Лаъли Бадахшон як ташаккули комилан созмонёфта ва муттаҳид ва омода буд. Аз инҷо буд, ки ҳамзамон бо ворид шудан ба майдони сиёсат ва гирдиҳамоиҳо ҳарфи аввалу охирро ӯ мезад.

Раҳмон Набиев, собиқ Котиби аввали ҲКТ ва ҳамакнун раиси ҷумҳурии мунтахаб даст ба манёвҳоре зада талош кард, ки бар нуфуз ва эътибори ҳукумати худ шаҳомат ва неру бубахшад. Аммо дучори иштибоҳ шуд. Якеи он манёврҳо ҳамин муҳокимаи телевизионии Навҷувонов буд.

 Иштибоҳи дигари ӯ овардани Сафаралӣ Кенҷаев ба ҷойи меросии намояндаи минтақаи куҳистони Қаротегин ва Бадахшони куҳӣ, яъне раёсати Шӯрои Олии Тоҷикистон буд. Роҳбарияти неруҳои нави сиёсӣ, аз ҷумла ҲНИТ бардошташон ин шуд, ки Набиев ва Кенҷаев дар пайи ниқору қасосанд. Чун онҳо болои Мақсуд Икромов, шаҳрдори вақти Душанбе, ки ҷонибдорӣ аз неруҳои навзуҳури сиёсӣ мекард, ҳам фишор оварда ӯро ба ҳабс гирифтанд. Икромов шаҳрдори Душане дар интихоботи раёсати ҷумҳурӣ пуштибони неруҳои нав буд ва Навҷувонов ҳам дастури мутафарриқ кардани митингичиёнро иҷро накард. Бар зидди чанде аз шахсиятҳои маъруф назири Мирбобо Мирраҳим парвандаи ҷиноӣ боз шуд.

  Бо ин вуҷуд раҳбарияти олии ҲНИТ барои ширкат дар тазоҳуроти эътирозии моҳи март мавқеи ягона надошт.

 Давлати Усмон, ноиби аввали раиси Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон дар яке аз сӯҳбатҳои матбуотиаш мавзеъгирии баъди интихоботи раёсати ҷумҳурии Тоҷикистон дар моҳи ноябри соли 1991-ро чунин баён кардааст:

  «Ман фикр мекунам, ки кашида шудани ҲНИТ ба тазоҳуроти охирине, ки боиси ба вуҷуд омадани Ҳукумати Эътилофӣ ё худ Ҳукумати Мусолиҳаи Миллӣ гардид, ба таври ногузир ва маҷбурӣ буд. Чунки воқеан, муҳокимаи вазири умури дохиии ҷумҳурӣ М.Навҷувонов, сохтаю бофта буд ва мехостанд аз ӯ қасос бигиранд. Ба хотири он ки дар тазоҳурот ва гирдиҳамоиҳои гузашта ба саркубии неруҳои демокративу исломӣ даст назад. Мехостанд ӯро барканор кунанд ва ин амал сабаби дар аввал тазоҳуроти кучак ва баъдан бузург дар майдони Шаҳидон гардид. Раиси ҲНИТ оқои Муҳаммадшариф Ҳимматзода ва як зумра аз роҳбарони дигари ҳизб ба ҳамроҳ шудан ба тазоҳурот муқобил буданд, қисмати дигари роҳбарон бар он буданд, ки ба дигар неруҳои демократӣ дар ин вазъияти душвор ёрӣ расонем ва онҳоро дастгирӣ намуда, ба тазоҳуркунандагон бипайвандем. Ман дар мавқеи дуюмӣ будам». «30 сол. ҲНИТ зодаи ормони мардум». Душанбе-2003

Устод   Муҳаммадшариф Ҳиммтазода, раиси ҲНИТ дар он солҳо, ки дар рӯзҳои оғози тазоҳуроти баҳории соли 1992 дар хориҷ аз кишвар қарор дошт мегуяд, вай комилан зидди ҳамроҳшавии ҲНИТ ба ин гирдаҳомоӣ буд. Вай аз Давлат Усмон ном мегирад, ки ба маҳзи пофишориҳои вай ҳизб ба ин моҷаро кашида шуд:

    «Бале, дар он рӯзҳое, ки гирдиҳамоиҳои эътирозӣ дар шаҳри Душанбе доир гардиданд, ман дар сафар будам. Ҳамон пагоҳие, ки гурӯҳе аз ҷавонони бадахшӣ ба нишони эътироз ва пуштибонӣ аз ҳамшаҳриашон вазири корҳои дохилии ҷумҳурии Тоҷикистон Мамадаёз Навҷувонов ба майдони назди қасри Президент ҷамъ омаданд, озими сафар будам. Дар майдони ҳавоӣ ба бародароне, ки барои гуселам омада буданд, гуфтам, ки мо набояд ба тазоҳуркунандагон ҳамроҳ шавем, зеро ҳизби мо ҳизби сиёсӣ аст. Барои аз кор гирифтани ин ё он мансабдор мо набояд орӯи созмонамонро паст кунем. Чанде пеш аз ин ҲНИТ дар гирдиҳамоие, ки барои пуштибонӣ аз мири шаҳри Душанбе Мақсуд Икромов барпо карда буд расман иштирок накард ва ман шахсан масъалаи бойкот эълон кардани тазоҳуротро гузоштам, ки бо дастгирии аксарияти аъзои Раёсати ҳизб ба тасвиб расид. Вале мутаассифона бо ибтикори баъзе аз дӯстон махсусан кушишҳои Давлат Усмон ҳизби мо низ ба саҳна пайваст. Барои ҳамроҳ нашудан ба тазоҳурот ва пешгирӣ аз он то андозае, ки имкон доштам кӯшиш кардам. Аз Маскав ба қароргоҳи ҲНИТ чандин бор тамоси телефонӣ гирифта мавқеамро нисбати напайвастан ба гирдиҳамоӣ баён кардам вале дар набудани банда гуё бо дастгирии аксари аъзои раёсат қарори ҳамроҳшавӣ ба гирдиҳамоӣ гирифта шуд. Вақте баргаштам вазъиятро дидам, масъалаи истеъфо (манзур истеъфои худаш) низ дар он рӯзҳо матраҳ шуда буд. Вале буҳронӣ шудани вазъи сиёсӣ имкони тасмим гирифтани раёсати ҲНИТро дар ин замина аз байн бурд». «30 сол.ҲНИТ зодаи ормони мардум» Душанбе-2003

    Гирдиҳамоии баҳории соли 1992 дар ниҳояти амр мунҷар ба ташкили Ҳукумати Муросои Миллӣ бо ширкати намояндагони неруҳои нави сиёсӣ, ба шумули ҲНИТ гардид. Ҳукумате, ки аз тарафи ду вилояти калони ҷумҳурӣ Ленинобод (Суғди имрӯза) ва Кулоб пазируфта нашуд ва сабаб гардид, ки дар кишвар ҷанги дохилӣ сар занад ва давлатҳои Русия ва Узбакистон ба қазияи Тоҷикистон мудохила карда ҲММ-ро аз байн бурданд. Русия ва Узбекистон таҳаммули ҳузури намояндаи исломи сиёсӣ дар давлати Тоҷикистонро надоштанд. Давлати Усмон, ноиби аввали раиси ҲНИТ дар Ҳукумати Муросои Миллӣ ба ҳайси муовини нахуствазир қабул шуда буд.

   Баъд аз таъсиси ҲММ роҳбарони неруҳои оппозитсион эълон намуданд, ки минбаъд онҳо дар мухолифат бо ҳукумат қарор надоранд:

  «Азбаски мо нафарони худро шомили Ҳукумати Муросои Миллӣ намудем, наметавонем, ки дар оппозитсия бошем. Лозим меояд, ки дар ин ҳукумат ба муросо бошем, зеро обрӯву эътибор ва бурду бохти он аз они мо ҳам хоҳад буд». Муҳаммадшариф Ҳимматзода раиси ҲНИТ «Чароғи рӯз» (45)№24.1992

Бад-ин ҷиҳат, ки Ҳукумати Муросои Миллӣ дар густураи шӯравии пешин як модели нави идорӣ буд, зарур донистем, як каме дар бораи он аз навиштаҳои қаблӣ иқтибос оварем. Зеро ин ҳукумат, чунон ҳам гуфта шуд бо саъю талоши ҲНИТ сохта шуд ва меъмори он маҳз исломи сиёсӣ-неруи навзуҳури сиёсии Тоҷикистон аст:

 «Ҳукумати Мусолаҳа ё Муросои Миллӣ дар Тоҷикистон дар густураи шӯравии пешин собиқа назир надошт. Дар Тоҷикистон, ба унвони як кишвари тоза ба истиқлолрасида вале ҳамоно таҳти нуфузи Русия қарордошта барои бори аввал ҳукумате бо ширкати тамоми аҳзобу ҳаракат, яъне неруҳои сиёсӣ ташкил шуд, амалан ҳукумати эътилофӣ. Дар таркиби ин ҳукумат, бахши аъзамашро намояндаҳои номенклатураи шӯравии пешин, ҳамон коммунистони дар сари қудрат буда, вале як ҳиссаи ками онро намояндаҳо аз неруҳои нави сиёсӣ:-ҳизби наҳзати исломӣ, ҳизби демократ, созмонҳои халқии «Растохез», «Лаъли Бадахшон» ва «Носири Хусрав» ташкил доданд. Раиси ҷумҳур-Раҳмон Набиев, коммунист, Раиси Шӯрои Олӣ-Акбаршо Искандаров, коммунист, раиси Шӯрои Вазирон-Акбар Мирзоев, коммунист буданд. Аз ҳақ набигзарем, ки тарзу роҳи равиши короии ин ҳукумат маъмулӣ набуд. Зери фишори неруҳои нави сиёсӣ ин ҳукумат таъсис дода шуд. Аммо, таъсису ташкили ҳамчунонии ҳукумат дар кишварҳои демократӣ як кори озмуда ва таҷрибашуда аст. Неруҳои милливу мардумӣ аз роҳи муҷоз ва қонунӣ ҳукуматро водор ба ҳамкорӣ карданд. Бидуни хунрезӣ, истифода аз силоҳ.”

«…..Ҳадафи асосии онҳое, ки Иҷлосияи 16-и Шӯрои Олиро дар Хуҷанд ташкил карданд, сарнагун кардани Ҳукумати Муросои Миллии Тоҷикистон буд, на чизи дигар. Вагарна ҳамонвақту ҳамонзамон метавонистанд сулҳи дар Президент –оттели Маскав дар соли 1997 ба имзо расидаро дар қасри Арбоб и Хуҷанд ба даст оваранд».

  ҲНИТ, тули фаъолияти тақрибан нимасрии худ, ки бештарини онро дар муборизаҳои пинҳонӣ гузаронидааст, ҳамеша ошкор ва шаффоф амал кардааст ва дар интихоботҳои парлумониву президентӣ, ки ба таври расмӣ ширкат кард, ба ҳиҷ ваҷҳ берун аз доираи қонун по нагузоштааст. Инро мехоҳем ё не Ҳукумати Муросои Миллӣ ҷузъи таркибии Тоҷикистони навин ва соҳибистиқлол аст. Вай, новобаста аз онки муваффақ ба ислоҳоти сиёсӣ шуд ё хайр бо ҳузури кутоҳи худ дар амри таҳкими равандҳои мардумсолорӣ дар кишвар ва минтақа нақши муҳим ифо кардааст. Аҳдофи он озодӣ, истиқлол ва мардумсолорӣ то ҳамин имрӯз ҳам барои неруҳои милливу мардумӣ аслӣ ва асосӣ ба шумор меояд. Инки Ҳукумати Муросои Миллӣ барои ба арсаи сиёсати калон ворид шудани Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон ва муаррифии ин ҳаракати бузурги сиёсии исломӣ дар саросари олам замина гузоштааст, воқеъияти холис аст.

Устод Сайид Абдуллоҳи Нурӣ, муассиси ҲНИТ ва раиси Комиссиюни Оштии Миллии Тоҷикистон солҳо баъд роҷеъ ба ташкили Ҳукумати Мусолиҳаи Миллӣ изҳори назар карда иқрор мекунад, ки ин заъф ва нотавонии ҳукумати он рӯза буд, ки онҳоро барои як чунин амал таҳрик кард, вагарна ҳеҷ ният ва омодагӣ барои гирифтан ва ё саҳим шудан дар ҳукуматро надоштанд. Ин нуктаро Давлати Усмон, аз роҳбарони онвақтаи Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон низ тасдиқ мекунад ва беш аз ин ёдовар мешавад, ки ҳукумат ба ҳадде беқудрат буд, ки бархе комилан барандохтани онро ҳам матраҳ карда буданд:

«Он замон аксарияти роҳбарияти мухолифин суқут додан ва гирифтани қудратро ҳадаф надоштанд. Лекин баъзе аз роҳбарони он вақта нуқтаи назарашон чунин буд, ки баъд аз ин гуна нотавонӣ Раҳмон Набиев дигар наметавонад ҳукумат биронад. Ва бояд ҳукумати Набиев барандохта шавад ва як Шӯрои давлатӣ ё ки Шӯрои инқилобӣ ташкил дода шавад. Аммо дар дохили оппозитсион аксарият бар он буданд, ки бояд ҳукумат барандохта нашавад ва оқои Раҳмон Набиев сари вазифа бимонад. Зеро дар ғайри сурат боиси ташвиши кишварҳои хориҷӣ, Русия ва кишварҳои ҳамсоя хоҳад шуд. Чунки неруҳои тозабунёди сиёсӣ бо онҳо ноошно буданд. Яке аз сабабҳои аслии эҷоди Ҳукумати мусолаҳои миллӣ ҳамин буд».

Сайид Абдуллоҳи Нурӣ, раиси ҲНИТ солҳо баъд дар як суханрониаш изҳор медорад, ки ташаккули зери раҳбарии вай қасд ва нияти гирифтани қудрати сиёсиро надошт вале раванди ҳодиса тавре сурат гирифт, ки онҳо нохоста вориди ҳукумат шуданд:

  «Роҳбарият ва аъзои ҲНИТ аз рӯзи аввали таъсиси ҳизб то имрӯзу минбаъд ҳам нияти ҷангу хунрезиро надоштанду надоранд. Бояд изҳор кард, ки роҳбарияти ҳизб аз сабаби надоштани таҷрибаи давлатдорӣ ва сатҳи баланди сиёсӣ ба ҳеҷ ваҷҳ дунболи расидан ба қудрат набуд. Аслан лаззати курсӣ ва мансабро дарк намекард. Баъди пошхӯрии Иттиҳоди шӯравӣ ва беобрӯшавии Ҳизби коммунист мардуми кишвари мо аксаран рӯ ба ислом, аз ҷумла рӯ ба ҲНИТ оварданд ва наҷоти худро аз истибдоди ақидатӣ дар такя ба ҳизби мо диданд. Зеро ҲНИТ ягона гурӯҳи муташаккил ва мавриди эътимоди онҳо буд.

   Душманони дохилӣ ва хориҷӣ аз ин фурсати барои онҳо муносиб истифода карда ҳизбро ба гирдоби ҷанг кашиданд. Роҳбарият ва пайравони ҳизб дар тангно қарор гирифтанд. Назди онҳо ду роҳ буд, ки якеро бояд интихоб менамуданд. Ё даст ба яроқ бурда аз ҷону имони хеш дифоъ мекарданд ё бо хориву зиллат тан ба мурдан медоданд.

  Метавон гуфт, ки муҳаррики асосии ҷанги дохилӣ дар кишварамон тоҷикон набуданд. Ҷанг ба болои мардуми Тоҷикистон аз берун таҳмил шуд. Тарроҳони ҷанг чанд сол қабл ин ҷангро тарҳрезӣ ва ба он омодагӣ дида буданд. Онҳо ба қудрат расидани гурӯҳи мавриди назари хеш ва ба ин васила ба даст овардани манофеи худ омодагӣ дианд ва дар камин мунтазири фурсат менишастанд. Мувофиқи баъзе маълумотҳои ба даст омада ин омодагиҳо ба қудрат расидани доираҳои ғайриисломӣ сурат гирифта буд. Мо роҳбарони ҳаракати исломӣ аз ин рози нуҳуфта, мутаассифона огоҳ набудем». «30 сол.ҲНИТ зодаи ормони мардум». Душанбе-2003

Инки Русия, Тоҷикистонро як минтақаи таҳти сайтара ва нуфузи худ мешуморид ва ҳеҷ тағйроту дигаргунии бидуни мувофиқа бо ӯро дар инҷо ва боқии кишварҳои Осиёи марказӣ қабул надорадро ҳамагон қабул доранд.

Нависандаи китоби «Моҷарои рафта» Абдухалил Холиқзода бар ин назар аст ки  фаъолиятҳои бобарори Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон русҳоро ба ташвиш овард, ки дар ин кишвар таъсири ҳамсоне дар манотиқ мусалмоннишини Русия хоҳад гузошт:  

  «Дар масъалаи Тоҷикистон, фаъолияти Ҳизби наҳзати исломӣ ва муваффақиятҳои ба даст овардаи он нухбагони русро зуд ба ҳуш овард, гарчанде ки Ҳизби исломӣ аввал дар Русия таъсис ёфта буд ва Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон як шуъбаи он буд. Онҳо дарк карданд, ки пайдо шудани исломи сиёсӣ дар фазои ҷумҳуриҳои собиқи шӯравӣ, ногузир дар Русия «асари домино»-ро ба бор меорад. Бахусус, ки дар ҷумҳуриҳои мусулмони дохили Русия, аз қабили Тотористону Чеченистон бе ин ҳам ҳаракатҳои истиқлолхоҳӣ боло мегирифтанд. Ин буд ки Русия тасмим гирифт дар ҷанги дохилии Тоҷикистон дахолат кунад ва аз ба қудрат расидани исломиён пешгирӣ кунад».

Абдухалил Холиқзода. Моҷарои рафта. – Душанбе: “Мастер-принт”, 2018.

  Ниҳоят, чуноне гуфта шуд Ҳукумати Муросои Миллӣ, ки неруҳои навхези сиёсии тоҷик, аз ҷумла ҲНИТ дар таркиби он дар як муддати кутоҳ ба қудрат нишаст, таҳти фишори Русия ва Узбекистон аз байн бурда шуд.

  Ҳукумати дастнишондаи Русия ва Узбекистон, ки то ҳамин ҳоло ҳузури худ дар қудрати сиёсиро ҳифз кардааст, ба муҷарради расидан ба ҳокимият ба таъқиби аъзо ва роҳбарияту пайравони ҲНИТ шуруъ кард. Дар қатори садҳо ҳазор аз гурезаву беҷову маконшудаҳо роҳбарону аъзои Ҳизби Наҳзати Исломии Тоҷикистон ба хориҷа ва бештаринашон ба Афғонистон ҳазимат карданд.

 Суди Олии Тоҷикистон бо як қарори худ фаъолияти Ҳизби Наҳзати Исломии Тоҷикистон ва Ҳизби демократ, созмони мардумии Растохез ва Лаъли Бадахшонро дар моҳи июни соли 1993 дар қаламрави кишвар мамнуъ эълон кард.

 Воқеият ҳам ҳамин аст ки ҲНИТдар тазоҳуроти баҳори соли 1992 ва дар рӯи кор овардани Ҳукумати Муросои Миллӣ нақши калидӣ дошт ва аксарият неруҳое, ки ба дифоъ аз ин ҳукумат дар водии Вахш меҷангиданд, низ аз ҳисоби тарафдорони исломиҳо буданд. 

  Бархе аз таҳлилгарон муътақиданд, ки «ҳамроҳӣ ба тазоҳуроти баҳори 1992 ва он ҳам ба хотири дифоъ аз вазири вақти дохила Мамадаёз Навҷувонов, ки на демократ буду на исломӣ, бузургтарин иштибоҳи стротегии ҲНИТ шуд. Иштибоҳе ки нафақат ба сарнавишти ҳизб, балки роҳи таърихии Тоҷикистонро дигар кард.

  Ҳокимшоҳи Муҳаббат, таҳлилгари тоҷики муқими Маскав гуфтааст, як далели чунин бераҳмона саркӯб шудани Ҳукумати Муросои Миллӣ ва неруҳои милливу демократӣ дар соли 1992 маҳз иттиҳоди онҳо бо ҲНИТ шуд:

“Агар ҲНИТ сиёсату идеологияи худро бор намекард, шояд касе барои иваз кардани ҳукумати соли 1992 ташкилшуда кӯшиш намекард. Вале инҳо бо рафтори худ тамоми ҷаҳонро тарсонданд. Ва он табаддулоте ки дар Тоҷикистон шуд,алайҳи ҲНИТ шуд.”

  Ҳукумати дастнишондаи Маскав ва Тошканд дар раъси Эмомалӣ Раҳмонов, собиқ раиси колхози Ленини Данғара, ки туфайли Сангак Сафаров, як ҷинояткори бо бистусесол собиқаи зиндон аз Хуҷанд ба Душанбе омад, бо ҳама васоили таъсиргузор ба афкори омма ба бадном ва сияҳсозии Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон ва роҳбарияти он пардохт.

Як нафар аз нависандагони таҳрифкори ҷонибдори Раҳмонов бо номи Г.Зокиров менависад:  «Роҳбари давлат ҳанӯз 31 декабри соли 1992 зимни ироаи паёми табрикотӣ ба муносибати соли нави мелодии 1993 таъкид намуда буданд, ки «ҳар гоҳ дар бораи фоҷиаи ҷомеаи мо амиқтар фикр мекунем, пеши назарамон сиёсатҷаллобии он пешвоёни ҳизбу созмонҳое ҷилвагар мешавад, ки вобаста ба забт кардани ҳокимият ниқоби идеологии худро ҳар замон дигар мекарданд.

Бо истифода аз фазои холии идеологӣ Ҳизби наҳзати ислом бо роҳи фишороварӣ ва силоҳи оташфишон ба ғасби ҳокимият кӯшиш намуда,   тамоми сохтору механизмҳои ҳокимиятиро фалаҷ намуданд ва ҳатто кор то ҷое расид, ки моҳи сентябри соли 1992   Президенти мамлакатро, ки тамоми аҳолии ҷумҳурӣ интихоб карда буд, маҷбур намуданд  ба истеъфо равад.

Чунин амалкарди ҳамонвақтаи ин ҳизбу ҳаракатҳоро Пешвои муаззами миллат Эмомалӣ Раҳмон «таҷовузи мақсадноки идеологӣ» унвон намуда, изҳор дошта буданд, ки фазои холии идеологӣ ва сиёсатҳои бепояи нобаҳангом имкон доданд, ки қувваҳои мухолифи сиёсии ҷомеа арзи ҳастӣ карда, ошкоро барои забти ҳокимият ба мубориза бархезанд.

Маҳз  фаъолияти ғайриқонунии ҳизбҳои навтаъсис ва ҷунбишҳои сиёсӣ буд, ки 21 июни соли 1993 бо қарори Суди Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон фаъолияти Ҳизби демократӣ ва Ҳизби наҳзати ислом, инчунин ҷунбишҳои сиёсии «Растохез» ва «Лаъли Бадахшон» бинобар сабаби даст задан ба амалҳои ғайриқонунӣ  қатъ карда шуда буд.»

Поёни бахши дуввуми давраи дуввум, ин давра бо ин ду матлаб ба охир расид.Давраҳои дигарро дунбол кунед!

Идома дорад….

Сообщение ҲНИТ, ним қарни пурталотум №2\2 появились сначала на ISLOH.net.

  «Устод Нурӣ замоне ба саҳна омад, ки ҷомеъаи тоҷикон тақрибан замони ҷоҳилияти замони Расулуллоҳро  мемонд. Дар фаъолияти худ айни рафтори Расулуллоҳро дар ҷомеъаи мо кард. Ӯ мисли ҳазрати Иброҳим бутшиканӣ кард. Ӯ мисли ҳазрати Мӯсо, ки қавми худро аз дарёи Нил барои наҷот аз Фиръавн гузаронд, қавми худро аз дарёи Ому барои наҷот гузаронд.

Ӯ мисли ҳазрати Юсуф зиндонро дид ва мисли ҳазрати Аюб ба тамоми машаққату балоҳое, ки Худованд ба сараш овард, таҳаммул нишон дод. Шояд ҳеҷ кадоме аз мо бо вуҷуди ин ҳамаи дардҳои тоқатфарсо ашки чашми эшонро надида бошем. Ин мактабро бо номи Ҳизби Наҳзати Исломии Тоҷикистон ба мо шогирдону пайравон ба мерос гузошт ва дуъо мекунем, ки Худованд моро вафодор ба ин мактаб ва пайрав аз ин суннат бигардонад». Муҳиддин Кабирӣ, раиси ҲНИТ, аз суханронӣ дар шаби таҷлил аз солрӯзи вафоти устод Нурӣ аз 24 сентябри соли 2007.

Устод Сайид Абдуллои Нурӣ соли 1987 бо ҷурми «Роҳ додан ба таблиғоти зидди сохти давлатдории шӯравӣ»  ба ҳабс гирифта шуд. Роҳбарияти Иттиҳоди Шӯравӣ замоне мутаваҷҷеҳи ин амалаш шуд, ки ин амалаш боиси вокунишҳои тезу тунди созмонҳои байналмилалии ҳомии ҳуқуқи башар гардид. Ин созмонҳо бидуни вақфа раҳоии ҳарчи зудтари ӯро талаб мекарданд. Бинобар маълумотҳои мунташира аз 72 созмону давлати дунё ба унвони Михаил Горбачев, Дабири аввали Иттифоқи Шуравӣ ҷиҳати озодии устоди равоншод нома ва барқияҳо меояд.

  Дар зиндонҳои Русия устоди зиндаёд Сайид Абдуллоҳи Нурӣ шикаста нашуд, баракс дар роҳи интихобидааш устувортар, муҳкамтар ва бар сари азмаш росихтар шуд. Ҷазаба ва азамати ӯ ба ҳайси як мулло ва олими исломӣ ба ҳадде муассир уфтода буд, ки даҳҳо нафар аз пайи ӯ ба намозу ниёзу рӯза пардохтанд. Раҳоии ӯ ҳамчуноне,ки дар рӯзҳои боздошт ва муҳокимааш иттифоқ афтод тавссути расонаҳои байналмилалӣ босуръат ва мукаррар нашру пахш мешуд.

                             Радиоҳои хориҷӣ

Дар зимн ҳамин радиоҳои байналмилалӣ яке аз восила ва ё авомиле будааст, ки дар ташаккули афкори ин ҷавонмуллоҳои тозакору тозапиндор нақши бузург бозидааст. Аксарияти онҳо ба шумули худи устод Нурӣ эътироф мекунанд, ки гӯш кардани ин радиоҳо дар таҳаввули афкору андешаи онҳо нақши муассир гузоштааст. Маҳз ҳамин радиоҳои байналмилалӣ будааст, ки ошноии онҳо ба ҷаҳони ислом ва навигарҳову дигаргуниҳо дар кишварҳои оламро таъмин кардааст. Устод Сайид Абдуллоҳи Нурӣ дар яке аз мусоҳибаҳояш изҳор доштааст, ки ҳатто падари ӯ, ки дар ҳамин ҳукумат кор мекард, радиои «Озодӣ» гуш мекард, дар ҳоле, ки гуш кардани ин расонаҳо мамнуъ буд:

« Ба ғайр аз шуғли диние, ки анҷом медоданд, (падарашонро дар назар доранд) ишон барномаҳои радиоҳои хориҷиро ба забони форсӣ, аз ҷумла барномаҳои радиои «Озодӣ»-ро гӯш мекарданд. Дар баъзе мавридҳо суханонеро мегуфтанд, ки мо ва дигар бародарҳоямон, ки дар замони Шӯравӣ калон шуда будем, бисёр нороҳат мешудем. Хаёл мекардем худашон аз пеши худ чунин ҳарфҳоро мезананд. Баъдтар маълуми мо шуд, ки он кас ин суханонро  аз дунболагирии сиёсатҳои байналмилалӣ, аз манбаъҳои мухталиф ҷамъоварӣ мекардаанд.»  Саид Абдуллоҳи Нурӣ. «30 сол ҲНИТ зодаи ормони мардум».  

Ҳоҷӣ Қаландари Садриддинзода яке дигар аз муассисони ҲНИТ низ тасдиқ мекунад, ки ҳамин расонаҳои хориҷӣ, аз ҷумла «Озодӣ» ва ВВС буданд, ки дар тағйироти мафкуравии онҳо саҳми босазо гузоштаанд:

 «Дар ин миён ман ба шунидани радиоҳои хориҷӣ даст задам. Ба ҳамагон маълум аст, ки он замон шунидани гуфторҳои радиоҳои хориҷӣ ба забонҳои форсиву русӣ сахт мамнӯъ буд. Касеро, ки ин корро мекард, зери таъқиби сахти КГБ қарор мегирифт. Вақте ки камина он радиоҳоро гӯш мекардам, ба андеша фурӯ мерафтам, ки чаро ҳамзабонони хориҷии мо, аз ҷумла дар Афғонистону Эрон давлатҳои мустақил доранду дину мазҳаб ва фарҳанги миллии худро озодона пеш мебаранд, вале кишвари мо -мардуми мусулмони Тоҷикистон аз ин неъматҳо бебаҳраанд?  Ҳамеша ин мисраъи шоири муборизи афғон: «неъмате беҳтар зи истиқлол нест»-ро зери лаб замзама мекардам. Аз гӯш кардани барномаҳои радиоҳои хориҷӣ КГБ хабар ёфту маро мавриди бозпурсӣ ва истинтоқ қарор дод, вале ман наҳаросида, пинҳонӣ кори худро давом медодам».

   Дар идомаи ин сӯҳбаташ Ҳоҷӣ Қаландар Садриддинзода афзудааст, ки шунидани радиоҳои хориҷӣ барои бедории фикрӣ ва таҳаввулу инкишофи андешаи истиқлолталабӣ барои ҷавонон таъсири мусбат гузошта буд:

«Роҳи дигар чуноне, ки аз ҳаёти шахсии худ мисол овардам, гӯш кардани гуфторҳои радиоҳои хориҷӣ ба забони форсӣ буд. Тавассути ин барномаҳо мардуми мо, бахусус ҷавонон ба афкори пешқадам ва ислоҳотхоҳи исломӣ ошно мегардиданд,  ҷаҳонбинӣ, фаҳмишу биниш васеъ мешуд, ба зиндагӣ, ба олам ба чашми дигар менигаристанд ва дар пайи ислоҳи камбудиву нуқсонҳои ҷомеъа кӯшиш мекарданд». Ҳоҷӣ Қаландар Садриддин. «30 сол. ҲНИТ зодаи ормони мардум». Душанбе-2003 «Империал-групп»

               Раҳоӣ ва истиқбол аз муассиси ҲНИТ

Бо ин ҳол, бархе аз шогирдону пайравони устод Сайид Абдуллоҳи Нурӣ ба ҳангоми бозгашти ӯ ба ватан аз зиндон хостанд як истиқболи пурҷамъият ва бошукуҳеро дар майдони фурудгоҳ ба роҳ андозанд. Аммо шуморе дигар аз аъзои Раёсати ҳизб бар ин қарор меоянд, ки ҳеҷ гуна иқдоми барангезанда набояд кард.

   Сайидумар Ҳусайнӣ он лаҳзаҳои бозгашти устод Нурӣ, бунёдгузори ҲНИТ ва пешвози ӯ дар Душанберо чунин тасвир мекунад:

   «Баъди онки устод аз маҳбас озод гардид ва ба ватан бар мегашт, тамоми бародарони аҳли раёсат дар Душанбе дар маҳаллаи Мавлоно дар хонаи яке аз наздикони ман ҷамъ шуданд ва барои чӣ тавр пешвоз гирифтани устод машваратҳо менамуданд. Баъзеҳо ба хусус аъзоёни ҷавонтари ҳаракат мақсад доштанд, ки ҳама дар назди фурудгоҳи шаҳри Душанбе ҷамъ шуда, устодро истиқболи вижа намоем, вале хулосаи машварати Шуро бар он шуд, ки шуру валвала накарда танҳо 2 мошин ба фурудгоҳ рафта устодро мегиранд ва ба ҳамин хона оварда баъди зиёрат ба хонааш ба Қӯрғонтеппа мебаранд. Ҳамин тавр устодро аз фурудгоҳи шаҳри Душанбе гирифта ба хонаи акаи Сулаймон дар маҳаллаи Мавлоно меоранд ва зиёда аз 50 нафар бародарон, ки онҷо будем устодро зиёрат намуда эҳтиромоти худро нисбати эшон анҷом додем ва баъди сарфи таъоми андаке бародарони муваззафшуда устодро гирифта ба хонаашон бурданд. Бояд қайд намоям, ки дар ин зиёрат ман устодро чунон лоғар дидам, ки гӯё моҳҳо таъом нахӯрда бошад. Вақте инро ба бародари Ҷумъабек, ки зиёда аз як моҳ ҳамроҳи устод буданд, гуфтам, ӯ гуфт: Ҳоло шумо фарбеҳии ӯро дидаед. Мо ӯро якуним моҳ бо гӯшти гӯсфанду дигар таъомҳои лазиз меҳмонӣ карда хеле тарбияаш намудем, вагарна дар аввал аз дидани ӯ метарсидед. Баъдан устодро бо ду мошин ба хонааш фиристодем ва ман ҳамроҳашон нарафта будам». Сайидумар Ҳусайнӣ. «Хотираҳо».Душанбе 2013

  Ва, аммо раҳоии устод Сайид Абдуллоҳи Нурӣ аз зиндон баъди якуним сол, дуруст дар давроне иттифоқ уфтод, ки кишвари Шӯравӣ дучори тағйиротҳои азими сиёсӣ мешуд. Сиёсати перестройка ва гласност ( бозсозӣ ва ошкорбаёнӣ), ки Михаил Горбачев, Дабири аввали Ҳизби коммунисти Иттиҳоди Шӯравӣ дар ин кишвар роҳандозӣ кард, саҳнаро барои аланӣ ва ошкор шудани ҳаракату ҳизбҳои гуногун фароҳам кард. Дар воқеъ ин сиёсат барои Наҳзатиҳои тоҷик як туҳфа ва инъоми илоҳӣ буд, ки солҳои сол дар суроғаш буданд. Бахусус ҳазфи нақши гегемонии ҳизби коммунист аз Конститутсияи СССР, яъне барҳам додани моддаи 6-и он иҷоза дод, ки муассисони Наҳзати исломии ҷавонони Тоҷикистон, ки дар ин миён дар тамоми кишвар нуфуз пайдо карда ячейка ва созмонҳои аввалия ва дар сатҳи вилоёту навоҳиро ташкил ва таъсис дода буданд, дар фикри таъсиси Ҳизби наҳзати Иттифоқи шӯравӣ бишаванд. Чунки аллакай дар Маскав-пойтахт ватани паҳновари Шӯравӣ  аҳзобу ҳаракатҳои мухталиф руи кор омаданд ва дар Тоҷикистон ҳам созмон ва ҳаракатҳои мардумие назири Рубарӯ, Растохез арзи андом намуда  маҳофилу маҷолис мегузарониданд.

 Собиқадорони ҲНИТ мегӯянд, ки устод Нурӣ вақте сӯҳбат аз масъалаи ташкили ҲНИТ рафт, ба ин маъно, ки бояд аз ҳукумат маншури расмӣ гирифта бишавад, гуфт, ки мо ба ин ҳадафи худ он вақт расида метавонем, ки ҳизби исломӣ дар маркази ин давлат, Иттифоқи Шуравӣ таъсис ва расман сабти ном бишавад. Устод Нурӣ ба ёрону пайравонаш мегӯяд, ки бидуни доштани як ташаккули сиёсӣ дар сатҳи марказ наметавонем дар Тоҷикистон ба омол ва ҳадафи худ бирасем. Аз ин рӯ роҳи дуруст ва мантиқӣ ин аст ки аввал дар Маскав ташкилоти умумииттифоқӣ ба қайд бигирем. Дар ғайри сурат мо ноком хоҳем буд.

Зубайдуллои Розиқ,яке аз собиқадорони ҲНИТ он лаҳзаҳоро чунин ёдоварӣ мекунад:

   «-Устод С.А.Нурӣ маро ба назди худ хонда сӯҳбати як ба як орост ва дар ҷараёни сӯҳбат аз созмон додани ҷамъияти исломӣ дар кулли қаламрави кишвари Шӯрвӣ гап кушод ва гӯшгузор намуд, ки то созмони умумииттифоқӣ таъсис дода нашавад, дар Тоҷикистон ҳукуматдорон ҳаргиз иҷозаи таъсиси созмонро намедиҳанд. Бояд бо бародарони озодандеши дар Русия ва ҷамоҳири дигар машварат кард ва заминаро дар Русия ба вуҷуд овард, вагарна дар ягон ҷумҳурии дигар имкони заминагузорӣ вуҷуд надорад.

  Банда дар навбати худ пешниҳод кардам, ки агар мо дар маҳдудаи Иттиҳоди Шӯравӣ созмон таъсис доданӣ бошем, ба номи ҳизб таъсис бидиҳем беҳтар аст, чаро ки дар ин минтақа ҷамъиятро ба унвони созмони сиёсӣ намедонанд. Устод аз пешниҳоди банда истиқбол кард ва маслиҳат шуд, ки мо ба Доғистон сафари корӣ анҷом диҳем. Ҳамин тавр бо бародар Абдумалик, ки аз шогирдони устод Ҳимматзода буд бо ҳавопаймо ба шаҳри Боку ва аз он ҷо бо қатора ба шаҳри Махачқалъа, сипас ба Хасавюрт ба хонаи Муҳаммад Баҳоуддин, ки ҳашт сол муқаддам дар Маскав шинос шуда будем, рафтем. Ӯ буд, ки моро бо бародарони доғистонӣ ва чеченӣ ва дигар манотиқ шинос мекард ва ба ҳарду ҷониб итминон медод, ки аз ҳамдигар бовар дошта бошем. Фардои он рӯз ҳамаи бародарон аз манотиқи Маскав ва Қафқоз ҷамъ омаданд ва ҷаласа ороста, ба унвони Кумитаи тадорукотии анҷумани таъсисӣ дар мавриди кай ва дар куҷо баргузор намудани он, дар бораи номи ҳизб, оиннома ва барномаи он баҳсҳои ҷолиб сурат гирифт». Зубайдуллоҳи Розиқ. «40 соли наҳзат: Хотира, андеша, дидгоҳ»  Душанбе-2013

                             Аштархон ё Астрахан

  Анҷумани муассисони ҲНИ-и Иттиҳоди Шӯравӣ дар шаҳри Астрахан ва ё Аштархони Федератсиюни Русия дар шароити ғайримаъмулӣ баргузор мешавад.

Сайидиброҳими Назар, яке аз мубтакирини баргузории Анҷумани Ҳизби наҳзати исломии Иттиҳоди Шуравӣ  ва муовини аввали раиси ин ҳизб дар як суҳбати расонияш бо нашрияи «Миллат» мегуяд, ки дар соли 1989 робитаи масъулони Наҳзати исломии Тоҷикистон бо ҷаҳони хориҷ ва бахусус мусалмонони Русия афзоиш пайдо кард:

   «Мо бо намояндагони ҳаракатҳои исломии ғайрирасмии Қафқоз, аз ҷумла Доғистон ва Чеченистон робита барқарор кардем. Мо Муҳаммад Салоҳиддинро аз Тотористон мешинохтем, Аҳмад Қозӣ Ахтаеви доғистониро мешинохтем. Бо онҳо ҳамон замон дар хусуси таъсиси як ҳизби исломии умумииттифоқӣ машваратҳо мекардем. Билохира соли 1990 тасмим гирифта шуд, ки Анҷумани таъсисии Ҳизби НИ ИШ дар Астрахан баргузор гардад. Дар ҳамон қаторае, ки ба Астрахан мерафтем, мо аъзои Наҳзати Исломии Тоҷикистон тақрибан 35-40 нафар будем. Аз ҷумла устодам мулло Абдуллоҳи Хаттоб низ буд. Умуман аз Тоҷикистон дар ин анҷуман 80 нафар вакил буд. Боқимондаҳо бо дигар роҳҳо ба Астрахан рафтанд.  Мо ба Астрахан тақрибан нисфи шаб расидем. Аниқтараш истгоҳе, ки мо бояд мефаромадем, аз Астрахан дар масофаи сӣ-чил километр дур воқеъ буд. Шаб автобус набуд. Касе набуд, ки моро пешвоз гирад. Ин анбӯҳи одамон дар як шаҳри бегона таваҷҷӯҳи кормандони мақомоти дохиларо ба худ ҷалб кард. Пеши роҳамонро гирифта пурсиданд, ки аз куҷоему ба чи кор ба ин шаҳр омадаем. Рости гапро гуфтем. Боз пурсиданд, ки роҳбаратон кист? Касе ҷавоб надод. Баъд аз ин банда гуфтам, ки ман роҳбари ин гурӯҳ ҳастам. Дигар бо ман саволу ҷавоб мекарданд. Маълум буд, ки аз баргузории Анҷуман хабардор ҳастанд. Моро ба ҳамон маҳали баргузории Анҷуман бурданд. Рӯзи дигар Анҷуман баргузор гардид. Рости гап, аз тарафи мақомоти амниятӣ ва ё дохила кӯшиши халалдор кардани кори Анҷуман буд. Вале ба ҳар ҳол Анҷуман баргузор гардид. -Вакилони Тоҷикистон хеле фаъол буданд. Дар тақдирам будааст, ки маро муовини аввали раиси ҲНИ ИШ интихоб карданд. Раиси ҳизб Аҳмад Қозӣ Ахтаев, олими хуби исломӣ, ки табиби хуб низ будааст, интихоб гардид. Забони русиву арабиро хеле хуб медонист. Дар ин Анҷуман Муҳаммад Салоҳиддин аз Тотористон, Ҳайдар Ҷамол аз Маскав буданд. Вакилон аз Озарбойҷон, аз Доғистон, аз Чеченистон буданд. Аз Ӯзбакистон як ё ду нафар буданд. Анҷуман гузашт. Мақомоти ҳизб интихоб гардид. Қароргоҳ Маскав муайян шуд. Аз вакилони тоҷикистонӣ Сайид Умар Ҳусайнӣ дар ҳайати комиссияи тафтишотӣ буд, Давлат Усмон раиси шӯъбаи ташкилии ҳизб интихоб шуд. Банда бо ҳамроҳии раис Аҳмад Қозӣ Ахтаев Масква рафтем то ҳизбро дар мақомот расман сабти ном кунем. Моҳи июли соли 1990 Ҳизби наҳзати исломии Иттиҳоди шӯравӣ расман дар вазорати адлияи СССР ба қайд гирифта шуд. Ҳамин тариқ аз моҳи июни соли 1990 то моҳи ноябри соли 1991 ман расман корманди ҲНИ ИШ будам ва дар Маскав зиндагонӣ мекардам. Моҳе як маротиба ба Тоҷикистон меомадам».

   Саидумар Ҳусайнӣ яке дигар аз ширкатдорони Анҷумани таъсисии ҳизб дар китоби «Хотира»-ҳояш дар мавриди баргузории он чунин изҳори назар кардааст:

«Рӯзи 8уми июни соли 1990 ҳамчун рӯзи инсиҷому якдилӣ ва ваҳдату якпорчагии ҳаракатҳои ҷудогона ва парокандаи исломӣ, ки дар саросари кишвари паҳновари Шӯравии собиқ фаъолияти динӣ сиёсӣ мебурданд, дар таърихи ин ҳаракати бузурги динӣ сиёсӣ сабт гардидааст. Дар ҳақиқат ҷамъомади онрӯзро меарзад, ки таърихиаш номид. Барои ин ҷамъомади таърихӣ шаҳри Астрахани Русияи федеролӣ, ки дар онҷо ҳеҷ ҳаракати исломие амал намекард ва аз тамоми марказҳои мусулмоннишини кишвар дур буд, интихоб гардид. Ин ҳам ба он хотир буд, ки таваҷҷӯҳи хадамоти ҷосусии кишвар (КГБ) нисбати ин ҷамъомад камтар бошад. Он рӯз фаро расид ва аз ҳама гӯшаву канори ин мамлакати бузург вакилони ин ҷамъомад гурӯҳ гурӯҳ ташриф меоварданд. Бародарони тотор ва доғистонию чеченӣ, ки ташкилотчигии ин ҷамъомадро ба дӯш доштанд вакилонро тавре ҷо ба ҷо менамуданд, ки шубҳаеро дар мақомот бар наангезад. Ҳамчунин дар бораи макони баргузории ин Анҷуман аз эҳтиёткории хеле болое истифода намуданд, ки ҳатто хадамоти махфии Ҳукумати Шӯравӣ (КГБ) иттилоъ надошт, ки анҷуман дар кадом макон баргузор мегардид. Онҳо барои ин ҳадаф чунин манёвр анҷом доданд, яъне се макони дигарро, ки асосӣ набуданд низ иҷора гирифтанд ва ҳатто овозаи он ҷойҳоро бароварданд. Аммо макони асосиро махфӣ нигоҳ дошта рӯзи баргузории анҷуман вакилонро бехабар ба он макон, толори корхонаи ДОССАФ буд бурданд. Метавон гуфт, ки эҳтиёткории онҳо сабаби он гардид, хадамоти амниятии кишвар макони дигареро ҷои баргузории анҷуман хаёл намуда, тамоми роҳҳои он маконро баста буд, вале вакилони анҷуман дар макони муайянгардида ҷамъ омада анҷуманро ифтитоҳ намуданд. Аз шуруъи анҷуман тақрибан ду-се соат гузашта буд, ки шуъбаи корҳои дохила огоҳӣ ёфта ба бинои анҷуман ворид гардиданд, вале хешбахтона онҳо дер карда буданд ва монеъи кори анҷуман шуда натавонистанд. Он рӯз буд, ки Ҳизби Наҳзати Исломии Умумииттифоқ расман таъсис шуд ва аз вуҷуди худ ба саросари ҷаҳон эъломия дод. Дар кори барномарезӣ ва баргузории ин ҷамъомад ва анҷумани таърихӣ саҳми  шуъбаи дар Тоҷикистон будаи ҳаракати исломӣ назаррас мебошад, аммо дар корҳои ташкилии ин анҷуман саҳми бародарони доғистонӣ, тоторӣ ва чеченӣ хеле калон буд. Панҷ нафар аз бародарони Тоҷикистонӣ дар раёсати Олии ин Ҳизб узвият доштанд ва бародар Сайидиброҳим Гадоев ноиби аввали раиси Ҳизб интихоб гардида буд ва банда низ ба симати раиси коммиссиюни тафтишотӣ ва хазинадори муваққатии Ҳизб интихоб гардида будем. Дар ин ҷамъомади бузург, ки ба мухолифатҳои шадиди ҳокимони давр мувоҷеҳ буд, тамоми бародарони ширкаткунанда аз худ ҷасоратҳои беназирро ба намоиш гузоштанд». Сайидумар Ҳусайнӣ. “Хотираҳо” аз нахустин ошноиям ба Ҳаракати исломии Тоҷикистон то расмияти он”.Душанбе2013.”Муаттар”

Ва, аммо шева ва ҳолати сабти номи ҲНИ-и Иттиҳоди шуравӣ низ ҷолиб ва таваҷҷуҳангез аст. Дар ҳоле, ки тамоми муқомоти қудративу амниятӣ бар муқобили фаъолияти расмии он ҷабҳа гирифта буданд, ин ташкилоти сиёсии ғайримаъмулӣ хеле ҳам зуд ва осону роҳат дар қайди давлатӣ гирифта мешавад. Домулло Зубайдуллоҳи Розиқ, яке аз ташаббускорони Анҷумани таъсии ҲНИ-и ИШ ҳолати сабти номи онро  чунин тавсиф мекунад:

 «Дар яке аз ноҳияҳои шаҳри Маскав, ки раиси ҳукумати он ноҳия аз аъзои ҳизби демократ интихоб шуда буд, кумитаи ташкилии ҳизбро дар он ноҳия ба осонӣ ба қайд гирифтанд. Баъд аз ба қайд гирифта шудани кумитаи ташкилӣ ҳуҷҷатҳоро барои бақайдгирии ҲНИ-и Иттиҳоди Шӯравӣ ба вазорати адлияи ИҶШС супурданд. Баъди саъю талоши зиёд ва сӯҳбатороиҳои кормандони вазорати адлия бо сарварони ҳизбу созмонҳои навтаъсис ва дар охир суҳбат бо худи вазири адлияи Иттиҳоди Шӯравӣ, моҳи октябри соли 1990 Ҳизби Наҳзати Исломии Иттиҳоди Шӯравӣ ба қайд гирифта шуд ва орзуи деринаи мусулмонони кишваре, ки даҳсолаҳо азияти озори ҳизби мулҳиди яккаҳукмронро мекашиданд, ҷомаи амал пӯшид.» Зубайдуллоҳи Розиқ. «Наҷот» 25.04.2013

Ончуноне тазаккураш рафт мубтакирони асосии ташкили Ҳизби наҳзати исломии Иттиҳоди шӯравӣ тоҷикон буданд ва аз инҷо буд, ки 60% вакилони анҷуманро ҳам онҳо ташкил кардаанд. Аммо бо таваҷҷӯҳ ба онки марказ Русия ва Маскав аст тоҷикон аз пазируфтани курсиии раёсати ин ҳизб даст мекашанд. Давлати Усмон, ки ӯро вакилони ин Анҷуман барои раисӣ пешбарӣ карданӣ мешаванд дар ин бора дар сӯҳбат бо нашрияи «Рӯзгор» чунин мегӯяд:

 «Ба фикри мо бояд раиси ҳизб аз Русия мебуд. Ҳамин тавр ҳам шуд. Маро раиси шӯъбаи ташкилии ҲНИ ИШ интихоб карданд. Раиси ҳизб Аҳмад қозӣ Ахтаеви доғистонӣ интихоб шуд. Калимаи наҳзат аз ҳамон сол ба ин тараф дигар вирди забонҳо шуд. Худи ҳамон сол 5-уми октябр дар деҳаи Чортути ноҳияи Ленин Конфронси таъсисии шӯъбаи тоҷикистонии Ҳизби Наҳзати Исломии Иттиҳоди Шӯравиро гузаронидем. Вале дар аввал онро нахостанд ба қайд бигиранд, дар ҳукумат таъсиси онро ғайриқонунӣ  арзёбӣ карданд». 

     Шояд  гумон кунед, ки ҳамакнун, ки Маскав ба унвони маркази давлати шӯравӣ ба фаъолияти сиёсии як ҳизби мазҳабӣ иҷозат дод, дар ҷамоҳири ба истилоҳ «бародарӣ» мушкил дар сабти номи он пеш намояд. Аммо Сайидумар Ҳусайнӣ мегӯяд вақте аз Русия баргаштанд болои онҳо фишор афзоиш пайдо кард:

  «Ман вақте, ки ба Кӯлоб, ба хона омадам ба ман гуфтанд, ки чанд маротиба шудааст, ки ҳам аз мақомоти дохила ва ҳам аз мақомоти амниятӣ нафарҳое туро суроғ карда ба хона меоянд. Хулоса баъди омадани ман ҳам чанд нафаре омаданду хостанд, ки маро ба шӯъбаи корҳои дохилаи шаҳр баранд. Гуфтам: «Бе даъватнома ман ба ҳеҷ куҷо намеравам. Марҳамат, расман даъватнома биёред, ман аз қонун итоат мекунам». Ҳамин тариқ даъватнома оварданду маро ба идораи милисаи шаҳр бурданд. Дар он ҷо чанд нафар ҳамзамон бо ман сӯҳбат мекарданд. Корманди мақомоти дохила тунду тез бо ман сухангӯиро шурӯъ кард. Ба ӯ гуфтам, ки оҳиста гап занад. Ман на ягон муттаҳам ҳастаму на ягон ҷинояткор.

Агар гап дар бораи ҲНИ ИШ равад, ба Шумо ҳамчун раҳбари дуввуми он эълон медорам, ки ин ҳизб дар вазорати адлияи СССР номнавис шудааст. Шумо ҳақ надоред бо ин оҳанг бо ман гап занед. Ва аз ҷоям хестам. Гуфтам: «Ман ин тарзи муомиларо қабул надорам». Дар ҳамин вақт як нафари дигаре, ки зоҳиран корманди мақомоти амниятӣ буд ва хеле зирак ба назар мерасид, ба тарафи ҳамон корманди милиса рӯ оварда гуфт: «Ман як чиз мегӯям. Дар давоми 70 соли даврони шӯравӣ мо аз Тоҷикистон, ягон нафаре, ки дар ягон созмони умумииттифоқӣ шахси дуввум ба ҳайси раҳбар бошад, надоштем. Барои ман фарқ надорад, ки он ҳизби исломӣ ҳаст ва ё ягон ҳизби дигар. Шахсан ман фахр мекунам, ки ин мардак тоҷик аст ва роҳбари як ҳизби умумииттифоқӣ». Баъд аз ин суханони корманди амниятӣ бо ман муносибати дуруст карданд ва баъди сӯҳбати на чандон тӯлоние маро ҷавоб доданд». Сайидумар Ҳусайнӣ. “Хотираҳо” аз нахустин ошноиям ба Ҳаракати исломии Тоҷикистон то расмияти он”.Душанбе2013.”Муаттар

 Баъди сабти номи Ҳизби наҳзати исломӣ дар Маскав новобаста аз таҳдиду мавонеъи мақомоти Тоҷикистон масъулони Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон бидуни хастагӣ ҳамоно дунболи ба даст овардани иҷозаи расмии фаъолияти худ буданд.

  Аммо то конфаронси Чортут дар ноҳияи Ленин (Рудакии имрӯза) дар Тоҷикистон ҳодисае руй дод, ки то ба имрӯз аз он ҳамчун Баҳманмоҳи хунин ёдоварӣ мешавад. Феврали соли 1990 аз 12 то 14-и он дар Душанбе нахустин тазоҳуроти даҳҳо ҳазорӣ иттифоқ уфтод, ки мақомот оқибат онро бори гардани ҳаракат ва аҳзоби навзуҳуре чун «Растохез» ва ҲНИТ кард. Ин гирдиҳамоӣ 25 кушта бар ҷой гузошт. Зеро хадамоти вижаи СССР, аз ҷумла «Алфа» тарафи издиҳом тир андохт ва хун рехт. Ин хунрезӣ боиси хашми издиҳом шуд. Ва онҳо ба ҳадде фишор оварданд, ки се нафари аввали давлати Тоҷикистон эъломи истеъфо карданд. Аммо намояндаи Маскав омад ва тавре кард, ки ин се нафар аризаи худро дар Пленуми Ҳизби коммунисти Тоҷикистон пас гирифтанд. Мунтаҳо, комиссияи тафишотии ташкилшуда, ки ба он Сафаралӣ Кенҷаев, додситони нақлиёти Тоҷикистон роҳбарӣ мекард, ин гирдиҳамоиро ба сари неруҳои нави сиёсӣ зад. Он замонҳо Сафаралӣ Кенҷаев дар шумори рӯшанфикрони озодихоҳ ва миллихоҳ қарор дошт ва бо пешниҳоди тазоҳургарон ба роҳбарияти ҳайати комиссияи тафтишотии февралӣ пешниҳод шуда буд. Дурст аст ки ин комиссиюн Бӯрӣ Карим, Раиси Госплани Тоҷикистон, Нур Табаров, вазири маданият, Абдулло Ҳабибов, корманди дастгоҳи марказии ҲКТ Тоҷикистон, Мақсуд Икромов, раиси Душанберо бегуноҳ ба қалам дод, аммо гуфт, ки ин гиридиҳамоӣ аз тарафи неруҳои навхези сиёсӣ ба шумули руҳониҳо, масоҷид ва ҲНИТ, ки ҳоло сабти ном нашуда буд, сурат гирифтааст. Ва, аз инҷо буд, ки ду нафар аз муллоҳо Аъзам Бобоев ва Соқиҷон Бедимоғов ба зиндон кашида шуданд.

   Дар пайи ин тазоҳурот ва хунрезӣ мақомот дар кишвар вазъияти фавқулодда ҷорӣ кард. Интихоботи депутатҳои Шӯрои Олии Тоҷикистон дар ҳамин гуна шароит доир гардид. Устод Сайид Абдуллоҳи Нурӣ ба унвони доватлаби ин интихобот дар яке аз ҳавзаҳои ноҳияи вилояти Қурғонтеппа муаррифӣ гардид. Аммо маъулм буд, ки мақомот ба ҳеҷ ваҷҳ иҷозат нахоҳад дод. Вале бо ин вуҷуд дар ин Шӯро се нафар аз руҳониёни расмӣ Ҳоҷӣ Акбар Тураҷонзода, қозии мусулмонони Тоҷикистон, Ҳайдар Шарифзода ва Ҳадятуллоҳи Одил, имомхатиби масҷиди ҷомеъи ҳоҷиёни Исфара дар шумори Тоҳири Абдуҷаббор, раиси созмони мардумии «Растохез» ва шоири дигарандеш Бозор Собир депутат интихоб шуданд. Воҳидхон Қосиддинов, роҳбари собиқи дастгоҳи ҲНИТ ва яке аз зиндониёни феълии ҲНИТ ва дар он солҳо директори матаби миёнаи № 49-и Исфара дар сӯҳбате бо хабарнигори «Наҷот» аз он солҳо ва аз муборизаҳои ҲНИТ, ки ҳоло пинҳонӣ амал мекард, чунин мегӯяд:

  «Интихоботи парлумонии соли 1990 нахустин ва охирин интихоботи замони бозсозӣ буд, ки дар фазои озод ва демократӣ гузашт. Наҳзат, ки ҳанӯз фаъолияти расмӣ ва ошкор надошт, бахши исфарагии он тасмим гирифт, то як шахсияти рӯҳониро ба номзадӣ пешбарӣ намояд ва билохира бо имомхатиби масҷиди ҷомеъи Ҳоҷиён Ҳадятуллоҳи Одил машварат шуд. Ӯ таклифи наҳзатиҳоро пазируфт ва номзадии худро пешниҳод кард. Баъд аз он дар маъракаи пешазинтихоботӣ мо наҳзатиҳо ва тамоми шахсиятҳои мазҳабӣ, миллӣ ва умуман мардуми Чоркӯҳ ба таблиғот машғул шуданд, дар натиҷа номзади мо бо касби 59% овозҳо пирӯзӣ ба даст овард. Рақиби ӯ шахсияти маъруфи минтақа, сардухтури осоишгоҳи «Зумрад» бо вуҷуди пуштибонии тамоми дастгоҳи ҳукумати ноҳия шикаст хӯрд».  40 соли Наҳзат.Хотира, андеша, дидгоҳ. Душанбе 2013.

  Ба ин тартиб ҲНИТ тавонист аз Исфара нафареро вориди Шӯрои олӣ кунад, ки аз ҷойгоҳ ва нуфузи вай дар он солҳо дарак медиҳад.

 Иброҳими Усмон, таърихнависи замони муосири Тоҷикистон бо таваҷҷӯҳ ба ин ҳолату вазъи он рӯзаи ҷомеаи Тоҷикистон таъйид мекунад, ки намояндаҳои руҳонияти кишвар ҳарчи бештар мақому манзалат касб  мекунанд:

 «Воқеаҳои моҳи феврал исбот мекард, ки акнун дар Тоҷикистон  ислом дар ду сифат-кормандони муассисаҳои  динӣ ва сиёсатгарони динӣ таборуз мекунад ва ҳардуяш низ комёб аст.  Амалан, воқеаҳои моҳи феврал муттаҳид шудани қувваҳои сиёсии зидди ҳукуматӣ, камқудрат гардидани системаи идораи советиро исбот менамояд.” И.Усмонов. «Таърихи сиёсии Тоҷикистони соҳибистиқлол». Хуҷанд-2003

                            ЧОРТУТ

   Амалан Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон дар вазъияте вориди саҳна ва корзори сиёсӣ дар кишвар шуд, ки давлати шӯравӣ дар ҳолати сакарот қарор дошт вале дар солҳои аввали касби истиқлол бошад, ин ҳизб ба як нерӯи умдаи сиёсӣ дар кишвар бадал шуда буд.

   Давлати Усмон, яке аз мубтакирони баргузории конфронси ҲНИТ дар масҷиди маҳаллаи Чортут дар як мусоҳиба бо «Рузгор» тазаккур медиҳад, ки сиёсати динситезона ва исломбезории Ҳизби коммунисти шӯравӣ яки дигар аз авомиле буд, ҷавонони мутадаййин ва бономусу боимони мусалмонро дар муқобили он ба як неруи бузург табдил ва ба муқовимати он сабаб шавад:

  «Аз ибтидо фикри мо ҷавонони шаҳри Душанбе тамоман дигар буд. Мо мехостем, ки дар Донишгоҳҳо нуфуз кунем, дар корхонаҳои давлатӣ ба кор истихдом шавем. Ва ба тадриҷ ба як нерӯи қавӣ табдил шавем. Ин аз як тараф буд. Аз тарафи дигар набояд фаромӯш кунем, ки ҳаракати мо ҷанбаи озодихоҳӣ низ дошт. Мо орзу мекардем, ки кишвари мо мустақил бошад. Мо медидем, ки дар дунё кишварҳои зиёде аз мо кучактар мавҷуданд, вале озоданд, мустақиланд. Ҳамин тариқ то соли 1989 марҳилаи таблиғу иршод буд, ки бештар аз маъракаҳо истифода мекардем. Дар тӯю маросимҳои мотам ҷавононро ба ислом даъват мекардем. Баъди он ки банди шаши Сарқонуни Шӯравӣ дар бораи манъи бисёрҳизбӣ дар Иттиҳоди Шӯравӣ лағв гардид, тахминан аввали соли 90-ум дар раҳбарияти ҷамъият фикри расман таъсис додани як ҳизби сиёсӣ-динӣ ба вуҷуд омад. Амалан дар шӯравӣ дар ҳамон сол бисёрҳизбӣ ҷараён дошт. Мо низ сари ин масъала андеша кардем. Як гурӯҳи роҳбарони ҳизб бар ин назар буданд, ки ҳизбро ошкор кардан лозим нест. Ҳанӯз маълум нест, ки дар оянда чи таҳаввулот пеш меояд. Қисмати дигар тарафдори он буданд, ки аз демократияву ошкорбаёнӣ бояд нафъ бурд ва расман ба фаъолият шурӯъ кард. Дар натиҷаи баҳсҳои доманадор ба ин хулоса расидем, ки ду тақсим шавем. Як гурӯҳ ошкор шавад ва бо расман сабти ном шудан ба фаъолият пардозад, гурӯҳи дигар худро ошкор насозад, вале фаъолиятҳои ҳизбии хешро пайваста идома бидиҳад». “40 соли Наҳзат. Хотира, андеша, дидгоҳ”. Душанбе 2013”.

   Бо вуҷуди якдасту якназар набудани раёсати худи ҲНИТ ва мухолифати шадиди мақомоти расмӣ ҳизб конфронси муассисони худро доир кард.

Марҳум Мавлавӣ Қосими Раҳим, аз ширкатдорони конфаронси Чортут ба унвони муҳимтарин воқеаи дар таърихи ҲНИТ ном мебарад:

  «-Конфронси Чортут яке аз муҳимтарин воқеаҳои таърихии Наҳзати Исломӣ ба шумор меравад, ки баъди Анҷумани Астрахан баргузор шуд. Ду моҳ қабл аз баргузории конфронс ҷаласаи тадорукотӣ бо иштироки ҳайати роҳбарияти Наҳзат ва ҳамаи намояндагони ҳизб аз навоҳии Тоҷикистон дар ҳавлии шаҳид Муҳаммадраҷаб баргузор гардид, ки дар ин ҷаласаи тадорукотӣ ситоде бо номи Ташаббускор (ташрифотӣ) иборат аз 15 нафар интихоб гардид. Давлат Усмон ба ҳайси раиси ситод ва банда ба ҳайси муовин интихоб шудем, вале аксарияти масъулият бар дӯши банда афтод. Ин ситод дар фурудгоҳ меҳмонони хориҷӣ ва дохилиро пешвоз гирифта, онҳоро бо ҷои хоб ва мошин таъмин мекард. Азбаски ҳукумати вақт баргузор намудани конфронсро мамнуъ эълон кард ва мо онро пинҳонӣ гузарониданӣ будем, пазироии меҳмонҳо ниҳоят боэҳтиёт сурат мегирифт, то неруҳои бехатарӣ, ки дар фурудгоҳ моро назорат мекарданд, меҳмонҳои моро нашиносанд. Мо чанд тан ҳар меҳмонро бо ишора ба ҷавонони ҳизбӣ, назораткунандагони бехатарӣ онҳоро намешинохтанд, муаррифӣ мекардем ва онҳо аз эшон истиқбол намуда, ба василаи таксӣ ба ҷои даркорӣ мерасонданд». «40 соли наҳзат. Хотира, андеша, дидгоҳ» Душанбе-2013»

Сайидумар Ҳусайнӣ, вакили собиқи Маҷлиси намояндагони Тоҷикистон аз ҲНИТ ва феълан яке аз маҳбусони ин ташкилот ва аз ташабббускорони баргузории ин конфаронс он рӯзҳоро дар китоби «Хотира» -аш чунин ба қалам додааст: 

 «Баъди баргаштан аз ин анҷуман (манзури Анҷумани Аштархон-М.С) омодагиҳо барои баргузор намудани конфронси минтақавии ҳизб дар Тоҷикистон бо ирсоли номае бо имзои Гадоев Сайидиброҳим – муовини аввали раиси ҳизб ва Исмонов Давлат масъули таъсиси ҳизб дар манотиқ унвони Шурои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон шуруъ гардид. Мухолифатҳо на танҳо ҷониби мақомоти давлатӣ ва ҳизби ҳоким, балки мухолифатҳои мақомоти расмии динии кишвар нисбати ин ҳизб хеле шадид буданд. Ҳатто метавон гуфт, ки мухолифати мақомоти расмии динӣ барои таъсиси шуъбаи Тоҷикистонии ҲНИ шадидтар аз дигарон буд. Номаи Гадоев Сайидиброҳим ва Исмонов Давлат ҷиҳати баргузории конфронси минтақавии ҲНИУ дар ҷаласаи навбатии Шӯрои Олии кишвар ба овоз монда шуд. Нахустин касоне, ки ба мухолифати он 41 овоз доданд ва дигаронро низ барои мухолифат ташвиқ карданд, намояндагони доираҳои динии расмии кишвар буданд. Бо вуҷуди ин ҳама монеъаҳо Шуъбаи Тоҷикистонии ҲНИ тасмим бар он дошт, ки конфронси хешро баргузор намояд, раёсати шуъба ва ниҳодҳои раҳбарикунандаи шӯъбаро интихоб намояд. Барои ин ҳадаф ситоди махсусе ташкил гардид ва ҳар шахсе аз бародарон масъулияти хосеро ба душ дошт, ки ҳатто масъулияти ҳамдигарро намедонистанд. Банда он рӯз масъули таслими мандатҳои вакилони конфронс будам. Ситод ба ин хулоса омад, ки хонаи ман дар маҳаллаи Мавлоно ҷои истиқболи муваққатии вакилон барои таслими мандатҳо ва маводҳои конфронсиашон бошад. Ҳамин тариқ ду рӯз қабл аз конфронс дар хонаи ман фаъолият барои номнависии вакилон ва он ҷо ба ҷойҳои дигар тақсим намудани онҳо шурӯъ гашта буд. Вакилон гурӯҳ гурӯҳ омада номнавис мешуданд ва аз он ҷо ба ҷойҳои дигаре, ки ҳатто ман намедонистам, сафарбар мешуданд. Субҳи рӯзи баргузории конфронс буд, ки бародарони масъул вакилон ва меҳмонони конфронсро тавассути мошинҳои хеш ба макони номаълуме мебурданд. Танҳо суроғаи ронандагон гардиши Политехником буд. Чун мо низ ба он ҷо расидем, ҷавононеро дидем, ки дар он гардиш истодаанду бо дастҳои худ ҷониби роҳи Ҳисор ишора мекунанд. Ронандагон аз ин ишораҳо масири роҳро медонистанду халос. Ҳамин тариқ дар ҳар гардиши роҳ то расидан ба масҷиди деҳаи Чортут, ки макони баргузорӣ буд ҷавоне истода буд ва ишораҳои махсусеро барои ронандагон анҷом медод. Вакилон ва меҳмонон комилан даври ҳам омаданд ва конфронс кори худро оғоз бахшид. Аз кори конфронс 23 соат гузашта буд, ки мақомоти амниятии кишвари Шӯравӣ бо хабар шуда ба толори конфронс ҳамла оварданд. Аммо боз ҳам ҷасорату фидокории бародарон ва баёноти қонеъкунандаи онҳо сабаб гардид, ки онҳо хору залил шуда аз толор берун бираванд ва ба кори конфронс халале ворид насозанд. Бо баргузории ин конфронс шуъбаи Тоҷикистонии ҲНИУ фаъолияти худро расман шурӯъ карда, аз вуҷуди хеш эъломия дод. Ҳамчуноне, ки мегӯянд: «ҳар коре, ки ихлос дар он вуҷуд дошта бошад, Худованд дар он кор ҳамроҳ аст». “Хотираҳо” “ аз нахустин ошноиям ба Ҳаракати исломии Тоҷикистон то расмияти он”. Душанбе2013. ”Муаттар”

Акоша Кабирӣ, узви собиқи Раёсати Олии ҲНИТ низ дар кори конфронси таъсисии ҲНИТ дар Чортут ҳузур дошт. Вай таассуроти худ аз он иттифоқотро дар арафаи таҷлил аз чилумин солгарди таъсиси ҲНИТ дар соли 2013 дар Душанбе ба ин зайл ҳикоят кардааст:  «Барои баргузор намудани конфронси бахши ҲНИ-и ИШ дар Тоҷикистон ҳайати тадорукот дар ибтидо ба ҳукумат ариза пешниҳод намуд, то онро ошкоро баргузор намоянд. Аммо вакилони онвақта бо қарори парлумон гузаронидани як чунин конфронс ва фаъолияти ҳизби характери динидоштаро дар қаламрави Тоҷикистон мамнуъ эълон карданд. Ҳайати тадорукотӣ баъди машварат бо роҳбарияти Наҳзат ба хулоса омаданд, ки новобаста ба қарори парлумон конфронсро баргузор намоянд. Зеро, аллакай ҳайати тадорукот меҳмонони зиёдеро даъват намуда тамоми омодагиро дида буданд. Танҳо як масъала боқӣ монда ва он пайдо кардани ҷои баргузоркунии конфаронс буд. Чанд пешниҳод шуд ва бо баъзе масъулони амокини пешбинишуда суҳбатҳо ҳам сурат гирифт. Аммо чун конфаронси мо ғайриқонунӣ шуморида мешуд, касе барои ҷой додан омодагӣ нишон намедод. Бинобар ин, ҳайати тадорукот ногузир чораи дигар андешиданд.  Барои баргузории ин конфронс масҷиди деҳаи Чортутро интихоб намудем.» «40 соли наҳзат. Хотира, андеша, дидгоҳ”. Душане-2013 «Муаттар».   

Баргузории ин конфаронс боиси бар он шуд, ки ниҳодҳои амниятӣ ва интизомии Тоҷикистон ба шиддат ширкатдорони онро таҳти таъқиб қарор бидиҳад.

Сайидумар Ҳусайнӣ, ки он солҳо дар Донишгоҳи исломии Тоҷикистон таҳсил мекардааст, мегуяд, ки ба маҳзи мухолифати ҳоҷӣ Акбар Тураҷонзода барои сабти номи ҲНИТ аз  идомаи таҳсил даст кашид:

 «Воқеан аз чунин бозпурсиҳо хеле хаста шудам ва тасмим гирифтам, ки ба назди қозӣ Тӯраҷонзода меравам ва ҳақиқатро барояш мегӯям. Ба дафтари кори ӯ рафтам ва ба назди ӯ даромада чунин гуфтам: «Қозӣ-домулло! Чанд рӯз мешавад, ки масъулони мадраса моро ором намегузоранд ва мехоҳанд бидонанд, ки ман дар конфронси ҳизб ширкат доштам ё на. Аммо ман барои онҳо баёноте додам ва гуфтам, ки дар он конфронс ширкат надоштам. Ҳоло бошад дар назди Шумо ва танҳо барои иттилоъи шумо мегӯям,ки ман на танҳо аъзои ҳизб ҳастам, балки аъзои раёсати он ва раиси комиссияи тафтишотии он низ мебошам. Он кас безобита шуда чунин гуфт: «модоме, ки чунин аст пас, ту ба ҳеҷ ваҷҳ дар ин мадраса наметавони бихонӣ, бинобар ин,ариза навишта баромада рав».

  Ман ҳам баъди машварат ба устодон мадрасаро тарк намудам. Чун тавонистам барои ҳизбам аз мадраса, ки он замон донишгоҳи дараҷаи аввали кишвар ба ҳисоб меомад, даст бикашам. Худованд барои ҳамин фазилатро лоиқ дид, ки як рӯз баъд аз тарки мадраса маро низ тавассути нозири минтақавӣ ба шуъбаи корҳои дохилаи ноҳияи Ленин дар қатори дигар бародарон даъват намоянд.» «Хотираҳо». Душанбе 2013 «Муаттар»

Ҳоҷӣ Акбар Тураҷонзода, қозии пешини Тоҷикистон дар оғози талошҳои ҲНИТ барои гирифтани санади фаъолияти расмӣ сахт муқобилият нишон медод, ки дар матлаби баъди ба он хоҳем пардохт.

Вале дар қисмати поёнии ин бахш як хотираи ҷолиберо аз Ҳоҷӣ Қаландари Садриддин лозим донистем инҷо иқтибос кунем. Марҳум ҳоҷӣ Қаландари Садриддин аз он мегӯяд, ки замоне кишвар ба гирдоби мусибати ҷанги шаҳрвандӣ мубтало шуд, ҳамон хонае, ки дар он ҷаласаи нахустини бунёдгузорони Наҳзати ҷавонони исломии Тоҷикистон мавриди ҳамлаи мошинҳои ҷангии русҳо қарор гирифт:

«Ин ҳамон манзиле буд, ки Наҳзат дар он ҷо таъсис шуда буд. Илова бар ин, дар ҳамин хона нишастҳои зиёде сурат мегирифт ва чандин масоили фарҳангию иҷтимоӣ баҳсу баррасӣ мешуд. Ҳамчунин маҳз дар ҳамин хона чанде пештар нишасте миёни гурӯҳҳои даргир сурат гирифта ва онҳо ба тавофуқ расида, бо ҳам оштӣ карда буданд. Рӯзе аз дохили гарнизони СНГ, ки дар шаҳри Қурғонтеппа воқеъ шуда буд, танкҳо берун омада ҳамла намуданд ва ҷангро дубора шуруъ карданд. Баъд аз берун омадани танкҳо бенизомӣ шурӯъ шуд ва ҳар кас дар фикри ҷони худ буд. Ман ва қорӣ Муҳаммадҷон, ки яке аз муассисони Наҳзат аст, якҷоя ба тарафи хонаи мо равон шудем.(падарам ва Қорӣ Муҳаммадҷон дар масҷид қарор доштанд ва масҷид ҳам дар назди роҳи оҳан қарор дошт М.С)  Роҳи оҳан аз назди манзили мо мегузашт, ман аз қорӣ Муҳаммадҷон хоҳиш кардам, ки дар он тарафи роҳи оҳан маро мунтазир шавад, то мошини худро аз ҳавлӣ берун барорам ва якҷоя ба ягон ҷо равем. Қорӣ Муҳаммадҷон ба он тарафи роҳи оҳан гузашт ва ман вориди манзил шудам. Вақте дарвозаро кушодам, дидам, дар рӯбарӯи манзили ман БТР истода ва мили худро ба тарафи дарвозаи ман гардондааст. Дар БТР СНГ навишта шуда буд. Ман фавран дарвозаро пӯшида, ба хона даромадам. БТР шурӯъ кард ба тирборон кардани дарвоза ва хонаи мо ва ман зуд аз қафои манзилам баромада гурехтам. Хушбахтона, тири БТР ба ман нарасид». «40 соли ҲНИТ. Хотира, андеша, дидгоҳ»  Душанбе-2013» «Муаттар».

Поёни бахши сеюм, давраи аввал

Сообщение ҲНИТ, ним қарни пурталотум №1\3   появились сначала на ISLOH.net.

Устод Сайид Абдуллоҳи Нурӣ, (раҳматуллоҳи алайҳ) бунёдгузори аввалин ва охирин ташкилоти сиёсии исломӣ дар густураи Иттиҳоди Шӯравӣ -Ҳизби наҳзати исломӣ ва раиси Комиссиюни Оштии Миллии Тоҷикистон 15 марти соли 1947дар рустои Оштиёни ноҳияи Сангвор дида ба ҷаҳон кушодааст. Агар зинда буд, имрӯз76 сола мешуд.

Ҳеҷ гоҳ ва дар ҳеҷ шароите ба ҷуз аз ҳақиқат, ростӣ ва воқеият чизе нагуфтааст. Солҳо баъд, метавонист гунаи дигар тавзеҳ диҳад, аммо ҳамоно ҳар ончизеро, ки буд гуфт. Хеле ҳам хоксорона ва ботавозуъ гуфт, мақсади мо ба даст овардани ҳуқуқ ва озодиҳои динамон ва бидуни мамониат таълиму тадриси исломамон буд. Даъвои сиёсат надоштем ва курсихоҳ ҳам набудем.

Ва, вақте ҳам, ки курсӣ гирифтанд, боз ҳам изҳор дошт,ки иллат суръати зуди таҳаввулот ва маҷрои пуршитоб буд, ки якчунин шароитро пеш овард. Ҳатто, баъд аз онки 30%  курсиҳоро гирифту боз аз дасташ гирифтанд, то чанд рӯзи қабл аз вафоташ ҳам таъкид кард, ки талоши гирифтани ҳокимиятро накунед, магар инки сад нафаре мисоли Ҳимматзода дошта бошед.

Ин бад-ин маъност, ки ниҳоят шикастанафс буд, талоши ҷоҳу ҷалол надошт, чун чуноне худаш борҳо тазаккур додааст, ҳадафаш бунёди ҷомеаи исломӣ аст.

Устоди зиндаёд, дар мароҳили поёнии умраш тақрибан бо тамоми масъулину маъмурини бахшҳои Ҳизби наҳзати исломӣ, ин муассисаи мазҳабии сиёсӣ, ин мактаби бузурги ба меросмонда аз худаш суҳбатҳо баргузор карда ва дар оянда ва дурнамо чи кор карданашонро гуфту дод. Дар ҳеҷ яке аз ин суҳбатҳо ҳатто ишорате накардааст, ки бархезед ва ҳукуматро бигиред.

Инки Раҳмонову дору дастааш дар тирамоҳи соли 2015 ҳизбро ба ҳамроҳӣ дар «исёни Ҳоҷӣ Ҳалим» (исёни набуда ва дуруғӣ) муттаҳам кардаву бастанду террористӣ эълон карданду акнун мо боз ҳам азоби ғурбат мекашему даҳҳо нафар аз бузургони ин ҳаракати илоҳӣ дар зиндонҳоянд, ҳамааш дурӯғу буҳтон аст.

Инсонҳои бузург сарнавишти худашонро худашон рақам мезананд. Устод Нурӣ замоне ба мубориза бархост, ки султаи аждаҳои сурх, режими комунистии лоик дар кишвар бедод мекард. Як ҷавони 25-26 сола,як ҷавоне, ки аз муҳити деҳа ва ноҳия берун наёмадааст, даст ба амале зад, ки ғайритасаввур буд, муқобили сиёсати давлат иқдом кард. Давлате, ки лар шашяки рӯи замин ҳукм меронду фармонраво буд. Ин ҷавон ба ин роҳи пурхатар тасодуфӣ ва таваккал наомадааст. Вай дар ин роҳ огоҳона ва бо дарназардошти паёмад ва натиҷааш   баромад. Он замон сиёсат ва идеологияи ҳокимро ба чолиш кашидан ва дар муқобилаш фаъолият бурдан маънои даст аз ҷон шустанро дошт. Роҳе, ки сарро барбод медодро интихоб кард. Ва оҳиставу орому махфиёна созмон ташкил дод. Созмоне, ки баъди камтар вақт дастгоҳи қудрат дар Шуравиро ба ларза андохт.

Соли 1986, вақте устоди алайҳираҳмаро дастгир карданд, шӯравӣ бо муқобилият ва муқовимате рӯбарӯ шуда буд,ки собиқа надошт, беназир буд. Тазоҳурот ва таҷаммуъи ҳазорон нафар аз пайравону ҳавохоҳонаш барои озодсозии як «домулло» дар майдони бинои Обкомпартияи Қурғонтеппа Бюрои Сиёии КМ ҲКИШ-ро музтарибу бечора кард, чи расад ба роҳбарони комунисти Тоҷикистон. Ин тазоҳурот номи Нурӣ ва ёрони наздики вайро дар садри ахбори расонаҳои байналмилалӣ ва ташкилотҳои мудофеи ҳуқуқи башар қарор дод. На танҳо созмонҳои байналмилалӣ, роҳбарони кишварҳои демократӣ, онҳое, ки ба ҳуқуқи инсон арҷ мегузоранд ба унвони Горбачев он қадар номаву барқия заданд, ки дар ҳайрат монданд.

Аммо вай ин ҷодаро, ба рағми фишору зиндони давлат тарк накард, идома дод. Дар ёздаҳ зиндони Шарқи дур гардониданд, якуним сол шинониданд, аммо ҳамоно идома дод.

Ҳам дар даврони фаъолиятҳои пинҳонӣ ҷиҳати густариши маорифу мактаби ислом, ҳам дар марҳилаи ҳиҷрат ва ҳам дар замони ҷиҳоду баъдан дар давраҳои музокирот ва вақти бозгашти сарбаландона ба ватан ҳеҷ гоҳ шиква накард, нанолид. Балки такя ба Аллоҳи бузург кард, зиндагиномаи Муҳаммад (саллаллоҳу алайҳи васаллам) ин бузурги баргузидаро дастур ва сармашқи ҳаёти худ кард.

Шогирдонаш омаданду гуфтанд, ки мо дар Кулоб камӣ мекунем, неру даркор дорем. Фиристод. Шоҳнаими Карим, мавлавӣ Айёмиддин ва чандин нафари дигар рафтанду онҷо ба интишори афкору ақидаи исломӣ камар бастанд ва роҳу равиши исломи нобро ба ташнагону ошиқон таълим доданд. То дастгоҳҳои ҷосусиву амниятии шуравӣ бохабар ва даст ба кор шуд, ки дар созмони ташкилдодаи ӯ ҳазорҳо ҳалқа аз саросари кишвар васл шуданд ва ин созмон ба як мактаби бузурге бадал шуд, ки дар баробараш коре карда натавонистанд.

Оре, устод ҳанӯз дар даврони шуравӣ ба мубориза бархоста буд. Вале вай боз ҳам бигӯем, ки қудратхоҳ ва мансабталаб набуд. Кору корномаи устод Нуриро чи дӯстону чи бадхоҳонаш эътироф кардаву бар азамат ва бузургии вай тан дардодаанд. Бубинед, Нуралишо Назаров, собиқ муовини вазири корҳои дохилаи Тоҷикистон як нафаре, ки солҳо бо муҷоҳидони зери фармони устоди зиндаёд ҷангидааст, дар ҳақи вай чи мегӯяд:

«Сайид Абдуллоҳи Нурӣ-диссидент, барои ақидааш соли 1986 суд шудагӣ буд. Нисбати режими коммунистӣ нафрат дошта, барои аз байн бурдани он сохт мубориза бурдааст. Ҳамчун ходими дини барҷастаи ислом дар ақидааш устувор буд. Ӯ бо донишу маҳораташ тавонист як қатор ҳаракатҳои мардумиро аз қабили «Растохез», «Лаъли Бадахшон» дар атрофи Ҳизби Наҳзати ислом» муттаҳид созад. Дар барқарор намудани сулҳи байни тоҷикон саҳмгузор аст».

Устод Нурӣ дар яке аз суҳбатҳояш изҳор дошта буд, ки тамоми роҳбарони танзимҳои ҷиҳодии Афғонистон амбори силоҳу муҳиммоти худро барояш ройгон вогузоштанд. Дара-дара асбобу афзори ҷангӣ барои ҷиҳоди ӯро фароҳам карданд. Раиси ҷумҳурии Афғонистон барои овардани вай вертолёт фиристод ва ӯро бо иззату икроми баланд истиқбол кард. Вай, дар тафовут аз дигар роҳбарони оппозитсион, ки пароканда ва ноумед шуда буданд, заррае бар дурустии роҳи пешгирифтааш тардид накард. Афғонистон, вақте рафт, ки на Д. Худоназар онҷо буд, на Шодмон Юсуф, на Тоҳири Абдуҷаббор, на Бозор Собир ва на дигару дигар. Танҳо ӯву ёрони ӯву шогирдони ӯ буданду 200 ҳазор гурезаи тоҷик. Ҷамъ карду ҷамъомад гузаронд. Гуфт: «мо дар баробари озмоиш ва имтиҳони холиқамон қарор дорем. Дунё иборат аз Русияву Узбакистон ва Сангаку Раҳмонов нест. Дунё хеле васеъ аст. Мардумамонро сарпарастӣ мекунем. Аллоҳи лоязол моро хору залил нахоҳад кард».

Бузургони он замони Афғонистон на фақат ӯро, ҳар нафареро, ки номи ӯро мебурд болои сараш мегирифт. Исми Нурӣ ба масобаи паспорт шуда буд. Ҳикматёру Масъуд, Гелонӣ ва Сайёфу Исмоилхон, Дӯстум, хуллас ҳамаашон бо ӯ шуданд:

Бале, устоди мубориз фурсати зиёд надод.Аз худ дарак дод. Ончунон бар фарқи сарашон кӯбид, ки ақлашон омад сари ҷояш. Посгоҳи марзбонии 12-и Русия ва торумори он аз тарафи размандагони устод Нурӣ ҷаҳонро биларзонд. Русияро дарақодарақ дар андом уфтод.

Евгенний Примаков, раиси Хадамоти кашфи хориҷии Русия (СВР) ба мулоқоти ӯ ба Афғонистон омад. Гуфт бошад, ҳарф, ҳарфи Шумо. Солҳо баъд, дар ҳини имзои Созишномаи умумии сулҳ дар Маскав раиси ҷумҳури Русия Борис Елтсин эътироф кард, ки ин Нурӣ буд, ки сулҳу оштиро ба Тоҷикистон овард:

   «Дастёбӣ ба сулҳ осон набуд. Ҷустуҷӯи созиш, ҳусни ният, қотеъият, маҳорати гузаштан аз монеъаҳои мухталифи нобоварӣ ба ҳам ва амсоли инҳоро тақозо менамуд. Ҳарду роҳбар Эмомалӣ Раҳмонов ва роҳбари Иттиҳоди нерӯҳои оппозитсияи тоҷик Сайид Абдуллоҳи Нурӣ хирадмандии сиёсӣ нишон дода, тавонистанд роҳи раҳоӣ аз ҷанги шаҳрвандиро, ки ба истиқлолияти миллӣ таҳдиди ҷиддие буд, пайдо кунанд. Ду раҳбари тоҷик дар мулоқотҳои худ пайваста барои он талош карданд, ки манфиати миллатро аз манфиатҳои гурӯҳии хеш боло гузоранд».

Аммо имрӯзҳо зикри ин ном дар Тоҷикистон қатаған аст. Ӯ ва ҳизби таъсисдодаи ӯ мамнуъа ва террористӣ эълон шудаанд. Бародаронаш ва шуморе аз шогирдону пайрравонаш дар зиндонанд, фарзандонаш боз ҳам гуреза шуданд. Сайид Абдуллоҳи Нурӣ, нафаре, ки чанд соли пеш Созишномаи умумии сулҳ ва ризоияти миллиро имзо ва ба кишвар сулҳу оштӣ овард, масъулияти татбиқи раванди сулҳро бар ӯҳда гирифту дар иҷрои муваффақонаи ин амр Эмомалӣ Раҳмонов ду бор, яке вақти зиндагиаш ва дуввум баъди вафоташ бо орденҳои давлатӣ тақдир кард, барои онки шифо биёбад, аз бистар бархезад кумак кард, намояндагии расмии давлати Тоҷикистон дар Олмонро ба хидматаш масъул гузошт, ҳоло шудааст, террорист. Мешавад нафар баъди вафоташ террорист бошад?

Худи Раҳмонов, ки он солҳо ҳанӯз дар мушту чанги устод печутоб мехурду барои онки бо вай дар Хусдеҳ мулоқот кард ба худ унвони Қаҳрамони Тоҷикистон дод, чунин гуфта буд: «Ман дар шахси ҷаноби Абдуллоҳи Нурӣ як фарзанди дурандеш ва бохиради миллатро мебинам ва умедворам, ки ӯ чун пештара сабру таҳаммулро пеша намуда, ба раванди сулҳу оштӣ мусоидат менамояд».

Аммо, ҳоло ин ҳамаро мункир шудааст. Раҳмонов барои онки тавонист бо устод Нурӣ оштӣ кунад, ба худ унвони қаҳрамонӣ дод, аммо чанде баъд ташкилоти ӯро, мактаби ӯро манъ карду террористу хонд ва касе ҳам ҳақ надорад, ки аз заҳамоту хадамоти ҳиссаи устод Нурӣ бигӯяд.

Дар охир ба тамоми чоплусону тамаллуқкорону бузичаҳои ҳоло шохҳояшонро чанбару ханҷар карда гуфтаниам, ки тамсилаш занед бо ҳарки мехоҳед, бо Куруши Кабир, бо Маҳатма Гандӣ, бо Нелсон Манделла бо …ҳар касе, ки мехоҳед ва ҳамин тавр ҳам бигуед, ки баъди ҳазор соли Исмоили Сомонии бухороӣ Эмомалӣ Раҳмонови данғарагӣ тоҷиконро сохтааст, аммо як чизро фаромуш накунед болои куҳи Хуҷа Муъмин чизе сохта намешавад….Агар зуракӣ бисозед ҳам чизе ба ҷуз аз баландошёнаҳои Бег Сабур нахоҳад буд ва худо нахоста бишавад ҳам умри он умри камтар аз «Ленин бародар-раҳнамо»-и Сайдалӣ Вализода хоҳад буд.

Аммо, мактаби сохта ва ба меросмондаи устоди зиндаёд ҷовидонӣ хоҳад буд, чун дар қалбу руҳу хуну ҷони тоҷики мусалмон реша дорад…

Дар охир инро низ меафзоям,ки имрӯз падарам Ҳоҷи Қаландар Садриддинзода ҳам яке дигар аз муассисони ҲНИТ зодрӯз доранд. Агар умр вафо мекард имрӯз 72 сола мешуданд.  Тасодуфи хело аҷибе дар ин ду мебинам ва дар охир аз Аллоҳ субҳонаҳу ва таъоло барои ҳарду қабри пур аз нур ва ҷойгоҳи воло дар назди Аллоҳ таманно дорам. Аллоҳ аз ҳарду розӣ ва хушнӯд бошад ва мактабашон пур роҳрав ва пирӯзӣ насиби ин роҳравон бод омин….

Сообщение 76-умин солгарди вилодати асосгузори воқеъии бедории миллат ва сулҳ     появились сначала на ISLOH.net.

«Се сол мешавад, ки дигар падари бузургворамро надорам. Вай ба дорулбақо рафтааст. Худобиомурз бегоҳи ҷумъа шаби 21 уми марти соли 2019 ин оламро падруд гуфтанд. Аллоҳи меҳрубон манзили охираташро дар яке аз гӯристонҳои мусалмонони Лаҳистон, дар 26-марти соли 2019 муайян кард. Ҳазорҳо мил дур аз ватанаш. » 

Падари ман, ҳоҷӣ Қаландари Садриддинзода,68 сол дошт, ки даъвати илоҳиро лаббайк гуфт. Вай як инсони маъмуливу муқаррарӣ набуд. Азамат ва бузургии вай ҳам дар ҳамин буд, ки аз ҳамон сини ҷавонӣ, роҳеро интихоб карду рафт, ки дар афсонаҳо он роҳро роҳи пурхатар ва саъбулубур мегӯянд. Он роҳро танҳо ӯ ва ҳаммонандони ӯ интихоб мекунанд, чунки ба дурустӣ ва ҳақиқати он роҳ имон доранд.

  » Имрӯзҳо, ки сарнавишти вай, қисмати пур аз достону ҳикоёти вайро дар худам ва зиндагиам таҷриба мекунам, Худоро гувоҳ мегирам, ки ӯ аз қаҳрамонони ростин ва аз соликони воқеии дини муҳаммадӣ аст.»

13 декабри соли 1992 бо аҳли байташ ватанро ба қасди Афғонистон тарк кард. Чун дигар ватанашро калоғону шағолон ишғол карданд ва ба хотири ҳифзи ҷону номуси худ ва хонаводааш ва муҳимтар аз ин, ба хотири идомаи муборизаҳои тамоми умраш, танҳо ҷилои ватан ягона роҳ монда буд. Қиссаи ин мусофирату муҳоҷират ва зиндагӣ дар Афғонистон хеле дароз аст. Аммо инро бигӯям ва тамоми онҳое, ки моро медонистанд, воқифанд, ки ҳоҷӣ Қаландари Садриддинзода ва аҳли байташ,ки банда ҳам узви ин хонадонам бо модару бародарону хоҳаронам аз Хостави Дарвоз то Хоҳони Афғонистон, ки роҳи хело пурхтар ва як одам имкони роҳ рафтанро дошт ва дар наздамон чандин афғониҳо бо хару аспҳояшон дар дарёи Омӯ ,ки 50 метр ва ҷоҳое бештар аз он иртифоъ дошт меафтоданд. Аммо мо роҳамонро идома медодему мерафтем. Мо,ки ҳаргиз гуруснагӣ, ташнагӣ ва камоӣ ва нодориро аслан надида будем. Пайваста аз падар мепурсидем дадаҷон кай хурок мехурем? Чун намедонистем,ки хурок ва ҷое,ки  хурок бояд хурем аслан вуҷуд надошт ва танҳо нон ва об бояд хурему тамом. Аммо як хислати хубе дар мардуми Афғон ин буд,ки аз ҳар касе мепурсидем,ки чи қадар то Хоҳон мондааст? Мегуфтанд камтар пас мерасед. Аммо дар ҳоле бояд 13 рӯз пиёда мерафтем. Ҳаргиз дилшакаста намекарданд,ки ҳоло хело дер аст , то Хоҳон. Муҳим ҳама ин роҳи пурхатарро тай намудем ва ба Хоҳон расидем. Каму беш аз як моҳ мондем дар Хоҳон ва пас аз муҳовала ва сӯй қасде падарам шуд дар Хоҳон,ки мехостанд ба ноҳияи Московский ,ки дақиқан аз он тарафи Хоҳон буд моро таслим менамуданд ва натавонистанд. Аҳмадшоҳи Масъуд ҳимояти моро ба уҳда гирифту тавассути ду ҳелекуптер (вертолёт) моро ба Тахор маркази Вилояти Толиқон расониданд.  Ҳамзамон бо расидан ба Тахор як ҳавлиеро хариданд. Падарам дар як ҷомадони калоне аз ватан бо худ валюта оварда буд. Чун он солҳо доллар намегуфтанд волюта мегуфтанд. Дар роҳ чанд бор маро таъкид кард,ки агар чизе бо ман шуд,ин ҷомадонро эҳтиёт кун,василаи зиндагиатон мешавад. Ёдам ҳаст, ки баъди чанде ба ин ҳавлии мо зану фарзандони устоди шаҳид Сайид Абдуллоҳи Нурӣ омаданд ва мо то як муддат бо ҳам зиндагӣ мекардем.

Соли 1973, дар яке аз рӯзҳои баҳорӣ дар Қурғонтеппа дар манзили Ҳоҷӣ Қаландари Садриддинзода нахустин ҷаласаи муассисони созмоне баргузор шуд,ки ин созмон баъдҳо ба як ҳизби муқтадири сиёсӣ-Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон бадал шуд. Ҳизбе, ки тӯли камтар аз 20 соли фаъолиятҳои зеризаминиву аланӣ тавонист дар сиёсати давлат нуфуз кунад, беш аз ин нисфе аз идораи давлатро дар ихтиёр бигирад. Ва, инки мегӯям, падарам дар шумори бузургону қудратмандон қарор дошт ва як инсони қаториву одӣ набуд ба ҳамин ҷиҳат аст. Онҳо панҷ ёри мубориз, муассисони ҲНИТ, таҳти раёсати устоди шаҳид Сайид Абдуллоҳи Нурӣ корҳое карданд, ки имрӯз бештар ба афсона мемонад. Онҳо танҳо муллобача буданд. Дипломи олии донишгоҳро падарам баъдан гирифт. Вале, ҳоло вақте барои онҳо ва кору пайкорашон андеша мекунам ва бо шароити имрӯзи худам ва дӯстонам ва ҳамталошонам муқоиса мекунам, боварам намеояд, агарчи хеле аз ин ҳама ҳаводису таҳаввулот дар пеши чашми худи ман руй додааст.

Падарам,ба унвони яке аз муассисони ҳаракати исломӣ ва яке аз муборизони сарсупурда дар ин роҳ дар Афғонистон дар назди роҳбарияти ин кишвар устоди шаҳид Бурҳониддини Раббонӣ, Аҳмадшоҳ Масъуди шаҳид Амир Исмоилхон ва дигарон эҳтирому эътибори хосе дошт. Бахусус Амир Исмоилхон ӯро сахт эҳтиром мекард.Падарам соли 1994 ба Ҳирот омад ва дар онҷо чаҳор дӯкони умдафурӯшӣ хариду фаъол кард. Даромади моҳиёнааш на камтар аз 50.000 доллар буд. Ба ростӣ, вай дар Тоҷикистон ҳам нафари доранда буд. Садҳо нафар аз муллобачаҳоро таъмин мекард, барояшон ҳам дар Қурғонтеппа ва ҳам дар Душанбе беш аз 20 хона харида дода буд, то бо хотири ҷамъ дар назди домуллоҳо ва муддарисин улуми исломӣ биомӯзанд. Вай дар роҳи эҳё ва истиқрори динаш аз ҳеҷ чиз дареғ намедошт. Омода буд тамоми дору мадорашро дар ин роҳ харҷ кунад.

Аз ман ва аз корҳои ман бисёр розӣ ва қонеъ буд. Маро ба унвони фарзанди бузургаш ва инки роҳи ӯро идома додам, бисёр ҳам дӯст медошт ва эҳтиром мекард. Вақте ба нашру чопи кутуби шаръӣ шурӯъ кардам, бисёр ҳам хурсанд буд. Мегуфт, ки Аллоҳи меҳрубон ҳатмани ҳатман ин ҳама заҳамоти туро беподош намегузорад.

  » Вай дар соли 2017 дигарбора ночор шуд, ки тарки кишвар кунад. Чун «давлатсозон» ва нукарону чокарони онҳо имкони зиндагиро аз ӯ гирифтанд. Вай беш аз 100 маротиба ба умури дохила ва амният кашонида шуда пайваста мавриди азият ва озор қарор мегирифт. Ҳатто бар асари ин шаллоқҳо саломатиашро аз даст дод, инсулт гирифт. «

Аллоҳи пок хонаи охираташро мунаввар ва муаттар гардонида бошад, бо вуҷуди ин ҳама азобу азият, ба ҳеҷ ваҷҳ бар дурустии роҳаш хаста ва дудила нашуда буд. Вай сактаи қалбӣ гирифту бемору бистарӣ шуд, вале сари мӯе сар хам накард. Бо дили чоку кашол-кашол тарки ватан кард. Гуфт зиндагӣ дар ғурбат афзалтар аст аз гузаронидани он дар ғуломиву даступобастагӣ. Руҳашро, ҷисмашро гирифту баромад, гуфт озодӣ ба ҳеҷ қимате муомила намешавад ва дар сари пиронсолӣ ғарибиро ихтиёр кард. Вай тамоми умр ҳамин тавр буд. Ҳеҷ гоҳ афкору ақида ва мавеъашро тағйир накард, напӯшонд. Вақте кормандони КГБ дар соли 1985 хонаамонро «обиск» карданд, ёдам ҳаст ба тамоми саволҳои онҳо рӯирост ҷавоб медоду онҳо мегуфтанд, ки «ин одам барои бадарға шудан ба Сибир» худаш ёрӣ дода истодааст.  Ҳарчи мепурсиданд аз ӯ мегуфт : “бале намоз мехонад, бале мутадаййин аст, бале радиоҳои хориҷӣ гӯш мекунад, бале муқобили фиристодан ҷавонони мусалмони тоҷик ба ҷанги Афғонистон аст».

 «Вай, ҳеҷ гоҳ пинҳон накарда буд, ки муқобили маҷро ва дар роҳи Худо аст. Таъкид ва тавсияаш ба ман ва боқии фарзандонаш ҳам ҳамин буд, ки ҳеҷ гоҳ аз ин роҳ мунсариф нашавем ва ҳеҷ шубҳае ба дурустии ин роҳ надошта бошем.»

Чанд муддате пеш аз бозгашт аз ҳиҷрати дар Афғонистон дар Мазори шариф дар назди як қабристони маркази шаҳри Мазории Шариф,ки бо номи Хоҷа обҷӯш ном дошт ба 46.000 доллар хона харид. Самти мазорро дар имтидоди 40 метр девор бардошт. Ҳавлиро таъмири куллӣ (капиталний ремонт) кард. Дар он хона ду сол бештар зиндагони карданд. Вақте бозгаштем 140.000 доллар  он хонаро фурӯхт. Падарам аз ҳеҷ чизи дунё кам надошт. Ҳатто дар ҳамон муҳоҷират ҳам. Моро ҳам серу пур бузург кард.

    «Бо далоили маълум дар маросими хоксупориаш ширкат накардам. То ба имрӯз ва то ба охири умр аз дӯстону бародаронам, ки дӯстону бародарон ва раҳравони сулуки вай буданд, миннатдорам, ки бо адои тамоми фароиз тадфину такфин кардаву ба манзили охират, ба дунёи абадӣ бадрақааш карданд. Ба монанди Эшони Давлатхӯҷа, Домулло Муҳаммадсаид Ризоӣ, Эшони Абдусаттор Бобоев , Домулло Исломҷони Саид, Муаллим Ҷумъа ва бародар Нуруллоҳ ва дигар бародароне дар ин маросими ташеъ ҷаноза иштирок намуданд.»

Вай дар ҳиҷрати дуввумаш, дар дори ғурбат,ки чизе бештар аз ду сол идома кард бемор ва рӯйи ҷогаҳ буд. Ҳар гоҳе ҳамроҳаш сӯҳбат мекардам, пинҳон намедошт, ки аз доштани ман ифтихор мекунад. На танҳо ба ҳайси писари бузургаш,ки табъан меҳру муҳаббате ҷудогона дар қалби волидонро дорад, бештар аз он ҷиҳат, ки роҳи ӯро давом медиҳам, барои интишори маорифи исломӣ, нашру чопи осори бузургони исломӣ хурсанд   ва қонеъ буд. Ҳамеша дар ҳақи ман ва боқии раҳравони ин роҳ дуои хайр мекард.

Бо ин роҳ ба Парвардигорат қурбат хоҳӣ ёфт. Мегуфт ҳар коре мекунӣ, бале, зиндагӣ ҳаст, хӯрдан пӯшидан истироҳату фароғат аммо барои касби ризои Худо ва аз рӯи сидқу ихлос ва ишқу муҳаббат ба дини Худо бояд анҷом бидиҳӣ. Вай мегуфт дар иҷрои ин роҳ ба ҳар мушкилу душворӣ ва ҳам пеш гирифтор шавӣ, ғусса нахур. Аз ҳеҷ касе ҳеҷ таваққуъе надошта бош дар шинохти дӯсту душман иштибоҳ накун! Мубориза ва алайҳи маҷро кори саҳлу осоне нест, ҳар мусибат ва мушкилоте бароят расид онро ба хубӣ таҳаммул кун ва собир бош аҷрат назди Аллоҳ аст.

Марги устоди марҳум Сайид Абдуллоҳи  Нуриро бисёр ҳам ба дард қабул кард. Сахт мегирист. Чанд рӯз ба ҷуз аз обу чой чизе хӯрда натавонист. Падарам устодро на фақат эҳтиром мекард, бисёр дӯсташ медошт. Аммо як чизро бигӯям, ки падарам ба Раҳмонов сахт нафрат дошт. Ба устод мегуфт, ки Домулло ҳеҷ гоҳ ба вай бовар карда наметавонам. Дилаш намешуд бигӯяд, ки шумо ва сулҳи шуморо фиреб медиҳад. Вале, Худову ростӣ, ва наздикони падарам ҳам медонистанд, ки аслан ба Раҳмонов бовар надошт. Мегуфт вай имон надорад, имон, ки надорад, аҳду қавл ҳам надорад. Ҳеҷ гоҳ ихтилоф миёни ҳамҳизбиёнашро қабул надошт ва ҳеҷ гоҳ ҷудоиро интихоб намекард. Хуб ёд дорам ба Ҳирот аз афроде ҳоло дар ҳукумати Раҳмонов ҷойгоҳи бадеро доранд омаданд,ки биё мо ҷудо мешавем ва гурӯҳи худро ташкил мекунем рӯй рост гуфт : “шумо меҳмонед ва ҳурмати меҳмониятонро донед ва ман ҳаргиз ҷудо аз ин ҳаракат ҳаракати дигаре нахоҳам дошт. Дар ҳоле ҳама имконотро ҳам дошт ва нуфӯзи ҷойгоҳи ин тарҳро ҳам амалӣ карданро ҳам дошт. Чун медонистанд,ки Амир Исмоилхон пурра дастгирияш мекард ва ин тарҳҳо амалӣ метавонист кунад. Инчунин пас аз имзои созишномаи сулҳ хуб дар ёд дорам,ки Мулло Абдурраҳим Каримов бо се нафари дигар, ки дӯст намедорам номҳояшонро зикр кунам ба Мазори Шариф омаданд махсӯс барои ин тарҳ. Субҳ буд Абдурраҳим Каримов бо ман каме дар масоили шаръӣ баҳс кардем ва чанд иштибоҳ кард дар ҳол гуфтам, на ин чунин аст ва фаҳматон иштибоҳ аст. Эшони Қиёмиддини Ғози ҳам бо ӯ буд ва як нафари дигар,ки исмашро набарам беҳтар аст. Ба падарам пешниҳод карданд,ки мо мехоҳем аз Нурӣ ҷудо шавем ва ӯ бо Раҳмонов сулҳ кардааст мехоҳем як гурӯҳи ҷадидеро ташкил кунем ва муборизаро идома диҳем. Дар ин кор шумо ҷойгоҳи мардуми доред ва имкони пеш бурдани ин тарҳро ба хубӣ метавонем анҷом диҳем. Хуб фаҳмидед инҷо чӣ тарҳе аст? Абдурраҳим аз Кулоб Эшони Қиёмиддини Ғозӣ аз Ғозималик ва он нафари севвум,ки каме нуфӯз дошт бо падарам метавонистанд як гурӯҳи хуберо роҳандозӣ ва идомаи корзорро дунбол диҳанд. Падарам ба Амир Исмоилхон тамоси мухобиравӣ карданд ва Амир Исмоилхон гуфтанд ҳоҷи соҳиб аз тарафи ман ҳар хидмате бошад мо омодаем кумак намоем. Устод Ато,ки он замон қумондонии амнияи Мазори Шарифро ба уҳда доштанд тамос гирифтанд он кас ҳам гуфтанд бо Дустум дар миён мегузорем вале Амир Исмоилхон тоҷик аст ва бештар ба он кас такя кунед дар ин тарҳ. Аммо устод Ато гуфтанд ман ончи метавонам дар ҳамроҳи бо Амир Исмоилхон кумак мекунам. Устод Ато он солҳо онқадар нуфӯзу ҷойгоҳи вижае надоштанд дар Афғонистон. Ҳарсе хело хушҳол буданд,ки корро шурӯъ мекунем. Падарам гуфт шурӯъ кардем вале Устод Раббонӣ ва Аҳмадшоҳи Масъуд мухолифи ин тарҳ мебошанд ва комёбии мо намедонам то чӣ андоза пеш меравад. Чун самти шимол дар қабзаи Аҳмадшоҳи Масъуд ва шурои наззор мебошад. Ман мухолифи Раҳмонов ҳастам ва медонам ӯ фиребамон медиҳад вале инҷо ин сулҳро набояд дигар зери суол барем. Имзои ин созишнома ва кафилони сулҳ бояд назорат бубаранд ва фиреби Раҳмонов инҷо камтар бояд бошад ва ин кишварҳо намегузоранд ин қадар заҳмат зери суол бурда шавад. Дар се рӯз 350 разманда омода карда буданд ва омода ба пайкор буданд. Пас аз зуҳр аз берун бо як муҳофизашон рафтанд се соат набуданд ва аниқ кадом мулоқоте анҷом доданду баргаштанд хона. Нишастанду Мулло Абдурраҳим пурсид чи шуд ҳама хуб аст ин шо Аллоҳ? Падарам каме чизе нагуфтанду гуфтанд: ман дигар ҷанг намекунам ва ин сулҳро агарчи медонам ниҳояташ ғиром асту фиреб аст. Чорае надорем ва ман дар ин тарҳ нестам бо шумо. Қиёмиддини Ғозӣ шурӯъ кард ба ҳар гап гуфтан. Ман гуфта будам ин бо Нурӣ аст ва ӯро хиёнат намекунад вале Мулло Абдурраҳим пофишорӣ кард,ки на чунин нест ва ӯ норозӣ ҳаст. Муҳим ним соат ҳам наистоданд ин се нафар нишастанду рафтанд ба Толиқон. Ҳатто шабашонро рӯз ҳам накарданду баромаданд. Пеш аз баромадан Мулло Абдурраҳим гуфт: “ин гапҳо монад инҷо,то боз Нурӣ нафаҳмад. Инхел нашуд он тарафашро қапем боз аз он тарафаш ҳам намонем.!

Хуб медонам баъзе аз бақоёи ин афроди дар боло исмҳояшонро гирифта метозанд вале ҳақиқат бояд гуфта шавад. Агар нагӯем ин мақтаъи таърих барои ҳамеша пинҳон мемонад ва шахсиятҳо ношинохта мемонанд. Ҳама ончӣ таърихи воқеъӣ аст бояд ба миллат ва мардум гуфта шавад.  

Аммо имрӯзҳо мебинам ин гиряҳои Мулло Абдурраҳимро ба Худо хандаам мегирад. Аввал кофир муртад мушрик мегуфт баъд Раҳмонов мегуфт. Худо биомӯрзӣ Эшони Қиёмиддин ҳам дар Тоҷикистон шурӯъ карда буд ба ҳарчи гуфтан алайҳи устод Нурӣ ва дигар ба ҳама маълум аст хушбоварӣ ба Раҳмонов ба чӣ расонид.

Падарам ҳамеша мегуфтанд: “писарам ҳаргиз хиёнат ба касе накун, зеро хиёнат кардӣ ҳатман хиёнат мешавӣ. Ҳар нофаҳмиро дар суҳбат ва гуфтугӯ метавон бартараф кард. Ҳар касе дар мавриди касе чизе гуфт дар ҳол бовар накун ва кушиш кун хунсардона ин суханро аз худаш пурсӣ. Ҳаргиз ба гуфти ҳеҷ касе тасмиматро нагир, то дақиқ накарди онро.”

Пештар, дар навиштаҳои қаблӣ дар бораи падарам гуфта будам, ки ҳеҷ натавонистам як чизе муносиби ӯ бинависам. Вай ҳамеша дар лабонаш табассум дошт. Табассуми зебо ва хоси лабони худаш.Беш аз пеш набуди ҳузури ӯ азиятам медиҳад.

Имрӯз 21 март аз даргузашти падарам се сол сипарӣ мешавад. Падарам ҳоҷӣ Қаландари Садруддин соли 2019 дар Лаҳистон, дар мулки ғарибӣ даъвати Аллоҳи меҳрубонро лаббайк гуфт. Вай бегоҳи ҷумъаи 21.03.2019 ба ҷавори ҳақ пайваст. Вай шикояташро назди аҳкамулҳокимин аз Раҳмонов-Фиръавни замони мо хоҳад кард. Мисли дигар шаҳидони тоҷик, мисли кушташудаҳои бегуноҳ дар зиндонҳои Раҳмонов

Нидои ҷонкоҳи занону модарон ва фарзандони ин мазлумин ҳам бо шикояти қиблагоҳам якҷо садо хоҳад дод ва ӯро ҳамроҳӣ хоҳад кард.

Дар солгарди саввуми реҳлаташон ҳама аҳли оила якҷо шудему барояш ашк рехтему аз ӯ ёди хайре кардем. Падари бузургвор! Ҳеҷ саҷдае аз ман бе дуъо дар ҳаққат нест ва ҳама фарзандонат якҷо бо модар дар фироқат месӯзем. Ҳатман мо он роҳе то охир нарасонидӣ тай хоҳем кард.

Руҳат шод ва хонаи охиратат обод бошад қиблагоҳи азизу як дарвозаи ҷаннатам….

Сообщение Дар роҳи Худо, муқобили маҷро появились сначала на ISLOH.net.

Зодрӯзи устоди зиндаёд Сайид Абдуллоҳи Нурӣ, муассиси нахустини ташкилоти сиёсии исломӣ дар қаламрави шӯравии пешин-Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон, раиси Комиссияи оштии миллии Тоҷикистон, муаллифи санади Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ, имрӯз-15 март дар ҳоле фаро расидааст, ки мақомот дар Тоҷикистон тайи се моҳи аввали сол ду тан аз бародарзодаҳои ӯро боздошт карданд. Домулло Нусратулло Саидов, роҳбари хоҷагии деҳқонии «Истиқлол»-и ҷамоати Тоҷикободи ноҳияи Вахш (совхози Туркманистони собиқ) дар моҳи январ ва Муҳибулло Нуриддинов, фурӯшандаи як мағозаи хурокворӣ дар ҳамин хоҷагӣ дар авоили моҳ аз тарафи ходимони шуъбаи дохилаи шаҳри Бохтари вилояти Хатлон дастгир ва ба ҳабси муқаддамотӣ гирифта шуданд. Мақомот ин ду нафар аз наздикони устод Нуриро бо иттиҳоми дарёфти пул аз хориҷа муттаҳам мекунанд. Ногуфта пайдост, ки ин як айбу иттиҳоми ғайримуваҷҷаҳ ва як баҳонаи бисёр ҳам бачагона аст. Домулло Нусратулло Саидовро дар феврали соли 2018 низ дастгир ва барои чанд рӯзе  ҳам маҳкамаш карда буданд. Бо ин иттиҳом, ки болои бомаш парчами «ДОИШ» насб кардааст. Хайрият, ки нафари муттаҳам дастгир шуд ва эътироф кард ва дар пайи иқрори вай даст аз гиребони ӯ раҳо карданд.

«Вале, маълум мешавад, ки фурсат мепоидаанду баҳона меҷустаанд, то коре кунанду ӯро шинонанд. Ҳар касе, ки як каме ақл дорад, оё бовар мекунад, ки Нусратулло Саидов, ки аз соли 2015 ба ин тараф, на танҳо вай, балки ҳама наздикону таборони устоди марҳум Сайид Абдуллоҳи Нурӣ, зери контроли шадиди мақомот қарор доранд, болои боми худаш парчами «ДОИШ» насб мекунад? Аз ин ба ӯ чи фоида? Дар ҳоле, ки ҳиҷ иртиботе бо ин ташкилот надорад! Ин як иттиҳом, беш аз ин,тӯҳмате буд, ки бар пойи баста буданд. Инчунин домулло Нусратулло донандаи хуби ислом ва таҳсилкардаи риштаи шариъат мебошад. Гурӯҳҳои даҳшатафканро низ хуб медонаду аз онҳо ҳазар ҳам мекард. Ман шахсан домулло Нусратуллоро хуб мешиносам ва як шахсияти ором ва муътадилу мунсифе ҳастанд.»

Мақомот дар моҳи январ бо нақшаи аз пеш тарҳрезӣ шуда дигарбора ин домуллоро дастгир карданд, ки ӯ ба унвони як мусалмони воқеӣ ва як инсони хайрхоҳ ба чанде аз хонаводаҳои маъюбон кумак кардааст. Чун вай раиси хоҷагӣ буд ва мушаххас аст, ки имкон дорад, шояд як кило руғану чор кило шакар ёрӣ карда бошад. Мо, ки ҳамаамон инсон ҳастем ва хайр саховат аз қадимзамон як урфу одати инсонҳост ва ин амал ба дин ҳам тааллуқ надорад. Вагарна даҳҳо созмону ташкилоту давлатҳои ғайримусалмонӣ дар рӯзҳои ҷанги шаҳрвандӣ ва боз барои барқарории хисороти расида аз он ва низ дар замони ҳамагирии короновирус моро кумак намекарданд. Нусратулло Саидов, ҳеҷ моли дуздиеро эҳсон накардааст ва аз кӯмакҳои Чин нагирифтаву аз номи худаш тақсим нанамудааст, ки мо шоҳиди ин дуздӣ ва ин бешарафӣ шуда будем. Аз тарафи дигар, чаро бояд танҳо Исмоили набераи Эмомалӣ Раҳмону дигару дигарҳои ҳамин оила ва авлод хайр саховат кунанду агар мабодо дигарҳо ин корро карданд, бояд ҷавоб бидиҳанду бозпурсӣ бишаванду ҳатто ба маҳкама кашида шаванд?

«Оё ин чи давлатеву чи давлатдориест? Суолам ба онест, ки аз «давлатмеҳвар»-ӣ мегӯяду менависад. Ба як калима мегӯям, ки ҳеҷ давлатмеҳварие дар кор нест, инҷо як шайка ва як бонди мофиозиест, ки на аз инсонӣ бӯ бурдаву на тараҳҳумеву шафқате дорад. Ва, ҳар қадар ва ба ҳар лисоне, ки мегӯӣ, боз ҳам фикрам ва назарам дар борат ин аст, ки «давлатлесак» ва «давлатчоплусак»-ӣ.Вагарна, чаро як бор дар ин бра чизе намегӯиву чизе наменависӣ, ки кумак расонидану аз наздикони худ, бигзор, ки дар сайёраи Миррих ҳам бошанд, пул  гирифтан ҳеҷ ҷурму ҷинояте нест.»

Бобои Дона Набиеви 80 соларо ҳам бо айни ҳамин иттиҳоми аблаҳона шинонидед. Хуб, ба вай ин иттиҳомро ҳам задед, ки пулро гирифтаасту ба муҷоҳидони Афғонистон «перевод» кардааст. Ин ҳам як айбу иттиҳоми бепояву асос буд, ки муҷиби шармсории «давлатмеҳвар» шуда буд.

Ҳудуди сад тан аз ақориби устоди шаҳид Сайид Абдуллоҳи Нурӣ дар хориҷ аз кишваранд, заҷри дурӣ аз ватанро мекашанд, гурезаанд, дар дори ғурбатанд, дурр аз ватананд. Аз тарси ҳабсу зиндони шумо, хонаву дари худро, дору мадори худро, ҳамин амуву амузодаву аммаву амммазодаҳои худро раҳо карданд, ба ночор, ба иҷбор. Дар ғайри сурат ҳоло болои онҳо ҳам қисмати дигар бастагони онҳо, ки дар зидонанд ва ё ҳамин Нусратуллову Муҳибулло оварда мешуд. Мисли Мусо Шехов писар хоҳари Устод Нурӣ,ки то имрӯз бе гуноҳ барои ин,ки ёвари Устод Нурӣ ва писар хоҳараш буд зиндонаш кардед.Агар ҳар кадоме аз онҳо, ки имрӯз дар дори ғурбат ҳам тавонистанд,ки кору зиндагӣ ба роҳ монанду тиҷорат кунанд.Ба ин бастагони дар ватан мондаи худ пул фиристанд, гуноҳ аст, ҷиноят аст? Миллионҳо эронӣ имрӯз айни сарнавишти онҳоро доранд, паноҳандаву гурезаанд. Аммо онҳо ҳам ба хешу табори худ пул мефиристанд, вале ҷиноят ба шумор намеравад. Беш аз 2 миллион аз шаҳрвандони Тоҷикистон дар Русия ва ақсо нуқоти олам кор мекунанду ба наздиконашон пул мефиристанд, яъне наздикони онҳо низ  «аз хориҷа» пул дарёфт мекунанд. Аз рӯи ин мантиқи шумо ҳамаи онҳо бояд дастгиру зиндонӣ шаванд? Чун онҳо ҳам аз «хориҷа» пул мефиристанд. Ин пурсиши ман ба ҳамон «давлатчоплусак»-и давлатлесак ҳам дахл дорад.

«Шумо роҳи ризқи мардумро баста наметавонед. Як кишварро ҳаром кардед. Рақобату душманӣ ҳам ҳадду марз дорад. Ҳатто дар замони ҷанг қоидаву қонунҳое амал мекунад. Чун, ҳамаи мо, ҳатто ҳамин шумо ҳам, мутаассифона, одам ҳастем, инсонем. Инки Нусратулло Саидовро, боздошт кардеду мешинонед, чӣ иваз мешавад? Як инсоне, ки пайи кору бори худаш аст, на ба сиёсат кор дошту на ба давлат. Чанд соли пеш аз имомхатибӣ ҳам маъзул карда будед. Магар хешу табори устод Нурӣ будан ҷиноят аст? Бояд тамоми хешу таборҳои ӯ дигар дар ватан зиндагӣ накунанд? Ҳақи зистан ва зиндагӣ кардан дар ватанро ҳам дар ваколату салоҳияти беҳаду ҳисоби мансабатон даровардед?  Минбаъд, шумо муқаррар ва муайян мекунед, ки киҳо ҳуқуқи зистан дар ин ватанро доранд?»

Ҳоло, масалан ин нафарон, бастагони устод Нурӣ бояд чи бикунанд? Зиндагӣ накунанд? Нахуранд, напушанд? Гуфтам, ки миллионҳо муҳоҷир хонаводаҳояшонро хуронида истодаанд. Балки ҳамин «давлатмеҳвар»-у «давлатчоплусак»-ро ҳам хуронида истодаанд. Ва, ин бастагони устод Нурӣ агар100 еврогӣ ҳам ба азизони дар ватанбудаашон фиристанд,чи бадӣ дорад?

Ростӣ, ҳар вақте ҳамчунин ахбори ҷонхарош аз ватан мерасад, ба оне,ки «давлат» гуфтаасту боз мегӯяд, ки «боз ҳам давлат мегӯям» ва аз ишқу алоқаи зиёдаш ба «давлатмеҳвар» мегӯяд, ӯро тамҷиду ситоиш мекунад, беш аз ҳар вақти дигар мутанаффир мешавам. Бор, Худоё. Инон чи гуна инсонанд? Дида истодаанд, ки авзоъ хароб аст,ниҳоят бад аст, инсонҳои комилан бегуноҳ зери ситаму зулм қарор доранд, дар ватани худ орому осуда наметавонанд нафас кашанд, аммо боз ҳам қалам  мегираду «давлатмеҳвар» мегӯяд. Ин чи «давлатмеҳвар»-ӣ аст? Як замон ҳамин давлатмеҳваргӯяк аз устодон, аз ҷумла ҳамин устод Нурӣ ва ҷойгоҳи исломи сиёсӣ ва инки дурнамо ва ояндаи сиёсати Тоҷикистон бидуни онҳо ғайритасаввур аст, мегуфту менавишт, аммо ҳоло комилан чапа ва баракси ончи мегуфтро, мегӯяд. Мегӯӣ, ки мағзи сари ӯро покиза гирифта бошанду мағзи сари СС.Ятимов ва дигар даҳриҳои аз Худо баргашта ва ва лоику лодинро дар ҷояш монда бошанд.

  «Агар ки аз давлатмеҳвар менависӣ, омадани Рустами Эмомалӣ ба ҷойи вайро дурусту табиӣ ба қалам медиҳӣ, инсофан бигӯ, ин бастагони устод Нурӣ ва боқии тарафи дигари сулҳ, аз ҷумла ман, чаро бояд ё дур аз ватан бошем, ё дар зиндон бошем ва ё инки кушта бишавем? Хуб, дар бораи ман ва Муҳаммадҷони Нурӣ ва ё устод Муҳиддин Кабирӣ, чизе нанавис. Аммо пеши қалами туро кӣ мегирад, ки аз Зайд Саид бигӯӣ? Шахсе кумакат карда буд аз ӯ ҳам ҳимоят кунед магар ин ҷиноят маҳсуб мешавад ? Ман мантиқи инсоният ва гоҳо шахсияти баъзеҳоро наметавонам фаҳмам.»

Пулҳои ба ҳазоруяк азоб кор кардаи Зайдро, хонаву дарашро, коргоҳу тиҷоратҳояшро, ҳатто мошинҳои бачаҳояшро кашиду гирифт, бачаҳояшро дар қади кӯча овораву сарсону саргардон кард, аммо ҳоло, ки ба ин маддоҳу қасидасаро даст нарасонидааст, мактаби аз пули Зайд сохтаашро ҳамчун пули Зайд мусодира накардааст ҳамаро гӯлу аблаҳу аҳмақ фарз карда ӯро давлатсозу бунёдгузору асосгузору ҳарчи ҳатто аз размери даҳанаш зиёдро дар ҳақи вай менависаду мегӯяд. Агар Зайд набуд, агар устод Турҷонзода набуд, ба ҳеҷ ваҷҳ на «давлатмеҳвар» мегуфтиву на аз «марҳалаи кор дар давлат»-ат ифтихор мекардӣ, ин онҳо буданд, ки туро ба давлат оварданду давлатдору давлатшиносат карданд. Манзурам ин аст, ки вақте аз он пирамарди хирасари тиҳимағз ситоиш ба амал меоварӣ, чаро чашмонат ин тарафи масъаларо ҳам намебинад, ки ба ин «давлатмеҳвар» бигӯӣ, ки пул гирифтан аз наздикон,онҳо хоҳ дар Урупоянду хоҳ дар Русияанду мамолики дигар ҷурму ҷиноят маҳсуб намеёбад. Агар дарёфти пул ҷурму ҷиноят аст, миллиардҳо доллар кумаки бонкҳову давлатҳои аз ҷумла ҳамин урупоиро чаро ин «давлатмеҳвар» мегирад? Ё пул гирифтан аз хориҷа танҳо барои наҳзатиҳо ва барои аҳлу авлоди устод Нурӣ ҷурму ҷиноят аст?

  «Ҳоло бо зиндон кардани ин ду тан чи мехоҳед бигӯед? Қонун барқарор шуд? Ҷинояткор дастгир шуд? Аз ҷиноят ҷилавгирӣ шуд? Агар онҳо террорист буданд, чаро дар Урупо зиндагӣ доранд? Чаро бонкҳои урупоӣ онҳоро барои интиқоли пул дастгир накарданд, ки шумо террористҳо ҳақи пул фиристоданро надоред?»

Ин шумоед, ки пулҳои мардумро, пулҳои ватанро ба ҳисобҳои оффшориатон ворез карда халқу ватанро ғорат карда истодаед. Ин шумоед, ки бояд ба зиндон кашида шавед. Муҳибуллое, ки ҳамагӣ як фурӯшанда аст. Ӯро мебаред зиндон мекунед. Чи муродатон ҳосил шуд? Бастагони устод аз мубориза муқобили шумо даст мекашанд? Онҳо буданд, ки барои озодии домулло Нусратулло дар ҳамин дори ғурбат ҳам тазоҳурот барпо карданд. Онҳо аз роҳу раъяшон барнамегарданд. Шумо, аз ин хонавода аз,так-таки аъзои он дар тарсу ҳарос ҳастед. Чун ончи пуле,ки мегӯед, онҳо дарёфт кардаанд, ҳатто ба як шаба масрафи «арӯсбозӣ»-и Рустам баробар намешавад. Аммо он пули ҳалол асту бо арақи ҷабин ба даст омадааст, ин пулҳои Шумову Рустам аст, ки ҳарому дуздианду аз хуни ин миллат бо зурӣ ва ҳаннотӣ ба даст омадаанд. Ин бародарзодаҳои устод Нурӣ ҳам метавонистанд, ки тарки ватан кунанд. Накарданд. Тарк накардани онҳо худ мебоист аз тарафи ин «давлатмеҳвар» аҷр гузошта мешуд. Агар ин режим инсонигарӣ ва одамият дошт ҳаминро хуб мефаҳмид, ки он дар ватан истоданд. Нарафтанду муқобилаш ҷабҳа дуруст накарданд. Ҳатто ҳамин домулло Нусратулло водор кардед, ки муқобили бастагонаш «сӯҳбат» кунад ва онро навор ҳам кардеду нишон ҳам додед. Аммо, имрӯз боз ҳам ба маҳкама кашидедаш. Чаро ин «давлатмеҳвар» навис дар ин бора як бор наменависад?

Маълум аст ки Эмомалӣ Раҳмонов, ин диктотури хирасар бо вуҷуди онки ин ҳама азобу мусибат ва ҷавру ситамро болои  оппозитсион бор мекунад, ҳамоно дилаш хунук намешавад. Ҳамон Эмомалӣ Раҳмонове, ки як замон ба пойи устод Нурӣ афтода буд, ба вай ордену рутбаҳо дода буд, ба аёдаташ рафта буд, харҷу масрафоти тадовии ӯ дар Олмонро бар ӯҳда гирифта буд ва ба маҳзи оштӣ шудан бо ӯ ба худаш унвони Қаҳрамони Тоҷикистон дода буд, имрӯз шудааст давлатсозу давлатмеҳвару ниҳодинасоз ва бачааш ҷойигиру пайгири вай, вале фарзандону бастагони устоди Нурӣ овораву дарбадару дар ғурбату дар зиндон ва агар мабодое, ину онаш ҳамдигарро кӯмаке кард, бояд зиндон бишавад.

 «Имрӯз рӯзи таваллуди устод Сайид Абдуллоҳи Нурӣ аст. Агарчи ин диктотури хирасар ва мақомоти дар хуни бастагони вай ташнааш, сари муе муросову мудоро карданӣ нестанд, беш аз пеш адоват ва хусумати худро буруз медиҳанд, мутмаинам, бастагони устод роҳи ӯро огоҳона ва ошиқона идома хоҳанд дод. Тамоми умри худро устоди шаҳид сарфи мубориза барои истиқлоли воқеии ин миллат карда буд. Зиндагӣ ва талошу пайкори ҳадафмандона ва ҳавасангез….  Аллоҳ равони устод Нуриро шод гардонад ва онҳое ба ӯ ва сулҳи ӯ хиёнат намуданду бо ба худ унвони дурӯғини “Асосгузори сулҳу ваҳдат” гузоштанд нафрини Аллоҳ ва малоик ва ҳама мусалмонони кишвар ва оламро доимӣ ва сарозер гардонад омин.»

Шумо бо зиндон кардани наздикони Устод Нурӣ наметавонед муборизаи моро мутаваққиф ва ҳукумати худро абадӣ намоед. Ҳар ҷинояти шумо моро росихтар ва бар алайҳи шумо золимон хастанопазиртар мегардонад. Мо то он рӯзе,ки шумо аз зулму ситам ва зиндонкунии афроди бегуноҳ даст набардоред муборизаи ҳақталошонаи худро идома хоҳем дод. Ин шо Аллоҳ ҳақ ба ҳақдор хоҳад расид ва ин ваъдаи Холиқамон аст ва мо ба он имони росих дорем.

Сообщение Мақомоти “Асосгузори сулҳу ваҳдат” : наздикони тарафи дигари сулҳро чаро боздошту зиндонӣ доред ? появились сначала на ISLOH.net.

«Устод Нурӣ, ки аз нохуни пой то мӯйи сар мусалмони ростин буд, ҳарфи оштиву сулҳро аввал ӯ дар васат кашид. Дар ҳоле, ки сардамдорони режими дастнишондаи Душанбе аз тамоми абзору васоили дар ихтиёрдошта устод Нурӣ ва ёрони ӯро бадном ва сияҳ карда ва мукаррар изҳор медоштанд, ки бо “исломиёни дастҳо то оринҷ дар хун” ҳеҷ гоҳ музокира нахоҳанд кард ва сари мизи гуфтугӯ наменишинанд, ӯ бо камоли дироят ва ба ҳайси як раҳбари хирадманд ва дилсӯз аз сулҳу оштӣ ҳарф мезад.»

 Баъд аз дидору мулоқот бо устод Нурӣ Евгений Примаков, раиси Хадамоти кашфи хориҷии Русия (СВР яъне Служба внешней разведки Российской Федерации.) дар Афғонистон дар тобистони соли 1993 муносибати ҳукумати ин кишвар бо Ҳаракати исломии Тоҷикистон (баъдан Иттиҳоди нерӯҳои оппозитсиони тоҷик-ИНОТ) комилан тағйир кард. Русия режими Душанбе бо сарварии Эмомалӣ Раҳмоновро,ки арӯсаки худаш буд, барои нишастан сари мизи музокирот бо устод Нурӣ ва ҳамсангарони вай водор кард. Ҳақиқат ва воқеият ин аст ки Раҳмонов он замон ҳеҷ гоҳ намехост, ки бо оппозитсиюн сари мизи музокира бишинад, чи расад ба онки бо онҳо созиш кардаву 30 дар100-и қудратро тақсим бикунад. Ин устод Нурӣ буд, ки ҳамеша,аз ҳамон рӯзҳои аввали ҳиҷрат тарҳу нақшаи сулҳу созишро пешниҳод намуда буд. Имрӯз, ки Раҳмонов барои худ титули Асосгузори сулҳу ваҳдатро додааст, ин як дурӯғи бузург ва як дуздии хадамоти дигарон беш нест.

Раҳмонов, вақте ночор ва ноилоҷ ба Хусдеҳи Афғонистон барои “дил”-и устод Нуриро ёфтан ва тавбаву тазарро ва пешниҳоди нисфе аз ҳукумат рафта буд, ки размандагони устод Нурӣ то остонаҳои Душанбе пешрафт карда буданд. Амалан водии Қаротегин,ВМКБ  дар итоати Раҳмонов қарор надоштанд ва шӯришҳои зидди Раҳмонов тамоми қаламрави кишвар аз Кулобу Қурғонтеппа гирифта то Хуҷанду Ҳисорро фаро гиррифта буд. Мардум аз бедоди фронтавикҳои Раҳмонов дар тамоми кишвар ба дод омада дар ин миён борҳову борҳо қиёму тазоҳуротҳо ба амал омада буд. Ҳоло, ҳолост,ки рафтани Раҳмонов ба Хусдеҳ ба унвони як қаҳрамонии ӯ қаламдод мешавад. Ва,инки Раҳмонов унвони Қаҳрамони Тоҷикистонро ба худ бахшид, барои он аст ки устод Нурӣ дасти муаллақи ӯро ба даст гирифту зери санади сулҳ имзо гузошт ва дар амал ба ҳукумат ва худи Раҳмонов умри дубора бахшид. Вагарна Раҳмонов дар як ҳолати баду сангине қарор дошт, ки ҳукумати Узбакистон аз дастгириву пуштибонии ӯ даст кашид ва роҳбарони кишварҳои ҳамсоя Қазоқистон, Қирғизистон, Туркманистону Афғонистон,чи расад ба Русия ва Эрон тавре фаҳмониданаш,ки роҳи зинда мондан барояш ҷуз сулҳ  кардан ва овардани устод Нурӣ нест.

«Боз ҳам такрор бишавад, таъкид ва гӯшнишон бишавад, ки Раҳмонов ба ҳеҷ ваҷҳ сулҳ кардан намехост. Баракс, ӯ ки бо шиори “Нест бод ислом” вориди Душанбе шуда ва ошкоро изҳор дошта буд, ки “равед ба Афғонистон ба назди ҳамон бобову бибиҳои пештар рафтаатон ва онҷоҳоро обод кунед” нияти сулҳу созишро надошт. Ҳамин Раҳмонов буд,ки баъди курсии риёсатро ишғол кардан мусоидат кард, ки нерӯҳои аҷнабӣ дохили мамлакат бишавад ва водии Қаротегинро бомбаборон кунад ва мардумро ба Афғонистон гуреза созад. Агар Раҳмонов қасду нияти сулҳ медошт, баробари нишастан ба чавкии қудрат сари мизи музокирот мешуд. Вале ӯ эълон кард, ки мувофиқ кирдорашон ҷазо мегиранд. Дар ҳоле, ки худи вай ҷангро идома дод ва дар пушти нерӯҳои аҷнабӣ ҳокмият бунёд кард.»

Аммо, ин муқовимат ва ҷонбозиҳои устод Нурӣ ва ҳамсафони ӯ буд, ки ҳам Раҳмонов ва ҳам пуштибонони хориҷии ӯ маҷбур шуданд, сулҳ кунанд ва қисмате аз ҳукуматро ҳам бидиҳанд.

Ҳамин далел, ки устод Сайид Абдуллоҳи Нурӣ, раиси Комиссияи оштии миллӣ шуд ва даъвои кадом мақому мансабе накард, кофист бигӯем, ки кӣ сулҳ мехосту кӣ қудрат ва ҷоҳу мансаб.

   «Агар Раҳмонов, ончики имрӯз ӯро таърифу тавсиф мекунанд, сулҳовару сулҳхоҳ буд, чаро мисли кана ба курсии қудрат часпидааст?»

Агар Раҳмонов ҳадафаш осоишу оромиши кишвар буд, чаро тамоми аҳлу авлоду бачаву духтару домодҳояшро дар сари ҳукумат ҷамъ кардааст? Ҳоло, ки агар сулҳ карду сулҳ овард, чаро аз ҳокимият даст кашиданӣ нест, балки писарашро ба ҷойи худ омода карда истодааст? Магар кори як Асосгузори сулҳу ваҳдат ҳамин аст? Магар як нафаре, ки рӯирост ва бидуни кадом шарму ҳаё санадеро, ки худаш имзо кард, “7 соли дигар меистаму меравам”-манзур созиши ҳарду ҷониб ба ҳангоми қабули Қонуни асосӣ дар соли 1999, чанд бор тағйир дода ва худро “умрбод” эълон намуд, ҳадафи сулҳ дорад? Ҳадафи Раҳмонов агар сулҳ буд чаро мункир шуд, ки бо устод Нурӣ ҳеҷ санаде дар бораи сулҳ имзо накардааст? Ӯ худаш бо дастони худаш ба устод Нурӣ нишони давлатӣ эъто карда буд.

Мо, ёдамон нарафтааст,ки дар суханрониаш дар ҷаласаи бахшида ба даҳумин солгарди имзои Созишномаи умумии сулҳ ва ризоияти миллӣ дар соли 2007 иқрор ва изҳор дошта буд, ки қатъи ҷангу хунрезӣ кори дасти устод Нурӣ аст:

 “Дар кори хайри сулҳи тоҷикон роҳбари Иттиҳоди нерӯҳои мухолифини тоҷик шодравон Сайид Абдуллоҳи Нурӣ, ҳамсафони наздики ӯ ва собиқ қумандонҳои ин иттиҳод, саҳми арзанда доранд. Бинобар ин ман ба онҳо миннатдории хешро иброз медорам».

Ӯ ин суханонро дар Душанбе дар як конфаронси муҳташаме бо ширкати масъулони давлат, дипломатҳову суфарои хориҷӣ баён дошта буд.

«Ҳоло дигар Раҳмонов ин ҳарфҳоро, ки худаш зада буд, намегӯяд, баракси онро мегӯяд. Вай тамоми талошу пайкори дигарҳо,аз ҷумла устод Нуриро мехоҳад ночиз, беарзиш ва ҳатто ҳазфу пок созад ва худро Асосгузор унвон диҳад. Аммо ҳақиқатро наметавон то абад пинҳон дошт. Вай як рӯз мисли анвори хуршед абрҳои сиёҳу тираро чоку пора карда берун меояд.»

Агар тамоми дунёро ба коми Раҳмонов бигардонед ҳам наметавонед нақши устод Сайид Абдуллоҳи Нурӣ (р)-ро зудуда созед. Вай гуфта буд, ки мо ба ватан бармегардем,чун ҳиҷратро Муҳаммад (саллаллоҳу алайҳи васаллам) паёмбари-и гиромии мо таҷриба кардааст, мо ҳам резахори хони ӯ ҳастем, ӯ ба ватан баргашт,мо ҳам бархоҳем гашт, баргашти сарбаландона. Ин шо Аллоҳ мо шогирдони ӯ пайравони устоди азизамон низ ҳамвора хостори сулҳу созиш ҳастем ва бо сари баланд ба ватан бархоҳем гашт. Мо, чун устоди шаҳид,ки меъмори воқеии сулҳ ӯст, дар пайи бунёд ва иморати сулҳ дар ватани азизамон ҳастем.

Ёду хотири устод Сайид Абдуллоҳи Нурӣ, меъмори воқеӣ ва аслии сулҳи тоҷикон то ҷовидон гиромӣ бод!

Сообщение Меъмори сулҳи тоҷикон  кадомин, Устод Нурӣ ё Раҳмонов ? появились сначала на ISLOH.net.